´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Michael Kohlhaas : 04


MICHAEL KOHLHAAS

HEINRICH VON KLEIST

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 36


koruyan bir toplum bi├žimi bulmak: ├Âyle bir toplum bi├žimi ki her ├╝ye, di─čerlerine ba─članmakla birlikte, yine de yaln─▒zca kendisine boyun e─čsin ve eskisi kadar ├Âzg├╝r kals─▒n.ÔÇť ─░┼čte Toplum S├Âzle┼čmesi'nin ├ž├Âzd├╝─č├╝ ana sorun budur. Bu s├Âzle┼čmenin yarg─▒lar─▒, s├Âzle┼čmenin niteli─čine ba─čl─▒ oldu─ču i├žin, en ufak bir de─či┼čiklik onlar─▒ anlams─▒z ve etkisiz k─▒lar; ├Âyle ki, her ne kadar bu yarg─▒lar hi├žbir zaman kesin olarak s├Âylenmemi┼čse de, her yerde birdirler, her yerde dolayl─▒ olarak tan─▒nm─▒┼člar ve kabul edilmi┼člerdir. ÔÇťFakat bu toplum s├Âzle┼čmesi bir kez bozuldu mu, her ├╝ye yeniden ilk haklar─▒n─▒ elde eder ve anla┼čmaya ba─čl─▒ ├Âzg├╝rl├╝─če kar┼č─▒l─▒k o zamana kadar vazge├žmi┼č oldu─ču do─čal ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne yeniden kavu┼čurÔÇŁ.
─░┼čte Kohlhaas i├žin de bu toplum s├Âzle┼čmesi bozulmu┼čtur; onu art─▒k toplulu─čun yasalar─▒ korumamaktad─▒r, Kohlhaas kendisini toplulu─čun d─▒┼č─▒na at─▒lm─▒┼č saymaktad─▒r. Bunu Luther ile konu┼čmas─▒ndan ├Â─čreniyoruz. At t├╝ccar─▒; ÔÇťYasan─▒n korumad─▒─č─▒ kimseyi ben, devlet toplulu─čunun d─▒┼č─▒na at─▒lm─▒┼č sayar─▒mÔÇŁ s├Âzleriyle kendini Luther'e kar┼č─▒ savunur. Fakat o, ilk ve do─čal haklar─▒n─▒ hemen ele almaz; ara┼čt─▒r─▒p soru┼čturur, vicdan─▒n─▒n tart─▒s─▒nda olaylar─▒ tartar: Tanr─▒'dan korktu─ču i├žin, en k├╝├ž├╝k bir haks─▒zl─▒k yapmaktan a┼č─▒r─▒ ├╝rkerek u┼ča─č─▒ Herse'yi inceden inceye sorguya ├žeker; dilek├želerle Dresden h├╝k├╝metine ba┼čvurur; dilek├želerine olumsuz yan─▒t ald─▒─č─▒ zaman Saksonya Elekt├Âr Prensi'ne g├Ânderdi─či sevgili kar─▒s─▒n─▒ korkun├ž bir bi├žimde yitirince, art─▒k kendisini her bak─▒mdan ├Âzg├╝r sayar. Ancak s├╝rekli haks─▒zl─▒klara dayanacak g├╝c├╝ kalmad─▒─č─▒ zaman, ancak o zaman silaha sar─▒l─▒r, bir haydut kesilir. ├ç├╝nk├╝ o vakit at cambaz─▒, bir mahkeme k├╝rs├╝s├╝ ├Ân├╝nde de─čil, kendi vicdan─▒n─▒n k├╝rs├╝s├╝ ├Ân├╝nde art─▒k yarg─▒s─▒n─▒ vermi┼čtir. ─░┼čte ┼čimdi Kohlhaas, Rousseau'nun Toplum S├Âzle┼čmesi'nde belirtti─či do─čal ├Âzg├╝rl├╝─če kavu┼čmu┼čtur. Bu duruma d├╝┼čen, ilk ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ yeniden kazanan Kohlhaasenbr├╝ckl├╝ at t├╝ccar─▒ kendisine verilmeyen adaleti, kendi eliyle alabilir; bunun i├žin kendinde hak bulmaktad─▒r. Ancak bu anlamda ÔÇťtoplum s├Âzle┼čmesi bir kezbozuldu mu, her ├╝ye yine ilk haklar─▒n─▒ elde ederÔÇŁ d├╝┼č├╝ncesi b├╝t├╝n ├Âyk├╝n├╝n ruhunu olu┼čturur.
At t├╝ccar─▒ i├žin kendisine haks─▒zl─▒k eden Saksonya Elekt├Âr Prensi'ne ceza vermek, ├Âzg├╝rl├╝k ve ya┼čama kavu┼čmaktan daha ├žok ye─členmeye de─čer; bu y├╝zden de soylu von Stein'─▒n bir s─▒n─▒r kasabas─▒nda sundu─ču ├Âzg├╝rl├╝k f─▒rsat─▒n─▒ geri ├ževirir. Von Stein bunu nas─▒l kavrayamazsa, insan─▒n iki c─▒l─▒z ya─č─▒z at u─čruna ya┼čam─▒n─▒ tehlikeye at─▒p b├Âyle korkun├ž ┼čeyleri nas─▒l yapabilece─čini de Luther bir t├╝rl├╝ anlayamaz.
Kleist, Michael Kohlhaas'─▒n ser├╝venini barok d├Ânemin bir ger├žek ya┼čam ├Âyk├╝s├╝nden, Peter Haufftiz ad─▒nda birinin 1731 y─▒l─▒nda bir dergide bas─▒lm─▒┼č olan bir ├Âyk├╝s├╝nden ├Â─črenmi┼čti. San─▒ld─▒─č─▒na g├Âre, yazar─▒n dostu Pfuel, ona Haufftiz'in Hans Kohlhaas adl─▒ ger├žek ya┼čam ├Âyk├╝s├╝n├╝ g├Âstermi┼č, bu konudan bir tragedya yaratmas─▒n─▒ istemi┼čtir. Kleist'a kaynakl─▒k eden bu ├Âyk├╝de, asl─▒nda ak─▒ll─▒ uslu bir adam olan Hans Kohlhaas, soylular─▒n b├╝y├╝klenmelerinden dolay─▒ onlardan ├Â├ž almaya kendinde hak g├Ârd├╝─č├╝ i├žin, korkun├ž su├žlar i┼čler ve bu yolda ├Âl├ž├╝s├╝z davrand─▒─č─▒ndan ├Ât├╝r├╝ en sonunda yok olup gider.
Bu konu, ├Âyk├╝de, kay─▒ts─▒z ve tutkusuz, yaln─▒zca ahlak kurallar─▒n─▒ ├Â─čreten bir bi├žimde anlat─▒lm─▒┼č yal─▒n, ac─▒kl─▒ bir konuydu. Bu konudan iyi bir yap─▒t ├ž─▒kaca─č─▒ Kleist'─▒n akl─▒na yatt─▒; hemen yazmaya ba┼člad─▒. Kleist, kaynaktaki da─č─▒n─▒k olaylar─▒ bir araya getirmi┼čtir. Yap─▒tta talihsiz at cambaz─▒n─▒n g├Ârd├╝─č├╝ i┼čler, ├žekti─či ac─▒lar bir zincirin halkalar─▒ gibi birbirine girmi┼č olarak g├Âr├╝l├╝r. ├ľyk├╝deki b├╝t├╝n ki┼čilerin (soylular─▒n, yarg─▒├žlar─▒n, memurlar─▒n, Elekt├Âr Prenslerin, hatta Luther'in) ├Âzyap─▒lar─▒n─▒n ├ž├Âz├╝mlenmesine Kohlhaas'─▒n talihiyle ilgili olduklar─▒ oranda ├Ânem verilmi┼č ya da verilmemi┼čtir. Haufftiz'in ├Âyk├╝s├╝nde birinci planda gelen bu ki┼čiler, romanda ancak Kolhhaas'la ilgileri oran─▒nda ele al─▒nm─▒┼člard─▒r.
Kaynakta yaln─▒zca adlarla olaylar vard─▒; ki┼čiliklere yer verilmemi┼čti. Falan zamanda falan adama falan kimseler taraf─▒ndan haks─▒zl─▒klar edildi─či ve onun buna kar┼č─▒ nas─▒l bir tav─▒r tak─▒nd─▒─č─▒ yaz─▒l─▒yd─▒. Kleist, bu ki┼čilerin her birine kendisine uyan birer ki┼čilik ve bir ├ževre verdi; b├Âylece insansal bir ├ževre yaratt─▒. Ger├žek ├Âyk├╝n├╝n yazar─▒, yaln─▒zca olaylar─▒ ├Âyk├╝lemek istiyordu; oysa Kleist, onlar─▒n nas─▒l ve hangi nedenden dolay─▒ olduklar─▒n─▒ g├Âstermeye ├žal─▒┼čt─▒.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   ...    43   »   


´╗┐