´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Oyunculuk ├ťzerine Ayk─▒r─▒ D├╝┼č├╝nceler : 04


OYUNCULUK ├ťZER─░NE AYKIRI D├ť┼×├ťNCELER

DENIS DIDEROT

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 92


Acaba Clairon'un (2) oyunundan daha yetkin bir yap─▒t var m─▒d─▒r? Bununla birlikte kendisini izleyin, inceleyin; alt─▒nc─▒ oynan─▒┼čta, rol├╝n├╝n b├╝t├╝n s├Âzc├╝kleri gibi, oyununun da b├╝t├╝n ayr─▒nt─▒lar─▒n─▒ ezbere bildi─či kan─▒s─▒na var─▒rs─▒n─▒z. Ku┼čkusuz kendisine bir ├Ârnek se├žmi┼č ve ├Ânce o ├Ârne─če uymaya ├žal─▒┼čm─▒┼č; bu ├Ârne─či de, elinden geldi─čince en y├╝kse─činden, en b├╝y├╝─č├╝nden, en yetkininden se├žmi┼čtir; ancak tarihten ├ž─▒kard─▒─č─▒ ya da d├╝┼člem g├╝c├╝n├╝n b├╝y├╝k, ├╝rk├╝t├╝c├╝ bir hayal gibi yaratt─▒─č─▒ bu ├Ârnek, kendisi de─čildir. Bu ├Ârnek, yaln─▒zca kendi boyuna g├Âre olsayd─▒, oyunu nas─▒l da zay─▒f ve s─▒radan olurdu! Oysa ├žal─▒┼ča ├žal─▒┼ča, elinden geldi─čince bu d├╝┼č├╝nceye yakla┼č─▒nca, art─▒k her ┼čey tamamlanm─▒┼čt─▒r. O noktaya gelince s─▒ms─▒k─▒ durmak, art─▒k yaln─▒zca bir al─▒┼čkanl─▒k ve bellek i┼čidir. Clarion'un ├žal─▒┼čmalar─▒nda haz─▒r bulunsayd─▒n─▒z, ka├ž kez, ÔÇťTamam, art─▒k oldu!ÔÇŁ diye hayk─▒r─▒rd─▒n─▒z. Ama o da size hep, ÔÇťAldan─▒yorsunuz!ÔÇŁ yan─▒t─▒n─▒ verirdiÔÇŽ Quesnoy (3) da b├Âyleydi. Bir dostu onu kolundan yakalay─▒p da, ÔÇťYeti┼čir art─▒k; durun. Daha iyi, iyinin d├╝┼čman─▒d─▒r; her ┼čeyi bozacaks─▒n─▒zÔÇŽÔÇŁ diye hayk─▒r─▒nca, sanat├ž─▒ soluk solu─ča, bu sanattan anlayan hayran dostuna, ÔÇťNe yapt─▒─č─▒m─▒ g├Âr├╝yorsunuz, ama i├žimde ne var, neyin pe┼čindeyim, bilmiyorsunuz!ÔÇŁ demi┼čti.
Clairon'un ilk provalar─▒nda, Duquesnoy'un duydu─ču azab─▒ duydu─čuna hi├ž ku┼čkum yok; ama sava┼č─▒m bitip de d├╝┼čleminin d├╝zeyine y├╝kselir y├╝kselmez, art─▒k kendisine egemen olur ve heyecana d├╝┼čmeden, rol├╝n├╝ yineler. Kimi zaman d├╝┼člerimizde oldu─ču gibi, ba┼č─▒ bulutlara de─čer, elleri her iki ufka eri┼čecek gibi olur; art─▒k o, kendisini saran b├╝y├╝k bir mankenin ruhudur. Kendisine bu mankeni giydiren denemeleridir. Kollar─▒n─▒ kavu┼čturmu┼č, g├Âzleri kapal─▒ olarak, devinimsiz, bir kanepenin ├╝zerine sere serpe uzand─▒─č─▒ anda, d├╝┼č├╝nde ezberini s├╝rd├╝rerek, kendi kendini i┼čitebilir; kendi kendini g├Ârebilir; kendi kendini tartabilir ve uyand─▒raca─č─▒ izlenimleri kollayabilir. O anda Clairon, iki insan olmu┼čtur: K├╝├ž├╝k Clairon ile B├╝y├╝k Agrippina.
─░K─░NC─░ - S├Âzlerinizden anla┼č─▒l─▒yor ki, sahnede ya da provalar─▒ndaki oyuncuya, geceleyin, kocaman bir beyaz ├žar┼čaf ast─▒klar─▒ s─▒r─▒─č─▒ ba┼člar─▒n─▒n ├╝zerine kald─▒rarak ve bu korkutucu hayalin alt─▒nda, gelen ge├ženleri ├╝rk├╝ten korkun├ž sesler ├ž─▒kararak mezarl─▒klarda hayalet taklidi yapan ├žocuklar kadar benzeyen hi├žbir ┼čey yoktur.
B─░R─░NC─░ - Hakk─▒n─▒z var. Ama Dumesnil'in (4) durumu Clairon'unkine benzemez. Dumesnil sahneye ne s├Âyleyece─čini bilmeden ├ž─▒kar; zaman─▒n yar─▒s─▒n─▒, ne s├Âyledi─čini bilmeden ge├žirir; ama sonunda y├╝ce bir an gelir. Hem sonra oyuncu, neden ┼čairden, ressamdan, ayta├žtan (hatip) ve m├╝zik├židen farkl─▒ olsun? Kendi ├Âzelliklerini ta┼č─▒yan par─▒lt─▒lar, i├že do─čan ┼čeylerin ilk co┼čkunlu─ču i├žinde de─čil, co┼čkusunu yitirmi┼č, rahat anlarda, hi├ž beklenmedik anlarda belirir. O par─▒lt─▒lar─▒n nereden geldi─či bilinmez; esine ├žeken yanlar─▒ vard─▒r; bu dahiler, bir yanda do─ča, bir yanda da yap─▒tlar─▒n─▒n tasla─č─▒ havada kal─▒nca s─▒rayla her iki yana dikkatle bakarlar. Yap─▒tlar─▒na serptikleri esin g├╝zelliklerinin, beklenmedik par─▒lt─▒lar─▒n ans─▒z─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒, kendilerini de ┼ča┼č─▒rt─▒r. Bunlar─▒n etkisi ve ba┼čar─▒s─▒, do─črudan do─čruya i├že do─čmayla yarat─▒lan ┼čeylerinkinden ba┼čka olur. Esrikli─čin sabuklamas─▒n─▒ de─či┼čtirmek, so─čukkanl─▒l─▒─č─▒n g├Ârevidir.
Bunal─▒m durumunda kendini yitirmi┼č bir adam, bizi kendisine ba─člayamaz. Bunu, ancak kendisine egemen olan adam yapabilir. B├╝y├╝k sahne yazarlar─▒, ├Âzellikle ├ževrelerindeki maddi ve manevi d├╝nyada ne olup bitti─čine dikkat ederler.
─░K─░NC─░ - Maddi ve manevi d├╝nya, bir tek d├╝nyad─▒r.
B─░R─░NC─░ - Onlar g├Âzlerine ├žarpan her ┼čeyi yakalarlar ve y─▒─č─▒n y─▒─č─▒n biriktirirler. ─░┼čte haberleri olmadan kendilerinde biriken bu y─▒─č─▒nlardan, yap─▒tlar─▒na t├╝rl├╝ az g├Âr├╝l├╝r olay ge├žer. Co┼čkulu, kan─▒ kaynayan, duyarl─▒ insanlar sahneye ├ž─▒karlar; oyun oynan─▒r ama kendileri bundan yararlanamazlar; ama deha sahibi adam, bu gibilerine baka baka ├Ârne─čini haz─▒rlar. G├╝├žl├╝, sa─člam bir d├╝┼člem ve d├╝┼č├╝nce yetene─či, ince bir kavray─▒┼č ve inan─▒l─▒r bir zevk sahibi b├╝y├╝k ┼čairler, b├╝y├╝k oyuncular ve belki genellikle, hangi alanda olursa olsun, do─čan─▒n b├╝t├╝n taklit├žileri, duyarl─▒l─▒─č─▒ az insanlard─▒r. Onlar bir├žok ┼čeyin birden ustas─▒d─▒rlar;
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   ...    34   »   


´╗┐