´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Oyunculuk ├ťzerine Ayk─▒r─▒ D├╝┼č├╝nceler : 05


OYUNCULUK ├ťZER─░NE AYKIRI D├ť┼×├ťNCELER

DENIS DIDEROT

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 92


bakmaya, ├Â─črenmeye ve ├Âyk├╝nmeye ├Âyle dalm─▒┼člard─▒r ki, kolay kolay kendi i├žlerinden k─▒v─▒lc─▒mlanamazlar. B├Âylelerini hep ├žantalar─▒ dizleri ├╝st├╝nde, elde kalem g├Âr├╝r├╝m.
Bizler duyumsar─▒z, onlar g├Âzlemler, inceler ve betimlerler. Acaba s├Âylesem mi? Neden s├Âylemeyeyim? Duyarl─▒l─▒k, hi├ž de b├╝y├╝k bir dehan─▒n niteli─či de─čildir. B├Âyle bir kimse adaleti sever, ama bu erdemi, tad─▒n─▒ ├ž─▒karmadan g├Âsterir. Her ┼čeyi yapan, g├Ânl├╝ de─čil kafas─▒d─▒r. Duyarl─▒ adam, beklenmedik bir durum kar┼č─▒s─▒nda, ┼ča┼č─▒r─▒r kal─▒r. B├Âylesi, ne b├╝y├╝k bir bakan, ne b├╝y├╝k bir komutan, ne b├╝y├╝k bir kral, ne b├╝y├╝k bir avukat, ne de b├╝y├╝k bir hekim olabilir. ─░sterseniz b├╝t├╝n tiyatroyu bu a─člamakl─▒ heriflerle doldurun; ama bir tekini bile sahneye ├ž─▒karmay─▒n. Kad─▒nlara bak─▒n, duyarl─▒l─▒k bak─▒m─▒ndan bizi ne denli geride b─▒rak─▒rlar. Tutku anlar─▒nda bizi onlarla kar┼č─▒la┼čt─▒rmaya hi├ž olanak m─▒ var! Ama o durumu ya┼čarken biz onlardan ne denli geri kal─▒yorsak, ├Âyk├╝nme konusunda da onlar bizden geri kal─▒rlar. D├╝┼člem g├╝c├╝ zay─▒fl─▒─č─▒ olmaks─▒z─▒n kesinlikle duyarl─▒l─▒k olmaz. Ger├žekten erkek olan bir adam─▒n bir damla g├Âzya┼č─▒, bizi bir kad─▒n─▒n b├╝t├╝n a─člamalar─▒ndan daha ├žok etkiler. S─▒k s─▒k s├Âz etti─čim b├╝y├╝k oyunda, o d├╝nya oyununda, kan─▒ kaynayan b├╝t├╝n insanlar sahnededir. B├╝t├╝n d├óhilerse, koltukta bulunur; birincilere deli denir, bunlar─▒n cinnetini kopya etmeye u─čra┼čan ├Âtekilereyse, bilge derler. Birbirlerinden farkl─▒ bir s├╝r├╝ insan─▒n g├╝l├╝n├ž yanlar─▒n─▒ yakalayan, betimleyen bilgenin g├Âz├╝d├╝r. O sizi, kurban─▒ oldu─čunuz bu garip ve densiz insanlara, dahas─▒, hatta kendi kendinize g├╝ld├╝r├╝r. G├Âz├╝n├╝ sizden ay─▒rmayan, hem o densizin, hem de sizin ├žekti─činiz ac─▒n─▒n karikat├╝r├╝n├╝ ├žizen odur.
B├╝t├╝n bu ger├žekler kan─▒tlansa da, b├╝y├╝k oyuncular yine do─črudur demezler: bu, onlar─▒n gizidir. Orta halli ya da acemi oyuncularsa, hemen geri ├ževirirler. Nas─▒l bo┼č inan├žlar─▒ olanlar i├žin ÔÇťinand─▒klar─▒n─▒ san─▒rlarÔÇŁ denirse, bunlardan kimileri i├žin de ÔÇťduyumsad─▒klar─▒n─▒ san─▒rlarÔÇŁ denebilir. Nas─▒l bo┼č inan├žl─▒lar i├žin inan├ž olmay─▒nca esenlik de olmazsa, bunlar i├žin de duyarl─▒l─▒k olmay─▒nca esenlik yoktur.
Ama diyecekler ki, nas─▒l olur da, ┼ču annenin ba─čr─▒ndan kopan ve benim i├žimi s─▒zlatan o ac─▒kl─▒ ├ž─▒─čl─▒klar, o andaki duygusundan dolay─▒ olmaz? Bunlar─▒n esin kayna─č─▒, o anda duyulan ├╝z├╝nt├╝ ve umutsuzluk de─čil midir? Elbette de─čildir. Kan─▒t─▒ da ┼ču ki, bunlar ├Âl├ž├╝l├╝d├╝r; bir ezgili okuma y├Ântemine uyarlar; bir ├žeyrek tonun yirmide biri oran─▒nda daha pes ya da daha tiz olurlarsa, falsolu olurlar; bir birlik yasas─▒na boyun e─čerler; m├╝zikte oldu─ču gibi haz─▒rlanm─▒┼č ve d├╝zenlenmi┼čtirler; istenen b├╝t├╝n ko┼čullara, uzun bir inceleme sayesinde uyarlar; belirli bir sorunun ├ž├Âz├╝m├╝ne hep birden y├Ânelirler; bu ├ž─▒─čl─▒klar do─čru kopar─▒ls─▒n diye y├╝z kez prova edilmi┼čtir ve bu s─▒k provalara kar┼č─▒n, kimi zaman yine falso yap─▒ld─▒─č─▒ olur.
Za├»re a─čl─▒yorsunuz!
ya da
Oraya geleceksin, k─▒z─▒m!
demeden ├Ânce, oyuncu, uzun uzun kendi kendisini dinlemi┼čtir; bizi heyecana d├╝┼č├╝rd├╝─č├╝ anda bile, yine kendi kendisini dinler ve becerisi, sand─▒─č─▒m─▒z gibi duyumsatmak de─čil, duygunun d─▒┼č belirtilerini, sizi aldatacak kadar, t─▒pk─▒ t─▒pk─▒s─▒na belirtmek olur. Ac─▒s─▒n─▒n ├ž─▒─čl─▒klar─▒, kula─č─▒nda ├Ânceden yer etmi┼čtir. Umutsuzlu─čunun ve ├╝z├╝nt├╝s├╝n├╝n jestleri, ezberlenmi┼č ve ayna kar┼č─▒s─▒nda tamamlanm─▒┼čt─▒r. Tam mendilini ├ž─▒karaca─č─▒ ya da g├Âzya┼člar─▒n─▒n akaca─č─▒ an─▒ bilir. Bu durumlar─▒, kesinlikle filan s├Âzc├╝─č├╝ ya da falan heceyi s├Âylerken yapacakt─▒r; ne daha erken, ne daha ge├ž. Bu ses titre┼čimi, bu yar─▒m kalm─▒┼č s├Âzc├╝kler, bu k─▒s─▒k ya da uzat─▒lm─▒┼č heceler, organlar─▒n bu titreyi┼či, dizlerin bu sallan─▒┼č─▒, bu kendini yitirmeler, bu co┼čup ta┼čmalar, yaln─▒zca ├Âyk├╝nme, ├Ânceden ezberlenmi┼č bir ders, y├╝z├╝n o ac─▒kl─▒ g├Âr├╝n├╝mleriyse, y├╝ce bir maymunluktur; oyuncu, bunun an─▒s─▒n─▒, ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒ktan epey zaman sonra da korur ve o davran─▒┼č─▒ yaparken bilincinde tutar; b├Âylece -gerek ┼čair, gerek seyirci ve gerek kendisi i├žin b├╝y├╝k nimet- b├╝t├╝n ruh ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne sahip olur. Bundan, di─čer al─▒┼čt─▒rmalarda oldu─ču gibi, yaln─▒zca v├╝cudu yorulur. Oyun bitince sesi k─▒s─▒l─▒r, korkun├ž bir yorgunluk duyar; ya ├žama┼č─▒r de─či┼čtirir ya da yatar;
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   ...    34   »   


´╗┐