´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Oyunculuk ├ťzerine Ayk─▒r─▒ D├╝┼č├╝nceler : 08


OYUNCULUK ├ťZER─░NE AYKIRI D├ť┼×├ťNCELER

DENIS DIDEROT

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 92


Tiyatroda ger├žek olmak dedikleri ┼čeyin ne oldu─čunu bir an d├╝┼č├╝n├╝n. Acaba bu, ya┼čamda olup biteni oldu─ču gibi sahnede g├Âstermek mi demektir? Kesinlikle. Ger├žek, bu anlamda, s─▒radanl─▒ktan ba┼čka bir ┼čey olamaz. ├ľyleyse sahnedeki ger├že─čin anlam─▒ nedir? Bu, davran─▒┼č─▒n, s├Âz├╝n, surat─▒n, sesin, jestin ┼čair taraf─▒ndan d├╝┼člemlenen ve oyuncu taraf─▒ndan, ├žo─ču kez abart─▒lan bir ├╝lk├╝sel ├Ârne─če uymas─▒d─▒r. ─░┼čte ola─čan├╝st├╝l├╝k budur. B├Âyle bir ├Ârnek, yaln─▒zca sesin tonunu etkilemekle kalmaz; y├╝r├╝y├╝┼č├╝, duru┼ču bile de─či┼čtirir. Bunun sonucu olarak, oyuncunun sahnedeki ki┼čili─čiyle sokaktaki durumu, birbirlerinden o denli farkl─▒d─▒r ki, bu iki ki┼čili─čin ayn─▒ adam oldu─čunu anlamak epey g├╝├žt├╝r. Nitekim Matmazel Clairon'u ilk kez evinde g├Ârd├╝─č├╝mde, kendimi tutamayarak, ÔÇťAh matmazel, ben sizi daha boylu san─▒yordum,ÔÇŁ deyivermi┼čtim.
Karayaz─▒l─▒, ger├žekten karayaz─▒l─▒ bir kad─▒n a─člar, ama sizi hi├ž de duyguland─▒rmaz. Daha k├Ât├╝s├╝ var: Y├╝z├╝ndeki anlam─▒n k├╝├ž├╝c├╝k bir ├žizgiyle de─či┼čmesi, sizi g├╝ld├╝r├╝r; s├Âz s├Âylemede kendine ├Âzg├╝ bir s├Âyleyi┼č ve eda, kula─č─▒n─▒z─▒ rahats─▒z eder ve sizi sanki g├╝cendirir; kendisinde al─▒┼čkanl─▒k olan bir davran─▒┼č, bir jest, ac─▒s─▒n─▒ ├žirkin ve i├žkapay─▒c─▒ g├Âsterebilir. ├ç├╝nk├╝ ├žok ye─čin tutkular─▒n hemen hemen hepsi, kaba y├╝z buru┼čmalar─▒na uygundur ve zevksiz bir sanat├ž─▒, bunlar─▒ oldu─ču gibi kopya eder; ama b├╝y├╝k sanat├ž─▒lar bunu iplemezler. Biz isteriz ki, insan en ac─▒l─▒ anlar─▒nda, insan ├Âzyap─▒s─▒n─▒ ve t├╝r├╝n├╝n onurunu korusun. Bu yi─čit├že ├žaban─▒n sonu neye var─▒r? Ac─▒s─▒n─▒ avutmaya ve yat─▒┼čt─▒rmaya. ─░steriz ki ┼ču kad─▒n, edeple ve incelikle yere y─▒─č─▒ls─▒n ve ┼ču yi─čit, sirki dolduran halk─▒n alk─▒┼člar─▒ aras─▒nda, alan─▒n ortas─▒nda ├Âlen eski zaman gladyat├Âr├╝ gibi, soylu bir edayla, g├╝zel ve ince bir tav─▒rla can versin. Bizim bu iste─čimizi kim yerine getirir? Acaba kendi ac─▒s─▒na boyun e─čen ve duyarl─▒l─▒─č─▒n allak bullak etti─či atlet mi, yoksa son solu─čunu verirken bile kendine egemen olan ve ├Â─črendi─či jimnastik derslerini unutmayan becerikli atlet mi? T─▒pk─▒ b├╝y├╝k bir oyuncu gibi, eski zaman gladyat├Âr├╝ de; t─▒pk─▒ bir eski zaman gladyt├Âr├╝ gibi b├╝y├╝k bir oyuncu da rahat d├Â┼če─činde ├Âlenler gibi ├Âlemezler; bizim ho┼čumuza gidecek bamba┼čka bir ├Âl├╝mle can vermek zorundad─▒rlar. ├ç├╝nk├╝ zevk sahibi bir seyirci, ├ž─▒plak ger├že─čin, her t├╝r yapmac─▒ktan uzak bir davran─▒┼č─▒n miskinli─čini, b├Âyle bir ┼čeyin, b├╝t├╝n├╝n├╝n ┼čiirselli─čiyle taban tabana kar┼č─▒t olaca─č─▒n─▒ duyar.
Ama bundan, oldu─ču gibi do─čan─▒n y├╝ce anlardan t├╝m├╝yle yoksun bulundu─ču anlam─▒ ├ž─▒kar─▒lmas─▒n. Ama ben ┼ču kan─▒day─▒m ki, bu anlar─▒n y├╝celi─čini yakalamak ve korumak yetisinde olan kimse, kesinlikle onlar─▒ d├╝┼člemg├╝c├╝ ya da dehas─▒yla ├Ânceden duyumsayabilen ve so─čukkanl─▒l─▒kla yeniden yaratabilen kimsedir.
Bununla birlikte, edinilmi┼č ya da yapma bir t├╝r heyecan yetene─činin varl─▒─č─▒n─▒ da b├╝sb├╝t├╝n yads─▒yacak de─čilim; ama bana d├╝┼č├╝ncemi sorarsan─▒z, ben bu t├╝r yetene─čin, hemen hemen do─čal duyarl─▒l─▒k denli tehlikeli oldu─čunu da s├Âylemekten ├žekinmem. Bu durum, oyuncuyu, yava┼č yava┼č edal─▒ ve tekd├╝ze olmaya g├Ât├╝r├╝r ki, b├╝y├╝k oyuncunun t├╝rl├╝ g├Ârevleriyle ├želi┼čkili olan bir durumdur. B├╝y├╝k oyuncu, ├žo─ču kez bundan s─▒yr─▒lmak zorunlu─ču duyar ve bu benlikten el ├žekmeyi, ancak istemli, direngen kimseler ba┼čarabilir. Bununla birlikte, haz─▒rlanma ve denemelerin kolayl─▒─č─▒ ve ba┼čar─▒s─▒, yetenek ve becerinin geni┼č kapsaml─▒ olmas─▒, oyunun yetkinli─či bak─▒m─▒ndan, b├Âyle anlams─▒z olan bir benlikten s─▒yr─▒lmak, kendi kendini unutmak zorunda olmamak ├žok daha hay─▒rl─▒d─▒r. Asl─▒nda bunun g├╝├žl├╝─č├╝, her oyuncunun bir tek role ba─članarak, tiyatro topluluklar─▒n─▒n pek kalabal─▒k olmas─▒na ve hemen hemen b├╝t├╝n oyunlar─▒n k├Ât├╝ oynamas─▒na yol a├žar. Bu g├╝├žl├╝kten kurtulman─▒n tek yolu da, gidi┼či ters y├╝z ederek, oyuncuya g├Âre oyun haz─▒rlamak olur ki, bence, tam tersine oyuna g├Âre oyuncu haz─▒rlamal─▒d─▒r.
─░K─░NC─░ - Ama sokakta herhangi bir kaza ve y─▒k─▒m kar┼č─▒s─▒nda biriken bir s├╝r├╝ adam, birdenbire ve her biri kendince do─čal duyarl─▒l─▒─č─▒n─▒ belirtince, kimse kimseye uymasa da, yine ola─čan├╝st├╝ bir g├Âsteri; yontu, resim, m├╝zik ve ┼čiir sanatlar─▒ i├žin binlerce de─čerli ├Ârnek ortaya ├ž─▒km─▒┼č olmaz m─▒?
B─░R─░NC─░ - Do─čru; ama bu g├Âsteri, sanat├ž─▒n─▒n onu sokak ortas─▒ndan sahneye ya da tuvaline aktar─▒rken i├žine katt─▒─č─▒ oran ve uyumdan do─čacak seyirlikle kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒labilir mi? Bunu savl─▒yorsan─▒z, ben de size ┼čunu sorar─▒m: sanat, kaba do─čan─▒n ve rasgele bir d├╝zenin, kendisinden daha iyisini yapt─▒─č─▒ ┼čeyleri
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   ...    34   »   


´╗┐