´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Oyunculuk ├ťzerine Ayk─▒r─▒ D├╝┼č├╝nceler : 09


OYUNCULUK ├ťZER─░NE AYKIRI D├ť┼×├ťNCELER

DENIS DIDEROT

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 92


bozmaksa, ├Âyleyse sanat─▒n o dillere destan olan b├╝y├╝s├╝ nedir? Do─čan─▒n g├╝zelle┼čtirilebilece─čini yads─▒yabilir misiniz? Bir kad─▒n─▒, Rafaello'nun bir Meryem Ana tablosu gibi g├╝zel oldu─čunu s├Âyleyerek ├Âvd├╝─č├╝n├╝z hi├ž olmad─▒ m─▒? G├╝zel bir do─ča k├Â┼česi g├Âr├╝nce, ÔÇťAman ne romanesk!ÔÇŁ demediniz mi hi├ž? Sonra, siz bana ger├žek bir ┼čeyden s├Âz ediyorsunuz; bense size bir ├Âyk├╝nmedenÔÇŽ Siz bana do─čan─▒n ge├žici bir an─▒ndan s├Âz a├ž─▒yorsunuz; bense size kafada tasarlanm─▒┼č, uzun uzun d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼č, t├╝rl├╝ geli┼čmeleri olan ve gelecek d├Ânemlere kalan sanat yap─▒t─▒ndan. ─░sterseniz, o s├Âz etti─činiz oyuncular─▒ birer birer al─▒n, o sokak sahnesini tiyatrodaki gibi t├╝rl├╝ bi├žimlerde prova ettirin ve ki┼čilerinizi bana s─▒ras─▒yla, birer birer, iki┼čer iki┼čer, ├╝├žer ├╝├žer g├Âsterin; onlar─▒ diledikleri gibi davranmakta ├Âzg├╝r b─▒rak─▒n, ne yapacaklar─▒n─▒ kendileri d├╝┼č├╝ns├╝nler; o zaman bundan nas─▒l garip bir kar─▒┼č─▒kl─▒k ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝rs├╝n├╝z. Ama diyeceksiniz ki, bu kusuru giderme yolu vard─▒r; kendilerine toplu olarak prova yapt─▒r─▒r─▒m. Ama o zaman, do─čal olarak, duyarl─▒l─▒klar─▒ndan iz kalmaz. Asl─▒nda, benim istedi─čim de bu.
Nas─▒l iyi d├╝zenli toplumlarda her ki┼či, genelin ve b├╝t├╝n├╝n iyili─či i├žin, kendi as─▒l haklar─▒ndan ├Âzveride bulunursa, tiyatroda da b├Âyledir. Bu ├Âzverinin ├Âl├ž├╝s├╝n├╝ en iyi kim bilir? Co┼čkunlar m─▒? ├ť┼č├╝t├╝kler mi? Elbette de─čil. Bunu toplumda en iyi bilecek, adaletli insand─▒r; tiyatrodaysa so─čukkanl─▒ oyuncu. Bir vah┼či s├╝r├╝s├╝, uygar insanlardan olu┼čmu┼č bir toplulu─ča oranla neyse, o sizin sokak sahneniz de, tiyatro sahnesine oranla odur.
Art─▒k, k├Ât├╝ bir sahne arkada┼č─▒n─▒n yetkin bir oyuncu ├╝zerindeki haince etkisinden s├Âz etme zaman─▒ geldi. D├╝┼č├╝n├╝n ki, yetkin bir oyuncu, rol├╝n├╝ b├╝t├╝n g├Ârkemiyle kafas─▒nda haz─▒rlam─▒┼čt─▒r; ama sahnede kar┼č─▒s─▒na ge├žen zavall─▒n─▒n d├╝zeyine g├Âre tempo tutturmak i├žin, o ├╝lk├╝sel ├Ârne─činden vazge├žmek zorunda kal─▒yor. O zaman art─▒k, b├╝t├╝n haz─▒rl─▒klar─▒n─▒, b├╝t├╝n zevkini bir yana b─▒rakmak zorundad─▒r. Gezintide ya da ocak ba┼č─▒nda bir s├Âyle┼či s─▒ras─▒nda da, kendili─činden b├Âyle olur: pesten s├Âz s├Âyleyen kimse, kar┼č─▒s─▒ndakinin sesini de pes perdeye d├╝┼č├╝r├╝r. ─░sterseniz ┼č├Âyle bir kar┼č─▒la┼čt─▒rma da yapabiliriz: whist'te (5) de, kar┼č─▒n─▒zdaki oyuncu k├Ât├╝yse, siz de ustal─▒─č─▒n─▒z─▒n bir b├Âl├╝m├╝n├╝ yitirirsiniz. Dahas─▒ var: Clairon, Le Kain'in (6) k├Ât├╝l├╝k olsun diye kendisini s─▒radan, hatta d├╝zeysiz bir oyun tutturmak zorunda b─▒rakt─▒─č─▒n─▒ ve kendisinin de, kat kat fazlas─▒yla kar┼č─▒l─▒k vererek, kimi zaman onun ─▒sl─▒klanmas─▒na yol a├žt─▒─č─▒n─▒ s├Âyler. ─░ki oyuncunun birbirine dayanmas─▒ ne demektir acaba? ─░ki rol d├╝┼č├╝n├╝n ki, ├Ârnekleri belirli bir oranda yazar─▒n onlar─▒ i├žine soktu─ču durum ve ko┼čullara uygun d├╝┼čecek yolda, ya birbirlerine denk, ya da birbirlerine uyumludur. Asl─▒nda b├Âyle olmazsa, ikisinden biri ya gere─činden ├žok iyi ya da a┼č─▒r─▒ derecede k├Ât├╝ oynar. ─░┼čte bu uyumsuzlu─ču gidermek i├žin g├╝├žl├╝ olan, zay─▒f─▒ seyrek olarak kendi d├╝zeyine ├ž─▒kar─▒r; daha ├žok da, bile bile, kendisi onun d├╝zeyine iner. S─▒k s─▒k yap─▒lan o bir s├╝r├╝ provan─▒n amac─▒ nedir, bilir misiniz? Oyuncular─▒n o de─či┼čik yetenekleri aras─▒nda, oyunun b├╝t├╝nsel ve dengeli olarak ak─▒┼č─▒n─▒ sa─člayacak, bir i┼č uyumu do─čuracak yolda, denge kurmakt─▒r. Oyunculardan birinin gururu, b├Âyle bir dengeyi kabule yana┼čmazsa, sonu├ž b├╝t├╝n├╝n yetkinli─či ve sizin zevkiniz zarar─▒na olur. ├ç├╝nk├╝ bir tek oyuncunun yetkinli─či, ├Âtekilerin k├Ât├╝ oyunlar─▒n─▒ pek ender dengeler, ├žo─ču kez, k├Ât├╝ oynad─▒klar─▒n─▒ daha da belirginle┼čtirir. Kimi zaman, b├╝y├╝k bir oyuncunun bu y├╝zden yan─▒lg─▒ya d├╝┼č├╝p, sonu├žta d├╝┼člem k─▒r─▒kl─▒─č─▒na u─črad─▒─č─▒n─▒ g├Ârm├╝┼č├╝md├╝r. Bu gibiler, seyircilerin ho┼čnut olmay─▒┼č─▒ kar┼č─▒s─▒nda, sahne arkada┼člar─▒n─▒n zay─▒f oldu─čunu duyumsayacak yerde, bu g├╝r├╝lt├╝l├╝ g├Âsterileri kendi onurlar─▒na bir sald─▒r─▒ sayarlar.
┼×imdi, tiyatro yazar─▒ oldu─čunuzu varsay─▒n; oynatacak bir oyununuz var. Oyununuza ya sa─člam d├╝┼č├╝nebilen ve so─čukkanl─▒ bir sanat├ž─▒ ya da duyarl─▒ bir oyuncu se├žmeyi size b─▒rak─▒yorum. Ama, karar vermeden ├Ânce, size bir ┼čey sormama izin verin. Ka├ž ya┼č─▒nda insan, b├╝y├╝k bir oyuncu olur? Acaba kan─▒n damarlarda kaynad─▒─č─▒, en hafif bir sars─▒nt─▒n─▒n y├╝re─či alt├╝st etti─či, kafan─▒n en k├╝├ž├╝k bir k─▒v─▒lc─▒mla alevlendi─či o ate┼čli ├ža─čda m─▒? Bana kal─▒rsa, hay─▒r. Do─čan─▒n oyuncu olarak yaratt─▒─č─▒ insan, sanat─▒nda ancak uzunca bir deneyim kazand─▒ktan, tutkular─▒n─▒n ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒ yat─▒┼čt─▒ktan, kafa dinginli─čine ve ruh kendi kendisine kavu┼čtuktan sonra, yetkinli─če eri┼čir. En iyi t├╝rden ┼čarap bile, mayalanma durumundayken, ham ve kekre olur; ama f─▒├ž─▒da uzun zaman kald─▒ktan sonra, tad─▒na doyum olmaz. Cicero, Seneca ve Plutarkhos, bana yazarl─▒─č─▒n ├╝├ž ├ža─č─▒n─▒ temsil eder gibi gelir. Cicero, ├žo─čunlukla g├Âz├╝m├╝ alan bir saman
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   ...    34   »   


´╗┐