´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Oyunculuk ├ťzerine Ayk─▒r─▒ D├╝┼č├╝nceler : 17


OYUNCULUK ├ťZER─░NE AYKIRI D├ť┼×├ťNCELER

DENIS DIDEROT

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 92


─░K─░NC─░ - Ama yine de do─čal ger├žekler olacak.
B─░R─░NC─░ - Evet; k├Ât├╝ bir ├Ârne─če, oldu─ču gibi, t─▒pk─▒ t─▒pk─▒s─▒na ├Âyk├╝nm├╝┼č olan bir yontucunun yontusunda g├Âr├╝len t├╝rden do─čal ger├žekler vard─▒r. ─░nsan bu t├╝r ger├žekleri anlar, de─čerlendirir; ama b├╝t├╝n├╝ pek yoksul bulur ve a┼ča─č─▒ g├Âr├╝r.
Dahas─▒ var: sahnede baya─č─▒ ve miskin bir oyun ├ž─▒karman─▒n ┼ča┼čmaz yolu, kendi ├Âzyap─▒s─▒n─▒ (karakter) oynamak zorunda kalmakt─▒r. Siz bir ikiy├╝zl├╝yseniz, bir cimriyseniz, bir adamc─▒lsan─▒z, ├Âzyap─▒n─▒z─▒ iyi oynars─▒n─▒z; ama yazar─▒n anlatmak istediklerinin ne oldu─čunu anlayamazs─▒n─▒z; ├ž├╝nk├╝ o, ─░kiy├╝zl├╝'y├╝, Cimri'yi, Adamc─▒l'─▒ yaratm─▒┼čt─▒r.
─░K─░NC─░ - Siz herhangi bir ikiy├╝zl├╝yle ─░kiy├╝zl├╝ aras─▒nda ne fark buluyorsunuz?
B─░R─░NC─░ - M├╝ltezim Billard (20), bir ikiy├╝zl├╝d├╝r; rahip Grisel (21) de bir ikiy├╝zl├╝d├╝r; ama ─░kiy├╝zl├╝ de─čildir. Banker Toinard (22) bir cimriydi, ama Cimri de─čildi. Cimri ve ─░kiy├╝zl├╝, d├╝nyan─▒n b├╝t├╝n Toinardlar─▒ ve b├╝t├╝n Grizelleri ├Ârnek tutularak yarat─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunlarda b├╝t├╝n Toinardlar─▒n ve b├╝t├╝n Grizellerin en genel ve en belirli nitelikleri g├Âr├╝l├╝r. Hi├žbiri, bunlardan bir tekinin asl─▒na uygun portresi de─čildir ve bunun i├žindir ki hi├ž kimse ÔÇťBu, benim!ÔÇŁ diyemez.
S├Âz, hatta ├Âzyap─▒ g├╝ld├╝r├╝s├╝, abartmal─▒d─▒r. Salon ┼čakalar─▒ ├Âyle hafif bir k├Âp├╝kt├╝r ki, sahnede u├žup gider. Tiyatro ┼čakalar─▒ysa, topluma aktar─▒l─▒nca, yaralayan keskin bir silah olur. Elbette, uydurma ki┼čilere, ger├žek ki┼čiler denli sayg─▒ g├Âsterilmez.
Bir ikiy├╝zl├╝den, yergi ├ž─▒kar─▒l─▒r; oysa ─░kiy├╝zl├╝ ile g├╝ld├╝r├╝ yap─▒l─▒r. Yergi, bir kusuru, bir ay─▒b─▒ olan adama kancay─▒ takar, oysa g├╝ld├╝r├╝, kusuru ve ay─▒b─▒ ele al─▒r. Bir ya da iki tanecik g├╝l├╝n├ž kibar bulunsayd─▒, bundan bir yergi ├ž─▒kard─▒; yoksa g├╝ld├╝r├╝ de─čil.
Gidin de Lagren├ęe'den (23) ÔÇťresimÔÇŁi betimleyen bir tablo isteyin; tuvaline, bir parma─č─▒na paleti takm─▒┼č, bir eline f─▒r├žay─▒ alm─▒┼č, ┼č├Âvalenin kar┼č─▒s─▒nda duran bir kad─▒n resmi yapmakla iste─činizi yerine getirdi─čini san─▒r. Kendisinden ÔÇťfelsefeÔÇŁ tablosu isteyin; gece, lamba ─▒┼č─▒─č─▒nda, masas─▒n─▒n ba┼č─▒nda, bir dirse─čini dayam─▒┼č, ├╝st├╝ ba┼č─▒ biraz peri┼čan, sa├žlar─▒ da─č─▒n─▒k, d├╝┼čleme dalm─▒┼č gibi bir ┼čeyler okuyan ya da d├╝┼č├╝nen bir kad─▒n resmi yapar ve bunun ÔÇťfelsefeÔÇŁ oldu─čunu san─▒r. Kendisinden ÔÇť┼čiirÔÇŁ tablosu isteyin, tutar size, ba┼č─▒na defne dal─▒ndan bir ta├ž ge├žirerek, eline bir tomar k├ó─č─▒t vererek ayn─▒ kad─▒n─▒n resmini yapar. Yok, istedi─činiz ÔÇťm├╝zikÔÇŁse, bu kez ayn─▒ kad─▒n─▒n eline bir tomar k├ó─č─▒t yerine bir lir tutu┼čturur. Kendisinden ÔÇťg├╝zelli─čin resmiÔÇŁni isteyin, t├╝m├╝yle aldanm─▒yorsam g├Âreceksiniz, kar┼č─▒n─▒zdaki sizin ondan ve sanat─▒ndan yaln─▒zca g├╝zel bir kad─▒n resmi istedi─činizi sanacak. O sizin oyuncunuzla bu ressam, her ikisi de ayn─▒ su├žu i┼čliyorlar. Ben, oyuncuyla ressama ┼č├Âyle derim: ÔÇťOyununuz, yazar─▒n yaratt─▒─č─▒ genel d├╝┼č├╝ncenin pek alt─▒nda kalan bireysel bir portreden ba┼čka bir ┼čey de─čildir. Size gelince, sizin tablonuz da kopyas─▒n─▒ diledi─čim canl─▒ modelin pek a┼ča─č─▒s─▒nda, bireysel bir portredir. Evet, kom┼čunuz g├╝zel bir kad─▒n, pek g├╝zel bir kad─▒n, inan─▒r─▒m; ama g├╝zelli─čin kendisi de─čil. Yap─▒t─▒n─▒z modelinizden ne denli uzaksa, modeliniz de ├╝lk├╝sel olandan o denli uzak.ÔÇŁ
─░K─░NC─░ - Acaba bu ├╝lk├╝sel model, bir z├╝mr├╝d├╝ anka olmas─▒n?
B─░R─░NC─░ - Hay─▒r, de─čil.
─░K─░NC─░ - Ama ├╝lk├╝selse, o zaman yok demektir. Duygudan ge├žmeyen ┼čey, ak─▒lda bulunmaz derler.
B─░R─░NC─░ - Do─čru. Ama bir g├╝zel sanat─▒, ├Ârne─čin yontuyu, ba┼člang─▒├žtaki durumuyla ele alal─▒m. Yontucu, kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kan ilk modeli kopya etmi┼čtir. Sonralar─▒ g├Ârm├╝┼čt├╝r ki, daha yetkin modeller var; bu kez onlar─▒ ye─člemi┼čtir. Gittik├že daha ince kusurlar─▒ d├╝zelte d├╝zelte, sonunda, uzun ├žal─▒┼čmalardan sonra, art─▒k do─čada bulunmayan bir bi├žim elde etmi┼čtir.
─░K─░NC─░ - Ni├žin?
«   01   ...    07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   ...    34   »   


´╗┐