´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Oyunculuk ├ťzerine Ayk─▒r─▒ D├╝┼č├╝nceler : 19


OYUNCULUK ├ťZER─░NE AYKIRI D├ť┼×├ťNCELER

DENIS DIDEROT

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 92


Acaba yapmac─▒k duyarl─▒l─▒k var m─▒d─▒r? Ama ister uydurma, ister do─ču┼čtan olsun, duyarl─▒l─▒─č─▒n her rolde yeri yoktur. Acaba Cimri'de, Kumarbaz'da, Dalkavuk'ta, Somurtkan'da, bug├╝ne dek yaz─▒n─▒n d├╝┼člemleyebildi─či en az duyarl─▒ ve en ahlaks─▒z bir tip olan Zoraki Hekim'de, Kibarl─▒k Budalas─▒'nda, Hastal─▒k Hastas─▒'nda, Boynuz Hastas─▒'nda oyuncunun b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ yapan do─čal ya da sonradan edinilmi┼č ├Âzellik nedir ki? N├ęron, Mithridate, Atr├ęe, Phocas, Sertorius ve bir├žoklar─▒ gibi, duyarl─▒l─▒kla rol├╝n niteli─či birbirlerine taban tabana kar┼č─▒t olan a─člat─▒c─▒ ya da g├╝ld├╝r├╝c├╝ ├Âzyap─▒lar i├žin de ayn─▒ ┼čey sorulabilir. Bu ├Âzellik, b├╝t├╝n ├Âzyap─▒lar─▒ bilmek ve kopya etmekteki kolayl─▒kt─▒r. Bana inan─▒n da, bir tanesi b├╝t├╝n olaylar─▒ a├ž─▒klamaya yetti─či i├žin, nedenleri art─▒k ├žo─čaltmayal─▒m.
Kimi zaman yazar, oyuncudan daha g├╝├žl├╝ duymu┼čtur. Kimi zaman da, belki ├žo─ču zaman, oyuncu yazardan daha g├╝├žl├╝ imgelemi┼čtir. Kendi oyunlar─▒ndan birinde Clairon'u dinleyen Voltaire'in ÔÇťBunu ben mi yazd─▒m?ÔÇŁ diye hayk─▒rmas─▒ denli ger├že─če yak─▒n ne vard─▒r ki? Acaba Clairon, rol├╝ Voltaire'den daha m─▒ iyi kavram─▒┼čt─▒r? Hi├ž olmazsa o anda Clairon'un s├Âzlerini dilsel bir ezgiyle s├Âylerken g├Âz ├Ân├╝nde tuttu─ču ├╝lk├╝sel ├Ârnek, Voltaire'in yazarken tasarlad─▒─č─▒ ├╝lk├╝sel ├Ârnekten ├žok daha ├╝st├╝nd├╝. ├ľyleyse, oyuncunun artam─▒ neydi? B├╝y├╝k bir hayalet tasarlay─▒p, onu dahice kopyalama yetene─či. O, kendisinden pek ├╝st├╝n bir varl─▒─č─▒n devinimine, davran─▒┼č─▒na, jestlerine ve b├╝t├╝n anlat─▒m─▒na ├Âyk├╝n├╝yordu. Clairon, Demosthenes'in bir a─č─▒t─▒n─▒ s├Âylerken Aiskhinos'un bir t├╝rl├╝ beceremedi─či ┼čeyi, hayvan gibi b├Â─č├╝rmesini beceriyordu. Aiskhinos, ├Â─črencisine, ÔÇťBu sizi b├Âylesine etkiliyorsa, hayvan─▒n b├Â─č├╝rd├╝─č├╝n├╝ duysayd─▒n─▒z ne yapard─▒n─▒z acaba, si audivisetis bestiam mugientem?ÔÇŁ derdi. O korkun├ž hayvan─▒ yazar yaratm─▒┼čt─▒; Clairon da b├Â─č├╝rt├╝yordu.
B├╝t├╝n ├Âzyap─▒lar─▒, en y─▒rt─▒c─▒lar─▒n─▒ bile ya┼čatmak kolayl─▒─č─▒na duyarl─▒l─▒k demek, s├Âzc├╝─č├╝ hi├ž de yerinde kullanmamak olur. Duyarl─▒l─▒k, zaman─▒m─▒za dek bu s├Âze verilen tek anlama g├Âre, bence, diyafram─▒n devinimi, d├╝┼člemg├╝c├╝n├╝n co┼čkunlu─ču, sinirlerin narinli─či sonucu, organlar─▒n zay─▒fl─▒─č─▒yla birlikte g├Âr├╝len ├Âyle bir yetenektir ki, insan─▒ ac─▒maya, ├╝rpermeye, hayran olmaya, korkmaya, co┼čkuland─▒rmaya, a─člamaya, bay─▒lmaya, yard─▒ma ko┼čmaya, ka├žmaya, ba─č─▒rmaya, ne yapt─▒─č─▒n─▒ bilmemeye, her ┼čeyi abartmaya, a┼ča─č─▒ g├Ârmeye, do─čruya, iyi ve g├╝zelle ilgili hi├žbir a├ž─▒k d├╝┼č├╝ncesi olmamaya, haks─▒zl─▒k etmeye ve ├ž─▒lg─▒nl─▒klar yapmaya g├Ât├╝r├╝r. Duyarl─▒ ruhlar─▒ ├žo─čalt─▒n; her t├╝rl├╝ iyi ve k├Ât├╝ devinimleri, a┼č─▒r─▒ ├Âvg├╝y├╝ ve yergiyi de ayn─▒ oranda ├žo─čaltm─▒┼č olursunuz.
┼×airler! ─░nce ruhlu, h├╝lyal─▒ ve duyarl─▒ bir ulus i├žin mi ├žal─▒┼č─▒yorsunuz? ├ľyleyse Racine'in uyumlu, i├žli ve dokunakl─▒ a─č─▒tlar─▒ndan d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kmay─▒n. B├Âyle bir ulus Shakespeare'in kasapl─▒klar─▒ndan ka├žar. O zay─▒f ruhlar, ┼čiddetli sars─▒nt─▒lara dayanamaz. Onlara ├žok g├╝├žl├╝ d├╝┼člemler g├Âstermekten sak─▒n─▒n. ─░sterseniz:
├çocuk, ├Âld├╝rd├╝─č├╝ babas─▒n─▒n kan─▒na bulanm─▒┼č da, elinde kesik ba┼č─▒, ├╝cretini istiyor.
deyin; ama ├Âtesine de gitmeyin. Homeros ile bir olup da onlara, ÔÇťNereye gidiyorsun ey karayaz─▒l─▒? Bilmez misin ki tanr─▒lar, talihsiz babalar─▒n ├žocuklar─▒n─▒ bana g├Ânderir? Annenin son ├Âp├╝c├╝klerinden yoksun kalacaks─▒n. Seni ┼čimdiden yere uzanm─▒┼č, y─▒rt─▒c─▒ ku┼člar─▒n cesedinin ├ževresinde toplanarak, sevin├žle kanat ├ž─▒rpa ├ž─▒rpa, g├Âzlerini oydu─čunu ┼čimdiden g├Âr├╝r gibiyim,ÔÇŁ demeye kalk─▒┼čacak olursan─▒z, bizim han─▒mlar, hep birden, ÔÇťAman ne korkun├ž ┼čey!ÔÇŁ diye hayk─▒rarak ba┼člar─▒n─▒ ├ževirirler. Bu s├Âzleri b├╝y├╝k bir oyuncu s├Âyler ve yerinde bir ezgili konu┼čmayla anlam─▒ g├╝├žlendirirse, durum ├žok daha ac─▒kl─▒ olur.
─░K─░NC─░ - Gabrielle de Vergy'ye (26) i├žinde sevgilisinin kanl─▒ y├╝re─či bulunan bir kap g├Âsterilmesi konusunda ne d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝z├╝ ├Â─črenmek i├žin s├Âz├╝n├╝z├╝ kesece─čim.
B─░R─░NC─░ - Yan─▒t─▒m ┼ču: ─░nsan tutarl─▒ olmal─▒; b├Âyle bir olaya ba┼čkald─▒r─▒nca, Oidipus'un oyulmu┼č g├Âzlerle insanlara g├Âr├╝nmesine de dayanamamal─▒ ve yaras─▒n─▒n ac─▒s─▒yla k─▒vranan ve ac─▒s─▒n─▒ bo─čuk ├ž─▒─čl─▒klarla belli eden Philoktetes'i de sahneden kovmal─▒. Bana kal─▒rsa, eskiler a─člat─▒y─▒ bizden ba┼čka t├╝rl├╝ anlam─▒┼člard─▒. Eskilerden amac─▒m, Yunanl─▒lar, Atinal─▒lar, bize her alanda ba┼čka uluslar─▒n hen├╝z ne oldu─čunu
«   01   ...    09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   ...    34   »   


´╗┐