´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Oyunculuk ├ťzerine Ayk─▒r─▒ D├╝┼č├╝nceler : 20


OYUNCULUK ├ťZER─░NE AYKIRI D├ť┼×├ťNCELER

DENIS DIDEROT

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 92


anlayamad─▒klar─▒ ├Ârnekler b─▒rakm─▒┼č olan o ince ruhlu ulustur. Aiskhyloslar, Sophoklesler, Euripidesler, yaln─▒zca bir ak┼čam yeme─činin ne┼čeli havas─▒ i├žinde eriyip yitiveren k├╝├ž├╝k ve ge├žici izlenimler uyand─▒rmak ere─čiyle mi y─▒llarca ├ž─▒rp─▒n─▒p durmu┼člard─▒r? Onlar, insan ruhunu, karayaz─▒l─▒lar─▒n sonu kar┼č─▒s─▒nda, ta i├žten sarsmak istemi┼člerdir. Yaln─▒zca kentte┼člerini e─člendirmek de─čil, onlar─▒ daha yetkin birer insan yapmak istemi┼člerdir. Bunda hakl─▒ m─▒yd─▒lar; yoksa haks─▒z m─▒yd─▒lar? Bu ama├žla, sahnede kan kokusunu al─▒p da, baba katilinin pe┼čine d├╝┼čen Eumenidesleri ko┼čturup dururlard─▒. Ama ancak ├žocuklar─▒n ho┼čuna giden b├Âyle k├Ârd├Â─č├╝┼člerine, han├žer hokkabazl─▒klar─▒na hayran kalmayacak kadar da sa─čduyular─▒ vard─▒. Bence a─člat─▒, belirli oranda duraklara b├Âl├╝nm├╝┼č g├╝zel bir sayfa tarihten ba┼čka bir ┼čey de─čildir. Halk, ÔÇť┼čerifÔÇŁi (27) beklemektedir. ┼×erif gelir ve k├Ây├╝n muhtar─▒n─▒ sorguya ├žeker. Ona mezhebini de─či┼čtirmesini s├Âyler. Ama muhtar bunu geri ├ževirince, kendisini idama mahk├╗m edip zindana att─▒r─▒r. Muhtar─▒n k─▒z─▒ gelir ve babas─▒n─▒n ba─č─▒┼članmas─▒n─▒ diler; ┼čerif, i─čren├ž bir ko┼čul ileri s├╝rerek, bu ricay─▒ kabul eder gibi g├Âr├╝n├╝r. Muhtar yine de idam edilir. K├Ây halk─▒ ┼čerifin pe┼čine d├╝┼čer, o da ka├žar. Muhtar─▒n k─▒z─▒n─▒ seven gen├ž, ┼čerifi han├žerle yere serer ve bu u─čursuz adam, halk─▒n ilenmeleri aras─▒nda geberir. ─░┼čte bir yazara, b├╝y├╝k bir yap─▒t kaleme almak i├žin, bundan daha ├žo─ču gerekmez. K─▒z─▒n, kendisine ya┼čam veren bir adama neler bor├žlu oldu─čunu ├Â─črenmek i├žin annesinin mezar─▒na gidip sormas─▒, kendisinden istenen namus ├Âzverisi kar┼č─▒s─▒nda duraksamas─▒, b├Âyle bir duraksama i├žinde sevgilisini kendinden uzak tutmas─▒, a┼čk─▒n─▒n esinlerine ald─▒r─▒┼č etmemesi, zindandaki babas─▒n─▒ g├Ârme iznini almas─▒, babas─▒n─▒n kendisini sevgilisiyle birle┼čtirmek istemesi ve k─▒z─▒n buna raz─▒ olmamas─▒, namusunu feda etmesi ve kendisi bu ├Âzveriyi yaparken babas─▒n─▒n idam edilmesi, sizin bu zinadan ancak sevdi─či gen├ž gelip de babas─▒n─▒n ├Âld├╝─č├╝n├╝ anlatmas─▒ ├╝zerine umutsuzlu─ča ve ├╝z├╝nt├╝ye kap─▒lan k─▒z─▒n onu kurtarmak i├žin yapt─▒─č─▒ ├Âzveriyi s├Âyleyince haberdar olman─▒z, ┼čerifin halktan ka├žarken onlar─▒n bulundu─ču yere gelmesi ve delikanl─▒n─▒n ┼čerifi ├Âld├╝rmesiÔÇŽ B├╝t├╝n bunlar, b├Âyle bir konunun kimi ayr─▒nt─▒lar─▒d─▒r.
─░K─░NC─░ - Kimi ayr─▒nt─▒lar─▒ m─▒?
B─░R─░NC─░ - Evet, kimi ayr─▒nt─▒lar─▒. K─▒zla sevgilisi muhtara kendisini kurtarma ├Ânerisinde bulunamazlar m─▒? K├Ây halk─▒, ya┼čl─▒ adama, ┼čerifle adamlar─▒n─▒ gebertmek istediklerini a├žamaz m─▒? K├Âyde ho┼čg├Âr├╝ yanda┼č─▒ bir rahip bulunamaz m─▒? O ac─▒l─▒ g├╝n├╝nde, delikanl─▒ ├ó┼č─▒k, eli cebinde, seyirci mi kalacak? Acaba b├╝t├╝n bu ki┼čiler aras─▒nda baz─▒ ili┼čkiler d├╝┼č├╝n├╝lemez mi? Sonra bu ili┼čkilerden kimi ┼čeyler ├ž─▒kart─▒lamaz m─▒? Acaba ┼čerif bir zamanlar muhtar─▒n k─▒z─▒n─▒ sevmi┼č olamaz m─▒? Kendisini k├Âyden kovan babayla a┼čk─▒n─▒ a┼ča─č─▒layan k─▒z─▒na kar┼č─▒ y├╝re─či kinle dolup ta┼čarak k├Âye d├Ânm├╝┼č olamaz m─▒? ─░nsanda uzun uzun d├╝┼č├╝nme sabr─▒ olduktan sonra, b├Âyle en s─▒radan bir konudan bile ├žok ├Ânemli olaylar ├ž─▒karabilir! ─░nsan bir de g├╝zel s├Âzler yazabildi mi, b├╝t├╝n bu olaylar─▒ ne derin bir ac─▒ havas─▒ i├žinde ya┼čat─▒r! Asl─▒nda, g├╝zel s├Âz s├Âyleyemeyen insan, tiyatro yazar─▒ olamaz. San─▒r m─▒s─▒n─▒z ki yaln─▒zca g├╝zel ve etkili s├Âz s├Âylemeyle kal─▒r─▒m da oyunu savsaklar─▒m? B├╝t├╝n bu sorular, oyunun ayr─▒nt─▒lar─▒ i├žine yerle┼čecek. B─▒rak─▒n da yerimi istedi─čim gibi kullanay─▒m ve bu d├╝┼č├╝nce ayr─▒l─▒─č─▒na bir son verelim.
Ey ├╝nl├╝ Garrick, ey ─░ngiliz Roscius'u (28), sen benim tan─▒─č─▒m ol. Sen ki bug├╝n uluslar─▒n oy birli─čiyle, tan─▒d─▒klar─▒ oyuncular─▒n en b├╝y├╝─č├╝s├╝n, sen ger├že─či kabul et. Sen bana, her ne denli i├žinden duysan da, yarataca─č─▒n tutku ya da ├Âzyap─▒ ne olursa olsun, d├╝┼č├╝nce yoluyla benzemeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n Homeros benzeri hayaletin ululu─čuna y├╝kselemezsen oyununun g├╝├žten d├╝┼čece─čini s├Âylemedin mi? Sana kendi kendini ├Ârnek tutarak oynamad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi─čim zaman, ne yan─▒t verdi─čini a├ž─▒k├ža s├Âyle. Bana, ├Âzellikle bundan ka├ž─▒nd─▒─č─▒n─▒ ve her zaman, kendin olmayan d├╝┼člemsel bir varl─▒kla g├Âr├╝nd├╝─č├╝n i├žindir ki, sahnede bu denli ola─čan├╝st├╝ oldu─čunu s├Âylemedin mi?
─░K─░NC─░ - Demek b├╝y├╝k oyuncunun ruhu, bizim felsefenin uzam─▒ doldurdu─ču o ne so─čuk, ne s─▒cak, ne a─č─▒r, ne hafif, her kal─▒ba girip de hi├žbirinde kalmayan ince ├Â─čeden yarat─▒lm─▒┼čt─▒r.
B─░R─░NC─░ - B├╝y├╝k oyuncu, ne piyano, ne arp, ne org, ne keman, ne de viyolonseldir. Kendisine ├Âzg├╝ hi├žbir akordu yoktur; ama i┼čine gelen akordu ve tonu al─▒r ve her ┼čeye uymas─▒n─▒ bilir. B├╝y├╝k oyuncunun
«   01   ...    10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   ...    34   »   


´╗┐