Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Sokrates'in Savunmas─▒ : 03


SOKRATES'─░N SAVUNMASI

PLATON

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 1


Bak─▒n Platon ya da Sokrates adaleti, yani do─črulu─ču nas─▒l anlatmaya ├žal─▒┼č─▒yor: bir delinin eline silah vermek do─čru mudur? diye ba┼čl─▒yor. Siz gelin de burada do─čru s├Âz├╝ yerine ├ódil s├Âz├╝n├╝ koyun! Tutmuyor. Deliye silah vermek neden do─čru de─čildir, diye ba┼člayan d├╝┼č├╝nce, do─črulu─čun herkese en iyi yapaca─č─▒ i┼či vermek oldu─ču sonucuna var─▒yor. B├Âylece Efl├ótun do─čruluktan ne anlad─▒─č─▒n─▒ halk─▒n diline dayanarak anlat─▒yor; bizim, i├žtimai adalet diye g├╝ndelik hayat d─▒┼č─▒na ├ž─▒kard─▒─č─▒m─▒z kavram, Devlet'te herkesin do─čru diyece─či bir ┼čey, bir orta mal─▒ kavram oluyor. Herkesin en iyi yapaca─č─▒ i┼či yapmas─▒ do─čru mudur? Do─čru; ├Âyleyse do─čruluk herkesin kendi i┼čini yapmas─▒d─▒r; do─čru adam da kendi i┼čini yapand─▒r. Adalet, adil kelimeleriyle bu geli┼čtirmeyi yapamazs─▒n─▒z dilimizde. Onlar─▒ ancak Arap├ža konu┼čanlar Devlet'i ├ževirirken kullanabilir. Kald─▒ ki, adaletin, adilin kar┼č─▒tlar─▒n─▒ nas─▒l s├Âyleyeceksiniz? Haydi adaletsizlik dediniz (bu da kavram─▒ tam vermiyor ya, neyse), ya adilin kar┼č─▒t─▒na ne diyeceksiniz? Adil olmayan ya da gayri adil mi? Olacak ┼čey de─čil. Oysa ki e─črilik, e─čri, Platon'un ne demek istedi─čini kestirmeden anlat─▒yor; adalet gibi orta mal─▒ olmas─▒ gereken bir kavram─▒, bilinen bir k├Âke ba─čl─▒yor. Ger├ži do─čru yalan─▒n ve yanl─▒┼č─▒n da kar┼č─▒t─▒d─▒r; ama ne yapal─▒m dilimiz ├Âyle istemi┼č, belki bir keramet de vard─▒r ├Âyle isteyi┼činde. Do─čru adam dendi─či zaman her T├╝rk bunu gerekti─či gibi anlar, kar─▒┼č─▒kl─▒k olmaz, daha ne istiyoruz?

Devlet'in ├Ânemi:

Bug├╝n insanl─▒k ad─▒ alt─▒nda toplad─▒─č─▒m─▒z de─čerlerin kaynaklar─▒ndan biri de Platon'un Devlet'idir. Do─ču'da ve Bat─▒'da H─▒ristiyanl─▒k ve M├╝sl├╝manl─▒ktan ├Ânce kutsal de─čilse bile, en ├Ânemli kitap Devlet idi. Kald─▒ ki, ilk H─▒ristiyan ve M├╝sl├╝man ayd─▒nlar─▒ kendi din felsefelerini bu kitab─▒n de─či┼čik yorumlar─▒ ├╝st├╝ne kurdular. ─░dea kuram─▒, ki Platon'un hi├ž de kestiremeyece─či mistik ve metafizik d├╝nya g├Âr├╝┼člerine d├Âk├╝ld├╝, en a├ž─▒k anlat─▒l─▒┼č─▒ ile bu kitaptad─▒r. H─▒ristiyan'─▒n da M├╝sl├╝man'─▒n da ger├žek ├Âtesi ve d├╝nya zindan─▒ 7. kitaptaki ma─čara benzetmesine ba─članabilir. H├╝sn-├╝ mutlak, Hayr-i ul├ó, fevk-at-tabia, ilkeler ilkesi, tek Tanr─▒ kavramlar─▒, Platon'dan gelme oldu─ču gibi, Descartes'─▒n: ÔÇťD├╝┼č├╝n├╝yorum, ├Âyleyse var─▒mÔÇŁ s├Âz├╝ Platon'un Devlet'te d├╝┼č├╝n├╝len, kavranan d├╝nyay─▒, g├Âr├╝len d├╝nyadan daha ger├žek sayarken s├Âylediklerinin bir ├Âzeti gibidir. Platon'un dinlere yiyecek olmu┼č y├Ân├╝ bir yana, bug├╝ne kadar ortaya at─▒lm─▒┼č b├╝t├╝n Devlet kuramlar─▒n─▒n, Kom├╝nizm ve Nazizm de i├žinde b├╝t├╝n toplum d├╝zenlerinin Devlet'te ip u├žlar─▒, hatta kaynaklar─▒ bulunabilir. R├Ânesans'tan bu yana politika alan─▒nda ne d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼čse, Devlet'te ├žekirdek olarak vard─▒r. Hele J.J. Rousseau'nun devlet ve e─čitim ├╝st├╝ne d├╝┼č├╝nd├╝klerini bu okuyaca─č─▒n─▒z kitapta daha da a├ž─▒k olarak g├Âr├╝rs├╝n├╝z. Devlet insanl─▒─č─▒n iliklerine i┼člemi┼č bir kitapt─▒r. B├Âyle iken, ne tuhaft─▒r, en az okunan kitaplardan biri de Devlet'tir. Biz, bu kitab─▒ ├ževirenler bile, bir├žok sahifelerde yepyeni ┼čeylerle kar┼č─▒la┼čt─▒k ve Devlet'i ger├žekten okuyup okumad─▒─č─▒m─▒z─▒ birbirimize sorduk. Devlet, okunmu┼č olsa bile, s─▒k s─▒k yeniden okunmaya de─čer, d├╝nya gibi hep yeniden anla┼č─▒lmak isteyen bir kitapt─▒r.

Devlet'i kim, nerede, ne zaman, nas─▒l yazd─▒?

Sokrates, hi├ž ┼č├╝phesiz, Platon'dan ├žok daha yarat─▒c─▒, daha erkek bir kafa idi. Kal─▒plar─▒ k─▒ran, buzlar─▒ eriten herkesin al─▒┼č─▒k oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝┼čten ba┼čka t├╝rl├╝s├╝n├╝ getiren her halde Sokrates idi. Bu adam ├╝st├╝ne bildiklerimiz o zaman i├žin az say─▒lmaz. Ama onlar─▒ hi├ž bilmesek bile, Platon gibi de─čerli bir insan─▒n d├╝┼č├╝nebildi─či en de─čerli ┼čeyleri kendisine mal etti─či insan─▒n, zaman─▒nda gen├žler ├╝st├╝ne ne t├╝rl├╝ bir etkisi oldu─čunu, b├Âyle bir etkisi olabilmek i├žin de ne yaman bir kafas─▒ oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝n! Bizim eski d├╝nyam─▒zda buna benzer bir durum ┼×ems'le Mevlana aras─▒ndaki kayna┼čmad─▒r. ┼×ems de Sokrates gibi d├╝nyaya kitap yerine kendini anlam─▒┼č, sevmi┼č bir insan b─▒rak─▒p gidiyor. Platon gibi Mevlana da b├╝t├╝n d├╝┼č├╝ncesini ve sanat─▒n─▒ bir b├╝y├╝k dostun emrine, hizmetine koyuyor.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   ...    23   »   


´╗┐