´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Totem ve Tabu - I : 20


TOTEM VE TABU - I

SIGMUND FREUD

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 23


Rahip-kral olma onuru bu y├╝zden istenilmeyen bir ┼čey olmu┼čtur; bu yere ge├žme s─▒ras─▒ kendisinde olan bir├žok kimse bundan ka├žmak i├žin her t├╝rl├╝ yola ba┼čvururdu. ├ľrne─čin KombodschaÔÇÖda ate┼č ve su kral─▒n─▒n yerine ge├žecek olan─▒ bu oruna getirmek i├žin zorlamak gerekirdi. Pasifik OkyanusuÔÇÖnda bir mercan adas─▒ olan Niue ve Savage Adas─▒ÔÇÖnda krall─▒k ortadan kalkm─▒┼čt─▒; ├ž├╝nk├╝ bu sorumluluk gerektiren ve tehlikeli g├Ârevi ├╝st├╝ne almaya istekli kimse ├ž─▒kmam─▒┼čt─▒. Bat─▒ AfrikaÔÇÖn─▒n baz─▒ yerlerinde kral─▒n ├Âl├╝m├╝nden sonra yerine ge├žecek adam─▒ kararla┼čt─▒rmak i├žin bir kurultay toplan─▒r. ├ťzerinde karar k─▒l─▒nan adam derhal yakalan─▒r, ba─član─▒r ve taht─▒ kabul edece─čini ilan edinceye kadar feti┼č evine kapat─▒l─▒r. Bazen tasarlanan ard─▒l bu onurdan ka├žman─▒n yolunu ve ├žaresini bulur; hatta bir ba┼čkan─▒n zorla tahta oturtulma tehlikesine kar┼č─▒ kendini savunmak i├žin geceli g├╝nd├╝zl├╝ silahl─▒ dola┼čt─▒─č─▒ aktar─▒lmaktad─▒r (33). Sierra Leone zencileri aras─▒nda krall─▒k onurunu kabule kar┼č─▒ o kadar b├╝y├╝k bir diren├ž vard─▒r ki bir├žok boy, krallar─▒n─▒ yabanc─▒lar aras─▒ndan se├žmek zorunda kal─▒r.
Frazer bu durumlar─▒n nedenini, tarihin geli┼čmesinde ilk rahip-krall─▒─č─▒n bir ruhani, bir de cismani g├╝ce ayr─▒lmas─▒nda bulur. Kutsall─▒klar─▒n─▒n y├╝k├╝ alt─▒nda ezilen krallar, g├╝├žleri ger├žek e┼čya ├╝zerinde etkili olamayacak duruma geldi─činden, bu i┼či a┼ča─č─▒ ama krall─▒k g├Ârkeminin onurlar─▒ndan vazge├žmeye istekli ki┼čilere b─▒rakmaktad─▒rlar. ─░┼čte cismani h├╝k├╝mdarl─▒k bu bi├žimde ortaya ├ž─▒kmakta, art─▒k uygulamada bir ├Ânemi kalmayan ruhani h├╝k├╝mdarl─▒k ise eski tabu krallara kalmaktad─▒r. Bu varsay─▒m─▒n ne dereceye kadar sa─člam oldu─čunu eski JaponyaÔÇÖn─▒n tarihi bize pekiyi g├Âstermektedir.
─░lkel insanlarla h├╝k├╝mdarlar─▒ aras─▒ndaki ili┼čkilere ili┼čkin olarak aktard─▒─č─▒m─▒z bu bilgilerden psikanalitik anlay─▒┼ča ilerlememizin zor olmayaca─č─▒n─▒ umabiliriz. Bu ili┼čkiler son derece kar─▒┼č─▒kt─▒r ve kar┼č─▒tl─▒klarla doludur. H├╝k├╝mdarlara b├╝y├╝k ayr─▒cal─▒klar verilmekte, fakat ba┼čka alanlarda onlar─▒n kar┼č─▒s─▒na bu ayr─▒cal─▒klar─▒ hi├že indirecek tabu yasaklar─▒ ├ž─▒kmaktad─▒r. Bu insanlar ayr─▒cal─▒kl─▒ ki┼čilerdir, tabular─▒n d─▒┼č─▒nda her istediklerini yapabilirler. Fakat bu ├Âzg├╝rl├╝─če kar┼č─▒l─▒k herkese zarar─▒ olmayan ba┼čka tabular─▒n bask─▒s─▒ alt─▒ndad─▒rlar. B├Âylece burada ilk kar┼č─▒tl─▒k, hatta tutars─▒zl─▒kla kar┼č─▒la┼č─▒yoruz: Bir yanda s─▒n─▒rs─▒z bir ├Âzg├╝rl├╝k, di─čer yanda s─▒n─▒rs─▒z bir bask─▒ ayn─▒ insana uygulanmaktad─▒r. Kendilerine ├žok y├╝ksek b├╝y├╝l├╝ g├╝├žler verilmekte, onun i├žin onlarla ya da onlarla ilgili ┼čeylerle ili┼čkiden korkulmaktad─▒r; oysa di─čer yandan bu ili┼čkilerden en yararl─▒ sonu├žlar beklenmektedir. Bu da ikinci ve a├ž─▒k bir tutars─▒zl─▒k olarak g├Âr├╝nmektedir; ancak bunun yaln─▒zca bir g├Âr├╝n├╝┼č oldu─čunu anlam─▒┼č bulunmaktay─▒z. Kral─▒n kendisinin iyi niyetle kurdu─ču ili┼čki koruyucu ve ┼čifa vericidir; ancak s─▒radan bir adam krala ya da onunla ilgili e┼čyaya dokundu─ču zaman bu ili┼čki tehlikeli olmaktad─▒r, bunun da nedeni, bu dokunman─▒n sald─▒rganl─▒k e─čilimlerini an─▒msatmas─▒ olas─▒l─▒─č─▒d─▒r. Bunun kadar kolay ├ž├Âz├╝lmeyen di─čer bir tutars─▒zl─▒k, h├╝k├╝mdarda do─ča├╝st├╝ b├╝y├╝k bir g├╝├ž varsay─▒ld─▒─č─▒ halde, bu g├╝c├╝ yetmezmi┼č gibi kendisini tehdit eden tehlikelere kar┼č─▒ onu korumaya ├žal─▒┼čmalar─▒d─▒r. Kralla uyruklar─▒ aras─▒ndaki ili┼čkide kar┼č─▒la┼č─▒lan di─čer bir g├╝├žl├╝k, h├╝k├╝mdar─▒n bu b├╝y├╝k g├╝c├╝n├╝, kendi kendini korumak i├žin kullanaca─č─▒ndan emin olmad─▒klar─▒ gibi uyruklar─▒n─▒n ├ž─▒karlar─▒n─▒ koruma yolunda kullanaca─č─▒na da g├╝venememelerinden ├ž─▒kmaktad─▒r. Onun i├žin h├╝k├╝mdara g├╝venilmemekte, onun g├Âz hapsine ve denetim alt─▒na al─▒nmas─▒ gerekmektedir. Kral─▒n ya┼čam─▒n─▒n ba─čl─▒ oldu─ču tabu etiketi hem kral─▒n ├╝zerinde bir vesayet kurmaya, hem onu tehlikelerden korumaya, hem de onun uyruklar─▒na getirece─či tehlikeden uyruklar─▒n─▒ korumaya yarar.
─░lkel insanlar─▒n h├╝k├╝mdarlar─▒yla olan bu kar┼č─▒l─▒kl─▒ ve kar┼č─▒tl─▒k i├žeren ili┼čkisi bizce ┼č├Âyle a├ž─▒klanabilir: H├╝k├╝mdarlara kar┼č─▒ bulunulan davran─▒┼čta, gerek bo┼č inan├žlar, gerekse ba┼čka nedenlerle birbirinden farkl─▒ e─čilimler kendini g├Âstermekte ve bunlar─▒n her biri di─čerinden ba─č─▒ms─▒z olarak en a┼č─▒r─▒ bi├žimine kadar gitmektedir. Bunun sonucunda, sorun yaln─▒zca bir din sorunu ya da yaln─▒zca bir ÔÇťba─čl─▒l─▒kÔÇŁ sorunu olarak kald─▒─č─▒ s├╝rece ortaya ├Âyle tutars─▒zl─▒klar ├ž─▒kmaktad─▒r ki bunlar─▒ i├žine sindirmekte ilkel insan uygar insandan hi├ž de daha ileri gitmi┼č olmamaktad─▒r.
Bu a├ž─▒klama buraya kadar g├╝zel; fakat psikanalitik teknik sorunun daha derinlerine girmemizi ve birbirinden ayr─▒ e─čilimlerin i├žeri─či hakk─▒nda bir ┼čey eklememizi m├╝mk├╝n k─▒l─▒yor. An─▒lan ├Ârnekleri, nevroz belirtileri varsayar ve psikanalize uygularsak, tabu t├Âreninin dibinde buldu─čumuz korkulu ├╝z├╝nt├╝lerin ┼čiddeti derhal g├Âz├╝m├╝ze ├žarpacakt─▒r.
Bu kadar a┼č─▒r─▒ bir ┼čefkat, nevrozlarda ve ├Âzellikle kar┼č─▒la┼čt─▒rma i├žin ele ald─▒─č─▒m─▒z zorlanma nevrozlar─▒nda ├žok yayg─▒n olarak g├Âr├╝l├╝r. Bu ┼čefkatin kayna─č─▒n─▒ ┼čimdi t├╝m├╝yle anlamaktay─▒z. Egemen olan sevgi duygular─▒n─▒n yan─▒nda, ona kar┼č─▒t ama bilin├ž d─▒┼č─▒ olan bir nefret duygusu da vard─▒r. Yani bu, tipik bir ├žift de─čerli duygunun olu┼čturdu─ču bir ┼čeydir. Bu nefret duygusu, ┼čefkat duygusunun ├╝st├╝n gelmesiyle bast─▒r─▒lmakta ve ├╝z├╝nt├╝ bi├žiminde anlat─▒lmaktad─▒r; b├Âyle olmasayd─▒, kar┼č─▒t duygu bilin├ž d─▒┼č─▒ bir durumda bask─▒da tutmaktan ibaret olan g├Ârevini yapamayaca─č─▒ndan, zorlay─▒c─▒ bir g├Âr├╝n├╝┼č kazanmaktad─▒r.
«   01   ...    10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   »   


´╗┐