´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Totem ve Tabu - I : 25


TOTEM VE TABU - I

SIGMUND FREUD

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 23


KleinpaulÔÇÖe g├Âre, ba┼člang─▒├žta ├Âl├╝ler hortlak (vampire) idiler; bunlar canl─▒lara kar┼č─▒ k├Ât├╝ niyetler ta┼č─▒r, onlara k├Ât├╝l├╝k etmeye ve onlar─▒ ├Âld├╝rmeye ├žal─▒┼č─▒rlard─▒. K├Ât├╝ ruh kavram─▒n─▒ ilk haz─▒rlayan ceset olmu┼čtur.
En ├žok sevdi─čimiz insanlar─▒n ├Âld├╝kten sonra ┼čeytan oldu─ču varsay─▒m─▒, bizi a├ž─▒k├ža bir soru sormaya y├Âneltmektedir. Sevilen ├Âl├╝ye kar┼č─▒ b├Âyle bir duygu de─či┼čikli─čine ilkelleri s├╝r├╝kleyen neydi? Onlardan ni├žin ┼čeytan ├ž─▒kar─▒yorlard─▒? WestermarckÔÇÖa g├Âre, bu sorunun yan─▒t─▒ kolayd─▒r (50): ÔÇť├ľl├╝m├╝n insan─▒n dalabilece─či suskunluklar─▒n en k├Ât├╝s├╝ olmas─▒ y├Ân├╝nden, ├Âl├╝lerin bu sonlar─▒ndan dolay─▒ doyumsuz kald─▒─č─▒na inan─▒l─▒r. ─░lkellerin inan─▒┼č─▒na g├Âre ├Âl├╝m, ister zorla, ister b├╝y├╝yle olsun, ancak ├Âld├╝r├╝lme yoluyla ger├žekle┼čir ve bunu ruhun incinmesi ve kin g├╝tmesi i├žin yeterli bir neden sayarlar. ├çok do─čal olarak ├Âl├╝ canl─▒lar─▒ k─▒skan─▒r ve eski akrabalar─▒yla birlikte olmak ister; bu durumda, ruhun onlarla birle┼čmek i├žin onlar─▒ hastal─▒klarla ├Âld├╝rmeye ├žal─▒┼čaca─č─▒n─▒ anlayabilirizÔÇŽÔÇŁ ÔÇťÔÇŽRuhlara y├╝klenen k├Ât├╝l├╝─č├╝n di─čer bir a├ž─▒klamas─▒ da, ├Âl├╝lerden korkma i├žg├╝d├╝s├╝d├╝r ve bu da ├Âl├╝mden korkman─▒n bir sonucudur.ÔÇŁ
Bizim psikanaliz hastal─▒klar─▒ ├╝zerine incelemelerimiz, WestermarckÔÇÖ─▒nkini de i├žine alan daha geni┼č bir a├ž─▒klama verebilir.
Bir kad─▒n kocas─▒n─▒ ya da bir k─▒z annesini yitirdi─či zaman, genellikle sa─č kalan─▒n birtak─▒m azap verici ku┼čkulara sapland─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r, bunlara ÔÇťsaplant─▒ bi├žiminde kendini su├žlu bulmaÔÇŁ ad─▒n─▒ veriyoruz; bu, sevdi─či kimsenin ├Âl├╝m├╝ne acaba dikkatsizlik ya da savsaklama y├╝z├╝nden kendisinin mi neden oldu─ču yolundaki d├╝┼č├╝ncedir. Bu d├╝┼č├╝nceye saplanan kimse, ├Âlen kimseye ne kadar iyi bakt─▒─č─▒n─▒ istedi─či kadar an─▒msas─▒n, ona kar┼č─▒ bir g├╝nah i┼čledi─čini istedi─či kadar yads─▒s─▒n, yine de azap duymaktan kurtulamaz; bu durum, yas─▒n patolojik anlat─▒m─▒d─▒r ve zamanla azal─▒r. Bu gibi olaylar─▒n psikanalizle incelenmesi bize bu saplant─▒lar─▒n gizli kaynaklar─▒n─▒ ├Â─čretir. Bu saplant─▒ bi├žiminde kendini su├žlu bulmalar─▒n, belirli bir anlamda hakl─▒ olduklar─▒ ve b├Âylece ret ya da kar┼č─▒ ├ž─▒kma dinlemedikleri belirlenmi┼čtir. Bu, yasl─▒ ki┼činin ├Âl├╝m olay─▒nda su├žlu olu┼čundan ya da ger├žekten ├Âzensizli─činden dolay─▒ su├žlu olu┼čundan ileri gelmemektedir; onda h├ól├ó ya┼čayan ba┼čka bir ┼čeyin varl─▒─č─▒ndan ileri gelmektedir. Bu ┼čey onun kendisinin de bilmedi─či bir istek, ├Âlenin ├Âl├╝┼č├╝nden ger├žekte pek de ├╝zg├╝n olmayan ve hatta elinden gelse bu ├Âl├╝me bizzat neden olacak olan bir istektir. ┼×imdi kendi kendini be─čenmeme durumunun yaratt─▒─č─▒ ┼čey, sevilen ki┼činin ├Âl├╝m├╝ ├╝zerine, onun ├Âl├╝m├╝n├╝ isteyen bu gizli ve bilin├žsiz iste─če kar┼č─▒ verilen bir tepkidir. Sevilen ki┼činin arkas─▒nda ya┼čayan ve bilin├ž d─▒┼č─▒nda varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝ren bu t├╝r gizli bir kin, belirli bir kimseye kar┼č─▒ beslenen b├╝t├╝n duygusal ba─čl─▒l─▒k durumlar─▒n─▒n hemen hepsinde vard─▒r ve klasik bir durumu, yani insan duygular─▒nda bulunan ikili─čin ilk tipini temsil eder. Duygulardaki bu ├žift de─čerlilik hemen herkeste az ├žok vard─▒r; normal durumlarda bu, anlatt─▒─č─▒m─▒z takanakl─▒ bi├žimde kendini be─čenmeme durumlar─▒na yol a├žacak kadar g├╝├žl├╝ de─čildir. Fakat duruma uygun ko┼čullar bulundu mu, en ├žok sevdi─čimiz insanlara kar┼č─▒ hi├ž beklenmedik yerlerde kendini g├Âsterir. ├ço─ču kez tabu sorunlar─▒yla kar┼č─▒la┼čt─▒rd─▒─č─▒m─▒z zorlanma nevrozlar─▒ gibi ├Âzg├╝n duygu ├žifteli─čini y├╝ksek derecede g├Âstermeleri bak─▒m─▒ndan ├Âzellikle ay─▒rt edilir.
┼×imdi, ├Âlenlerin ruhunun ┼čeytan oldu─čuna ni├žin inan─▒ld─▒─č─▒ ve birtak─▒m tabu kurallar─▒yla bu ruhlar─▒n yapabilece─či k├Ât├╝l├╝klerden ni├žin korunma zorunlulu─ču duyuldu─čunu anlayacak duruma geliyoruz. Psikanalizin zorlanma nevrozlar─▒na tutulmu┼č olanlarda g├Ârd├╝─č├╝ duygu ├žifteli─činin, bu ilkel budunlar─▒n duygu ya┼čam─▒nda da bulundu─čunu kabul edince, t─▒pk─▒ nevrozlunun yakas─▒n─▒ b─▒rakmayan su├žluluk duygusunun gerisinde bilin├ž d─▒┼č─▒nda ya┼čayan d├╝┼čmanl─▒k duygusuna kar┼č─▒ uyanan tepkiye benzer bir tepkinin, sevilen kimsenin ac─▒ verici ├Âl├╝m├╝nden sonra ilkelin ruhunda da bir zorunluluk durumuna geldi─čini kolayca anlar─▒z. Fakat sevilen kimsenin ├Âlmesiyle bilin├ž d─▒┼č─▒nda ac─▒ duyularak doyurulan bu d├╝┼čmanl─▒k duygusu, ilkellerde farkl─▒ bir sonu├ž do─čurmaktad─▒r. Bu duyguya kar┼č─▒ savunma, d├╝┼čmanl─▒k nesnesinin ├╝zerine, yani ├Âl├╝n├╝n ├╝zerine kayd─▒rma (d├ęplacement) yoluyla yap─▒l─▒r. Gerek normal, gerekse hastal─▒kl─▒ ruhsal ya┼čamda ├žok s─▒k g├Âr├╝len bu savunma yoluna ÔÇť├╝st├╝ne atmaÔÇŁ (projection) ad─▒n─▒ veriyoruz. Ya┼čayan, sevgili ├Âl├╝s├╝ne kar┼č─▒ d├╝┼čmanca bir duygu ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ yads─▒r; fakat ├Âl├╝n├╝n ruhu onlar─▒ unutmaz ve yas d├Ânemi bitince onlar─▒ a├ž─▒klamaya ├žal─▒┼č─▒r. ├ťst├╝ne atma yoluyla ba┼čar─▒l─▒ savunmaya kar┼č─▒n, bu duygusal tepkide kendi kendini cezaland─▒rma ve pi┼čmanl─▒k duyma niteli─či vard─▒r ve bu, korku bi├žiminde, nefsi bir├žok ┼čeyden yoksun b─▒rakma bi├žiminde, d├╝┼čman ┼čeytana kar┼č─▒ korunma ├Ânlemleri ad─▒ alt─▒nda kendini birtak─▒m yasaklara ba─čl─▒ k─▒lma bi├žiminde g├Âsteriyor. B├Âylece yine tabunun duygular─▒n ├žift de─čerlili─činden ├ž─▒km─▒┼č oldu─čunu g├Âr├╝yoruz. ├ľl├╝n├╝n tabu olmas─▒ da, bilin├žli keder duygusuyla ├Âl├╝m kar┼č─▒s─▒nda kurallara ayk─▒r─▒ duruma gelen doyum duygusu aras─▒ndaki ├žat─▒┼čmadan do─čmaktad─▒r.
«   01   ...    15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   »   


´╗┐