´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Totem ve Tabu - I : 28


TOTEM VE TABU - I

SIGMUND FREUD

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 23


Burada, WundtÔÇÖun tabu s├Âzc├╝─č├╝n├╝n ├žifte anlam─▒, yani kutsal ve kirli anlam─▒ hakk─▒nda verdi─či ku┼čku uyand─▒ran bilgileri an─▒msayabiliriz. (Yukar─▒ya bak─▒n─▒z). Tabu deyiminin, k├Âkeninde kutsal ve kirli anlamlar─▒na de─čil, ┼čeytanl─▒ bir ┼čey, dokunulamaz bir ┼čey anlamlar─▒na geldi─či san─▒lmakta ve bu yolla bu sonuncu anlam─▒n her iki kutbuna ├Âzg├╝ olan karakteristi─če ├Ânem verilmekte ve bu s├╝rekli ortak niteli─či, daha sonralar─▒ birbirinden ayr─▒lm─▒┼č olan kutsalla kirli aras─▒nda ba┼člang─▒├žta bir kar┼č─▒l─▒kl─▒l─▒k oldu─čunu g├Âsterdi─či san─▒lmaktayd─▒.
Buna kar┼č─▒, bizim incelememiz tabu s├Âzc├╝─č├╝nde s├Âz konusu olan ├žift anlam─▒n ba┼člang─▒├žtan beri var oldu─čunu kolayca g├Âsteriyor ve hem belirli bir ├žift de─čerli duygu, hem de bu temele dayanarak ortaya ├ž─▒km─▒┼č olan ┼čeyleri anlat─▒yordu. Tabunun kendisi de ├žift de─čerli bir s├Âzc├╝kt├╝r ve ┼čunu da ekleyebiliriz ki, zaten bu s├Âzc├╝─č├╝n yerle┼čmi┼č anlam─▒ ayr─▒nt─▒l─▒ bir incelemenin sonunda vard─▒─č─▒m─▒z sonucu, yani tabu yasa─č─▒n─▒n ├žift de─čerli duygunun ├╝r├╝n├╝ olarak a├ž─▒klanabilece─čini bize kendili─činden tahmin ettirebilirdi. En eski dillerin incelenmesi, bize, bir zamanlar kendi kar┼č─▒tlar─▒n─▒ i├žine alan b├Âyle s├Âzc├╝klerin bulundu─čunu ve bunlar─▒n, tabu s├Âzc├╝─č├╝ndeki anlamda olmamakla birlikte belirli bir anlamda ├žift de─čerli oldu─čunu g├Âsterir (57). ─░ki kar┼č─▒t anlam─▒ ta┼č─▒yan bu ilkel s├Âzc├╝─č├╝n u─črad─▒─č─▒ hafif ses de─či┼čimleri, ba┼člang─▒├žta bir s├Âzc├╝─č├╝n i├žinde birle┼čen iki kar┼č─▒t anlam i├žin sonralar─▒ ayr─▒ bir dil anlat─▒m─▒ olu┼čturulmas─▒na yol a├žm─▒┼čt─▒r.
Tabu s├Âzc├╝─č├╝n├╝n sonu ba┼čka t├╝rl├╝ olmu┼čtur: Ta┼č─▒d─▒─č─▒ ├žift anlam─▒n ├Âneminin azalmas─▒yla kendisi de kaybolmu┼č ya da daha do─črusu ona benzer s├Âzc├╝kler s├Âzl├╝kten silinmi┼čtir. ─░leride ba┼čka bir nedenle bu kavram─▒n yok olmas─▒n─▒n arkas─▒nda olas─▒l─▒kla belirgin bir tarihsel de─či┼čimin gizli oldu─čunu, s├Âzc├╝─č├╝n ba┼člang─▒├žta belirli insan ili┼čkileriyle birlikte kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒, bu ay─▒rt edici niteli─činin b├╝y├╝k bir ├žift de─čerli duygu oldu─čunu ve bundan di─čer benzer ili┼čkilere de yay─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Âsterebilece─čimi umuyorum.
E─čer yan─▒lm─▒yorsak, tabunun anla┼č─▒lmas─▒ bize vicdan─▒n i├ž y├╝z├╝n├╝ ve k├Âkenini de ayd─▒nlatacak gibidir. Kavramlar─▒m─▒z─▒ zorlamaks─▒z─▒n, bir tabu vicdan─▒n─▒n ve tabunun ├ži─čnenmesinden sonra ortaya ├ž─▒kan bir g├╝nah duygusunun oldu─čunu s├Âyleyebiliriz. Tabu vicdan─▒, vicdan olaylar─▒n─▒n belki de rasgeldi─čimiz en eski bi├žimidir.
ÔÇťVicdanÔÇŁ nedir? S├Âzc├╝k anlam─▒na g├Âre, en emin olarak bildi─čimiz ┼čeye i┼čaret eder; baz─▒ dillerde anlam─▒ ÔÇťbilin├žÔÇŁten kolayca ayr─▒lamamaktad─▒r.
Vicdan, i├žimizde bulunan belirli isteklere kar┼č─▒ gelen ┼čeylerin i├žerdeki duyulu┼čudur; fakat as─▒l sorun, bunun ba┼čka bir ┼čeye ba─čl─▒ olmamas─▒, yani kendi kendinden emin olmas─▒d─▒r. Bu, g├╝nahk├ór bir vicdanda kendini daha a├ž─▒k├ža g├Âsterir, g├╝nahk├ór vicdan─▒n, belirli istek ve i├žtepilerimizin baz─▒lar─▒n─▒ ger├žekle┼čtiren edimlere i├žimizde ilendi─čini duyar─▒z. Bunu daha fazla a├ž─▒klamaya gerek yoktur. Her vicdanl─▒ adam kendi i├žinde bu ilencin hakl─▒ oldu─čunu duyumsar ve davran─▒┼č─▒ndan dolay─▒ pi┼čmanl─▒k duyar. Ancak bu ayn─▒ nitelik ilkellerin tabuya kar┼č─▒ ald─▒─č─▒ tav─▒rda da g├Âr├╝l├╝r. Tabu, vicdan─▒n bir buyru─čudur. Onun ├ži─čnenmesi, kayna─č─▒ gizli olmakla birlikte kendisi belli olan korkun├ž bir g├╝nah duygusunun do─čmas─▒na neden olur (58).
├ľyleyse vicdan─▒n da duygular─▒n ├žift de─čerlili─či temeline dayanarak yine ├žift de─čerli olan baz─▒ insan ili┼čkilerinden do─čmu┼č olmas─▒ olas─▒d─▒r. Belki de hem tabu, hem de zorlanma nevrozunda oldu─ču gibi olu┼čur, yani iki kar┼č─▒t duygunun biri bilin├ž d─▒┼č─▒ olur, ├Âtekinin zoru alt─▒nda itilir. Nevrozlar─▒n ├ž├Âz├╝mlemesinden ├Â─črendi─čimiz bir├žok ┼čey bunu do─črulamaktad─▒r.
Birincisi, zorlanma nevrozlar─▒nda ac─▒l─▒ bir vicdanl─▒l─▒─č─▒n belirgin nitelikte oldu─čunu g├Âr├╝r├╝z. Bu vicdanl─▒l─▒k bilin├ž d─▒┼č─▒nda kirli olan ba┼čtan ├ž─▒karmalara kar┼č─▒ verilen tepkinin bir belirtisidir; nevrozlular, hastal─▒klar artt─▒k├ža g├╝nahk├ór vicdanl─▒l─▒─č─▒n en son derecesine gelirler. Bunun i├žin, hatta ┼čunu bile savlayabiliriz ki, e─čer g├╝nahk├ór vicdan─▒n k├Âkenini zorlanma nevrozlular─▒nda bulamazsak onu ba┼čka bir yerde ke┼čfetmekten umudumuzu kesmeliyiz. Bireysel nevroz olaylar─▒nda bu k├Âkeni kesin olarak bulmu┼č oluyoruz. Budunlar aras─▒nda da sorunun buna benzer ├ž├Âz├╝m├╝n├╝ buldu─čumuza inan─▒yoruz.
─░kincisi, g├╝nah duygusunun i├žinde ├╝z├╝nt├╝ (i├ž s─▒k─▒nt─▒s─▒) gibi ┼čeyler bulundu─čunu se├žmemek olanaks─▒zd─▒r; bu ├╝z├╝nt├╝y├╝ hi├ž ├žekinmeksizin ÔÇťvicdan korkusuÔÇŁ deyi┼čiyle anlatabiliriz. Fakat korku bize bilin├ž d─▒┼č─▒ kaynaklar─▒ oldu─čunu g├Âsterir. Nevrozlular─▒n psikolojisi bize g├Âsterir ki istek duygular─▒ itildi─či zaman, libido ├╝z├╝nt├╝ bi├žimini al─▒r. Yine g├╝nah duygusunda ayn─▒ zamanda bilinmeyen ve bilin├ž d─▒┼č─▒ olan bir ┼čeyin, yani geri itme nedeninin de bulundu─čunu an─▒msamak gerekir. G├╝nah duygusundaki s─▒k─▒nt─▒n─▒n i├ž y├╝z├╝ bu bilinmeyen ├Â─čeye ba─čl─▒d─▒r.
«   01   ...    18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   »   


´╗┐