´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Totem ve Tabu - I : 29


TOTEM VE TABU - I

SIGMUND FREUD

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 23


Mademki tabu kendini her ┼čeyden ├Ânce yasaklarda g├Âsteriyor, o takdirde nevrozlara kadar giderek benzetme yoluyla kan─▒tlamaya gerek kalmaks─▒z─▒n onun kesin birtak─▒m isteklere dayand─▒─č─▒n─▒ pek├ól├ó a├ž─▒k├ža g├Ârebiliriz. ├ç├╝nk├╝ kimsenin yapmak istemedi─či ┼čeyleri yasaklamaya gerek yoktur ve hi├ž ku┼čkusuz a├ž─▒k├ža yasak edilen ┼čeyler kesinlikle bir iste─čin hedefi olan ┼čeylerdir. Akla yak─▒n gelen bu g├Âr├╝┼č├╝ ilkellere uygularsak, ┼ču sonucu ├ž─▒kar─▒r─▒z: ─░lkelleri d├╝rten en zorlu duygular aras─▒nda krallar─▒n─▒ ve rahiplerini ├Âld├╝rmek, ÔÇťensestÔÇŁ yapmak, ├Âl├╝lerine k├Ât├╝ davranmak, vb. istekler vard─▒. Yine ayn─▒ g├Âr├╝┼č├╝, kendi vicdan─▒m─▒z─▒n sesini i┼čitti─čimiz durumlara uygularsak, a├ž─▒k├ža ├želi┼čkilerin en b├╝y├╝─č├╝ne d├╝┼čm├╝┼č oluruz. ├ç├╝nk├╝ o zaman bu buyruklar─▒n hi├žbirini, ├Ârne─čin ÔÇť├Âld├╝rmeyeceksinÔÇŁ buyru─čunu ├ži─čnemeye kar┼č─▒ en k├╝├ž├╝k bir istek bile duymad─▒─č─▒m─▒z─▒, b├Âyle bir d├╝┼č├╝nceye kar┼č─▒ i├žimize i─črenmeden ba┼čka bir ┼čey gelmedi─čini kesin olarak savlar─▒z.
Fakat vicdan─▒m─▒z─▒n kendi hakk─▒ndaki bu tan─▒kl─▒─č─▒n─▒ kabul edersek, o zaman ister tabu bi├žiminde, ister ahl├ók kural─▒ bi├žiminde olsun, b├╝t├╝n yasaklar─▒n hi├žbir anlam─▒ kalmaz, o zaman vicdan─▒n varl─▒─č─▒n─▒n hikmeti a├ž─▒klanmam─▒┼č olur; vicdan, tabu ve nevroz aras─▒ndaki ba─č ortadan kalkar. Soruna psikanaliz a├ž─▒s─▒ndan bakmad─▒k├ža, sonu├ž yine bug├╝nk├╝ anlay─▒┼č─▒m─▒za d├Ânmekten ibaret kal─▒r.
Oysa psikanalizin vard─▒─č─▒ ┼ču sonu├žlar─▒ g├Âz ├Ân├╝nde tutarsak sorun ayd─▒nlan─▒r: Normal insanlar─▒n r├╝yalar─▒n─▒n ├ž├Âz├╝mlenmesi, ba┼čkalar─▒n─▒ ├Âld├╝rmeye kar┼č─▒ i├žimizde duydu─čumuz d├╝rtmelerin sand─▒─č─▒m─▒zdan daha zorlu ve daha s─▒k oldu─čunu ve bilincimize ├ž─▒kmad─▒klar─▒ zaman bile ruhsal etkiler yapt─▒klar─▒n─▒ g├Âstermi┼čtir. Baz─▒ nevrozlular─▒n yakas─▒na yap─▒┼čan kurallar─▒n, ┼čiddetlenen ├Âld├╝rme i├žtepisinin kar┼č─▒s─▒na dikilen bir sigortadan ve kendini cezaland─▒rma arac─▒ndan ba┼čka bir ┼čey olmad─▒─č─▒n─▒ da ├Â─črenince, her yasa─č─▒n bir iste─či gizledi─čini savlayan varsay─▒m─▒m─▒z─▒n do─črulu─čunu bir kez daha g├Ârebiliriz. O zaman bu ├Âld├╝rme iste─činin ger├žekten var oldu─čunu ve gerek tabu gerekse ahl├ók yasaklar─▒n─▒n psikolojik bak─▒mdan hi├ž de bo┼č ┼čeyler olmad─▒─č─▒n─▒ kabul edebiliriz, tersine bunlar ├Âld├╝rme i├žtepisine kar┼č─▒ ald─▒─č─▒m─▒z iki cepheli tav─▒rla a├ž─▒klanabilir ve varl─▒klar─▒n─▒n hikmeti budur.
Temellili─či ├╝zerinde s─▒k s─▒k durulan bu ├žift de─čerli tavr─▒n i├ž y├╝z├╝, yani olumlu iste─čin bilin├žlenmi┼č olmas─▒, bunun daha ba┼čka sonu├žlara ba─čl─▒ oldu─čunu g├Âstermek ve ba┼čka sorunlar─▒ a├ž─▒klama olana─č─▒n─▒ vermektedir. Bilin├ž d─▒┼č─▒ndaki psi┼čik s├╝re├žler, bilin├žlenmi┼č psi┼čik ya┼čam─▒m─▒zda bizce bilinen s├╝re├žlerin t├╝m├╝yle ayn─▒ de─čildir, bunlar bilin├ž ya┼čam─▒m─▒zdaki s├╝re├žlerin yoksun oldu─ču baz─▒ ├Ânemli ├Âzg├╝rl├╝klerden yararlan─▒r. Bilin├ž d─▒┼č─▒ bir i├žtepinin kendine g├Âsterdi─či yerde do─čmu┼č olmas─▒ ┼čart de─čildir, b├╝sb├╝t├╝n ba┼čka bir yerde de patlak verebilir; k├Âkensel olarak ba┼čka ki┼čilere ve ba┼čka ili┼čkilerle ilgili olmakla birlikte yer de─či┼čtirme mekanizmas─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla bize kendini g├Âsterdi─či noktaya gelmi┼č olabilir. Bilin├ž d─▒┼č─▒nda olup bitenler yok edilemediklerinden ve d├╝zeltilemediklerinden dolay─▒ i├žtepiler ilgili olduklar─▒ d├Ânemlerden daha sonraki d├Ânem ve ko┼čullarda ortaya ├ž─▒kabilir ve o zaman ba┼čka ko┼čullar alt─▒nda gayet do─čal olarak bize yabanc─▒ ve yersiz gibi g├Âz├╝k├╝rler. B├╝t├╝n bunlar g├Âr├╝n├╝┼čten ba┼čka bir ┼čey de─čildir; fakat derinlerine gidecek olursak, uygarl─▒─č─▒n geli┼čimini anlamakta bunlar─▒n ne kadar ├Ânemli oldu─čunu g├Âr├╝r├╝z.
Bu tart─▒┼čmalar─▒ sona erdirirken, daha sonraki ara┼čt─▒rmalar─▒m─▒z i├žin yararl─▒ olacak bir g├Âzlemi unutmak istemiyoruz. Tabuyla ahl├ók yasaklar─▒ aras─▒nda temelde benzerlik oldu─čunda ayak diresek bile, aralar─▒nda psikolojik bir fark oldu─čuna ku┼čku yoktur. Yasa─č─▒n art─▒k tabu bi├žiminde g├Âr├╝nmemesinin biricik nedeni, temel ├žift de─čer ko┼čullar─▒n─▒n de─či┼čmesinde aranmal─▒d─▒r.
Tabu olaylar─▒n─▒n psikanaliz y├Ân├╝nden a├ž─▒klamas─▒nda bize buraya kadar yol g├Âsteren ┼čey, bu tabular─▒n zorlanma nevrozuyla olan a├ž─▒k benzerli─čiydi; fakat tabu nevroz olmay─▒p toplumsal bir ├╝r├╝n oldu─čuna g├Âre, nevrozla tabu gibi bir ekin ├╝r├╝n├╝ aras─▒ndaki temel fark─▒n ne oldu─čunu g├Âstermek g├Âreviyle kar┼č─▒la┼č─▒yoruz.
Burada da ba┼člang─▒├ž noktas─▒ olarak yine tek bir olay─▒ ele alaca─č─▒m. ─░lkel budunlar, bir tabunun ├ži─čnenmesinden gelecek cezadan, genellikle a─č─▒r bir hastal─▒ktan ya da ├Âl├╝mden korkarlar. Bu ceza, yaln─▒zca tabuyu ├ži─čneme g├╝nah─▒n─▒ i┼člemi┼č olan─▒ korkutur. Oysa bu durum, zorlanma nevrozunda ba┼čkad─▒r. Hasta kendisine yasaklanm─▒┼č olan bir ┼čeyi yapmak istedi─či zaman bundan kendine gelecek bir cezadan korkmaz, ba┼čkas─▒n─▒n ba┼č─▒na gelecek bir cezadan korkar, bu ki┼či genellikle belli de─čildir; fakat analiz arac─▒l─▒─č─▒yla, bu kimsenin kendine ├žok yak─▒n olan, ├žok sevdi─či bir ki┼či oldu─ču kolayca anla┼č─▒l─▒r. Onun i├žin nevrozlu ├Âzgeciymi┼č gibi davrand─▒─č─▒ halde, ilkel adam bencil gibi g├Âz├╝kmektedir. Ancak bir tabuyu ├ži─čneyen hemen ve otomatik olarak yapt─▒─č─▒n─▒n cezas─▒n─▒ g├Ârmezse, o zaman ilkeller aras─▒nda toplumsal bir duygu uyan─▒r, hepsinde bu tehlikenin tehdidi alt─▒nda olduklar─▒ duygusu do─čar ve savsaklanan bu cezay─▒ derhal kendileri verirler.
«   01   ...    19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   »   


´╗┐