´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Totem ve Tabu - II : 02


TOTEM VE TABU - II

SIGMUND FREUD

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 24


Bir├žok yazar, bu ruh g├Âr├╝┼č├╝n├╝n animizm sisteminin ilk ├žekirde─či, cinlerinse ancak bedenden kurtulmu┼č ruhlar oldu─čunu, insan ruhuna benzetme yoluyla hayvanlarda, bitkilerde ve e┼čyada da ruh oldu─ču d├╝┼č├╝ncesinin do─čdu─čunu sanmaktad─▒r.
Acaba ilkel insanlar, bu animizm sisteminin dayand─▒─č─▒ ruh ve beden ikili─či g├Âr├╝┼č├╝ne nas─▒l varm─▒┼čt─▒? San─▒ld─▒─č─▒na g├Âre bu g├Âr├╝┼č, uyku (d├╝┼č) ve uykuya benzeyen ├Âl├╝m olaylar─▒na bakarak insanlar─▒ bu kadar yak─▒ndan etkileyen bu durumlar─▒ a├ž─▒klama ├žabas─▒n─▒n sonucu olarak ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Herhalde ├Âl├╝m bu g├Âr├╝┼č├╝n ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒n ba┼člang─▒├ž noktas─▒ olsa gerektir. ─░lkel insan i├žin ya┼čam─▒n s├╝reklili─či yani ├Âlmezlik apa├ž─▒k bir ┼čeydi. ├ľl├╝m kavram─▒ daha sonra ortaya ├ž─▒kan ve ancak ister istemez kabul edilen bir kavramd─▒; ├ž├╝nk├╝ ├Âl├╝m d├╝┼č├╝ncesi bizim i├žin bile i├ži bo┼č ve ger├žekli─či anla┼č─▒lamaz bir kavramd─▒r. Animizm kavramlar─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒nda d├╝┼člerde g├Âr├╝len imgeler, g├Âlge, yans─▒ma gibi g├Âzlem ve deneyimlerin oynad─▒─č─▒ san─▒lan rol ├╝zerinde de tart─▒┼čmalar olmu┼č, fakat bunlar hi├žbir sonuca varmam─▒┼čt─▒r.
Kendisini d├╝┼č├╝nd├╝ren olaylar kar┼č─▒s─▒nda ilkel insan─▒n kafas─▒nda bu ruh kavram─▒n─▒n do─čmas─▒nda ve sonra bu kavram─▒ d─▒┼č d├╝nyadaki e┼čyaya kayd─▒rmas─▒nda do─čal olmayan gizemli bir s─▒r g├Ârmemeliyiz. Animizm kavramlar─▒n─▒n bir├žok ulus aras─▒nda ve bir├žok devlette birbirine benzedi─čini g├Âren Wundt (4), bu kavramlar─▒n ÔÇťefsane kurucu bilincin zorunlu ruhsal ├╝r├╝nleri oldu─čunu ve ilkellerdeki animizmin, g├Ârebildi─čimiz kadar─▒yla insanlar─▒n do─ča halinin ruhland─▒r─▒lm─▒┼č bir anlat─▒m─▒ say─▒labilece─činiÔÇŁ s├Âyler.(5)
Hume, Dinlerin Do─čal Tarihi adl─▒ yap─▒t─▒nda cans─▒z do─čan─▒n canl─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒ hakl─▒ g├Âr├╝r ve ┼č├Âyle der: ÔÇťB├╝t├╝n insanl─▒kta her ┼čeyi kendisi gibi g├Ârme ve yak─▒ndan tan─▒d─▒─č─▒ ve bildi─či nitelikleri her ┼čeye kayd─▒rma e─čilimi vard─▒rÔÇŁ (6).
Animizm bir d├╝┼č├╝nce sistemidir, tek bir olay─▒ a├ž─▒klamakla kalmaz, b├╝t├╝n d├╝nyay─▒ bir noktadan bir s├╝reklilik (continuit├ę) olarak kavrayan bir a├ž─▒klama verir. Yazarlar, zaman─▒n ge├žmesiyle bu t├╝rden ├╝├ž d├╝┼č├╝n├╝┼č sisteminin, ├╝├ž d├╝nya sisteminin ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ kabul etmektedir: animistik (mitolojik) d├╝┼č├╝n├╝┼č, dinsel d├╝┼č├╝n├╝┼č ve bilimsel d├╝┼č├╝n├╝┼č sistemleri. Bunlardan ilk sistem olan animizm, belki de en tutarl─▒ ve en kapsaml─▒ olan ve d├╝nyan─▒n i├ž y├╝z├╝n├╝ b├╝t├╝nl├╝─č├╝ i├žinde a├ž─▒klayan tek sistemdir. ─░nsanl─▒─č─▒n bu ilk d├╝nya sistemi bug├╝n bir psikoloji kuram─▒d─▒r. ─░ster bo┼č inan├žlarda oldu─ču gibi eski ├ža─člardan kalma bir kal─▒nt─▒ bi├žiminde, ister dilimizin, inan├žlar─▒m─▒z─▒n, felsefemizin temelinde oldu─ču gibi ya┼čayan bir bi├žimde olsun, bu g├Âr├╝┼č├╝n bug├╝nk├╝ ya┼čam─▒m─▒zda h├ól├ó ne kadar yeri oldu─čunu g├Âstermek konumuzun d─▒┼č─▒nda kal─▒r.
Birbiri ard─▒ s─▒ra gelen bu ├╝├ž d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝ evresini g├Âz ├Ân├╝nde tutarak diyoruz ki, animizmin kendisi hen├╝z bir din de─čildir, ancak daha sonra dini do─čuracak olan ilk ko┼čullar─▒ ta┼č─▒maktayd─▒. Efsanelerin (mitoslar─▒n) animizmin temelleri ├╝zerine kurulmu┼č oldu─ču a├ž─▒kt─▒r; fakat bunlar─▒n animizmle olan ilgisinin ayr─▒nt─▒s─▒ baz─▒ temel noktalarda hen├╝z ayd─▒nlat─▒lm─▒┼č de─čildir.
Bizim psikanaliz incelemelerimiz i┼če ba┼čka bir noktadan ba┼člayacakt─▒r. ─░nsanl─▒─č─▒n, en eski d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝n├╝ s─▒rf ÔÇťspek├╝latifÔÇŁ bir bilgi h─▒rs─▒yla yaratt─▒─č─▒n─▒ sanmamal─▒y─▒z. Do─čaya egemen olmak gibi uygulamayla ilgili gereksinimlerin herhalde bu i┼čte bir pay─▒ olmu┼čtur. Onun i├žin animizm sistemiyle birlikte ba┼čka bir ┼čeyin daha y├╝r├╝d├╝─č├╝n├╝, yani insanlar, hayvanlar, e┼čya ve ayn─▒ zamanda cinler ├╝zerinde egemen olma y├Ântemlerinin de ilerledi─čini g├Âr├╝rsek bunda ┼ča┼č─▒lacak bir ┼čey yoktur. S. Reinach (7) ÔÇťb├╝y├╝yle sihirÔÇŁ ad─▒n─▒ verdi─čimiz bu y├Ântemlere animizmin stratejisi ad─▒n─▒ vermek istemektedir; fakat ben Mauss ve Hubert ile birlikte, bunlar─▒ tekni─če benzetece─čim (8).
Acaba b├╝y├╝ ve sihir kavramlar─▒ birbirinden ayr─▒labilir mi? Ancak kendi yetkimize dayanarak, dil al─▒┼čkanl─▒klar─▒m─▒z─▒n keyfiliklerinden kendimizi kurtarmay─▒ g├Âze al─▒rsak bunu yapabiliriz. O zaman b├╝y├╝n├╝n
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   ...    43   »   


´╗┐