´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Totem ve Tabu - II : 03


TOTEM VE TABU - II

SIGMUND FREUD

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 24


temel olarak, belirli ko┼čullar alt─▒nda insanlara nas─▒l davran─▒l─▒yorsa, ruhlara da ├Âyle davranma yoluyla, yani onlar─▒ ho┼čnut etme, uzla┼čt─▒rma, bizi kay─▒rmalar─▒n─▒ sa─člama, g├Âzlerini y─▒ld─▒rma, g├╝├žlerini ellerinden alma, kendi istenci alt─▒na sokma yoluyla etkileme sanat─▒ oldu─čunu g├Âr├╝r├╝z. B├╝t├╝n bunlar ya┼čayan insanlar─▒n ├╝zerinde etkisi oldu─ču g├Âr├╝len y├Ântemlerin ayn─▒ olan y├Ântemlerle yap─▒lmaktad─▒r. Oysa sihir ba┼čka bir ┼čeydir; o temel olarak ruhlarla u─čra┼čmaz, bildi─čimiz psikolojik y├Ântemleri kullanmaz, ├Âzel ara├žlar kullan─▒r. Sihrin daha eski ve daha ├Ânemli bir animizm tekni─či oldu─čunu kolayl─▒kla kestirebiliriz; ├ž├╝nk├╝ cinlere kar┼č─▒ davran─▒┼č bi├žimleri aras─▒nda sihir t├╝r├╝nden olanlar da g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r (9). Bundan ba┼čka sihrin do─čan─▒n canl─▒la┼čt─▒r─▒lmad─▒─č─▒ yerlerde kullan─▒ld─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir.
Sihir ├žok ├že┼čitli ama├žlara yarar. Do─ča olaylar─▒n─▒ insan─▒n istencine ba─č─▒ml─▒ k─▒lar, insan─▒ d├╝┼čmanlardan ve tehlikelerden korur, insanlara d├╝┼čmanlar─▒na zarar verme g├╝c├╝ kazand─▒r─▒r. Fakat sihir etkinli─činin dayand─▒─č─▒ ilkeler o kadar ortadad─▒r ki b├╝t├╝n yazarlar ayn─▒ ┼čeyi g├Ârm├╝┼čt├╝r. ├ľrne─čin E. B. Tylor'un d├╝┼č├╝ncesine g├Âre sihri en k─▒sa bir bi├žimde onun ┼ču s├Âzleriyle anlatabiliriz: ÔÇťZihinde kurulan bir ili┼čkiyi ger├žekte olan bir ili┼čki sanmak.ÔÇŁ Bu ├Âzelli─či iki t├╝r sihri ele alarak a├ž─▒klayal─▒m.
D├╝┼čmana zarar vermek i├žin kullan─▒lan en yayg─▒n sihir y├Ântemi bir d├╝┼čman─▒n herhangi bir maddeden bir fig├╝r├╝n├╝ yapmaktan ibarettir. T─▒pk─▒ benzemek ┼čart de─čildir, hatta herhangi bir ┼čey onun fig├╝r├╝ say─▒labilir.
Bundan sonra bu imgeye ne yap─▒l─▒rsa, nefret edilen asl─▒n─▒n ba┼č─▒na gelece─čine inan─▒l─▒r. ├ľrne─čin fig├╝r herhangi bir yerinden incitilirse, d├╝┼čman─▒n v├╝cudunda ona kar┼č─▒l─▒k olan yer hastalanacakt─▒r. Ayn─▒ sihir tekni─či, k├Ât├╝l├╝k yapmak i├žin kullan─▒ld─▒─č─▒ gibi iyi ama├žlar i├žin de kullan─▒labilir; ├Ârne─čin k├Ât├╝ ┼čeytanlara kar┼č─▒ tanr─▒lara yard─▒m etmek i├žin de kullan─▒labilir. Frazer (10) ┼č├Âyle der: ÔÇťEski M─▒s─▒r'da G├╝ne┼č-Tanr─▒ Ra her gece karanl─▒k bat─▒daki yerine batt─▒─č─▒ zaman, ba┼č ┼čeytan Apepi'nin ├Ânderli─či alt─▒nda b├╝t├╝n ┼čeytanlar ona sald─▒r─▒r. Ra, b├╝t├╝n gece onlarla d├Âv├╝┼č├╝r ve hatta bazen karanl─▒─č─▒n g├╝├žleri mavi M─▒s─▒r g├Âklerinde onun ─▒┼č─▒─č─▒n─▒ karartmak ve zay─▒flatmak i├žin bulutlar g├Ânderir. G├╝ne┼č Tanr─▒'ya bu her g├╝nk├╝ sava┼č─▒nda yard─▒m etmek i├žin Thebes'deki tap─▒na─č─▒nda her g├╝n ├óyin yap─▒l─▒r. D├╝┼čman─▒ Apepi, mumdan yap─▒lm─▒┼č korkun├ž ├žehreli bir timsah suretinde ya da kangall─▒ bir y─▒lan bi├žimiyle simgelenir ve ├╝zerine ┼čeytan─▒n ad─▒ ye┼čil m├╝rekkeple yaz─▒l─▒r. ├ťzerine ye┼čil m├╝rekkeple Apepi'nin di─čer bir resmi ├žizilen bir papir├╝s bir koruyucuya sar─▒larak resim siyah sa├žla ba─član─▒r, ├╝zerine t├╝k├╝r├╝l├╝r, ta┼č bir b─▒├žakla ├╝zerine vurularak yaralan─▒r ve yere at─▒l─▒r. O zaman rahip onun ├╝zerine sol aya─č─▒yla yeniden basar ve sonunda onu belirli bir a─ča├žtan ya da ottan yap─▒lm─▒┼č bir ate┼čte yakar.
Apepi'nin kendisi b├Âylece kesin olarak yok edildikten sonra ba┼čl─▒ca ┼čeytanlar─▒n─▒n, onlar─▒n babalar─▒n─▒n, annelerinin ve ├žocuklar─▒n─▒n mumdan fig├╝rleri yap─▒l─▒r ve ayn─▒ bi├žimde yak─▒l─▒r. Bu ayine belirli efsunlar─▒n okunmas─▒ da kat─▒l─▒r ve bu ayin yaln─▒zca sabahleyin, ├Â─čleyin ve ak┼čam ├╝zeri de─čil, f─▒rt─▒na koptu─ču ve ┼čiddetli ya─čmur ya─čd─▒─č─▒ ya da siyah bulutlar g├╝ne┼čin parlak ─▒┼č─▒klar─▒n─▒ kapatmak ├╝zere g├Â─č├╝ kaplad─▒─č─▒ zamanlarda da yap─▒l─▒r. Karanl─▒k bulut ve ya─čmurun ┼čeytanlar─▒, fig├╝rlerine kar┼č─▒ yap─▒lan k├Ât├╝l├╝kleri kendilerine kar┼č─▒ yap─▒lm─▒┼č gibi duyumsarlar; hi├ž olmazsa bir zaman i├žin ge├žip giderler ve iyilik├ži G├╝ne┼č-Tanr─▒ yengi kazanarak yeniden parlarÔÇŁ (11).
Buna benzer ama├žlarla yap─▒lan daha bir s├╝r├╝ sihir i┼člemi vard─▒r; fakat ilkel budunlar aras─▒nda hep b├╝y├╝k bir rol oynayan ve evrimin daha y├╝ksek evrelerinde g├Âr├╝len efsanelerde ve k├╝ltlerde k─▒smen kalan iki sihir bi├žimi ├╝zerinde duraca─č─▒m, bunlar sihirle ya─čmur ya─čd─▒rma ve meyve verdirme sanat─▒d─▒r. Ya─čmur sihrinde, ya─čmura ├Âyk├╝nerek ve hatta ya─čmuru ya─čd─▒ran bulutlara ve f─▒rt─▒nalara ├Âyk├╝nerek ya─čmur ya─čd─▒r─▒l─▒r. Bu ├ódet, ÔÇťya─čmur oyunu oynamakÔÇŁ gibi bir ┼čeydir. ├ľrne─čin Japonya'n─▒n Ainolar─▒, b├╝y├╝k bir kalburdan su d├Âkerek ya─čmur ya─čd─▒r─▒rlar, ba┼čka yerlerde b├╝y├╝k bir kaba t─▒pk─▒ bir gemi gibi yelken ve
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   ...    43   »   


´╗┐