´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Totem ve Tabu - II : 05


TOTEM VE TABU - II

SIGMUND FREUD

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 24


yaralayan yay─▒ eline ge├žirirse, yaran─▒n iltihaplanmas─▒n─▒n ├Ân├╝ne ge├žmek i├žin onu so─čuk bir yerde dikkatle saklar. Fakat e─čer yay d├╝┼čman─▒n elinde kal─▒rsa, yaran─▒n ate┼č gibi ac─▒mas─▒ ve iyice iltihaplanmas─▒ i├žin yay kesinlikle bir ate┼č kenar─▒na konur. Pliny Do─čal Tarih'inde (XXXVIII) ┼ču ├Âneride bulunur: Bir kimse birinin can─▒n─▒ ac─▒tt─▒─č─▒na pi┼čman olursa, bu k├Ât├╝l├╝─č├╝ yapan elinin ├╝st├╝ne t├╝k├╝rs├╝n, incitilmi┼č ki┼činin ac─▒s─▒ derhal diner. Francis Bacon Do─čal Tarih'inde, pek reva├žta olan ┼č├Âyle bir inan├žtan s├Âz ediyor:
Yaralayan silah─▒n ├╝st├╝ne merhem koymak yaran─▒n iyile┼čmesine neden olur. Hatta bug├╝n bile ─░ngiliz k├Âyl├╝leri bu ├ódete uyar ve orakla bir yerlerini kestikleri zaman, yaran─▒n cerahatlenmemesi i├žin o andan itibaren arac─▒ temiz tutmaya bakarlar.
1902 y─▒l─▒ Haziran─▒'nda yerel bir ─░ngiliz haftal─▒k gazetesinin bildirdi─čine g├Âre, Norwichli Matilde Henry ad─▒nda bir kad─▒n─▒n aya─č─▒n─▒n taban─▒na kazayla demir ├živi batm─▒┼č. Kad─▒n yaraya hi├ž ald─▒r─▒┼č etmeksizin ve hatta ├žorab─▒n─▒ bile ├ž─▒karmaks─▒z─▒n tek tedavi ├Ânlemi olmak ├╝zere k─▒z─▒na bu ├živiyi derhal ya─člamas─▒n─▒ emreder; fakat yaran─▒n mikrop kapmas─▒ y├╝z├╝nden kad─▒n birka├ž g├╝n i├žinde tetanostan ├Âl├╝r (17).
─░kinci t├╝r sihir y├Ântemleri ├╝zerine buraya kadar ald─▒─č─▒m─▒z ├Ârnekler, bize Frazer'in bula┼čkan sihirle ├Âyk├╝nmeyle yap─▒lan sihir ayr─▒m─▒n─▒ g├Âsterir. Bu ├Ârneklerde etkili olarak kabul edilen g├╝├ž benzerlik de─čil, bir yerde birlikte bulunu┼č, biti┼čiklik ve hatta d├╝┼čsel bir biti┼čiklik ya da bu biti┼čikli─čin an─▒msanmas─▒d─▒r. Fakat benzerlik ve biti┼čiklik, zihinde d├╝┼č├╝ncelerin birbirini ├ža─č─▒rmas─▒ olay─▒n─▒n iki temel ilkesi oldu─ču i├žin b├╝t├╝n bu sa├žma sihir kurallar─▒n─▒ bu olayla a├ž─▒klayabilece─čimiz sonucu ortaya ├ž─▒k─▒yor.
Yukar─▒da Tylor'un sihiri nitelendirmek i├žin s├Âyledi─či ÔÇťzihinde kurulan bir ili┼čkiyi ger├žekte olan bir ili┼čki sanmakÔÇŁ s├Âz├╝n├╝n ne kadar do─čru oldu─čunu ┼čimdi g├Ârebiliriz. Bunu a┼ča─č─▒ yukar─▒ ayn─▒ terimlerle anlatan Frazer'in ┼ču s├Âzleri i├žin de s├Âyleyebiliriz: ÔÇť─░nsanlar kendi kafalar─▒ndaki d├╝┼č├╝nce d├╝zeninin do─čan─▒n d├╝zeni oldu─čunu sanm─▒┼č ve bu y├╝zden kendi d├╝┼č├╝ncelerini denetleyebilmelerinin ya da denetler gibi g├Âr├╝nmelerinin kendilerine e┼čyay─▒ da denetleme erkini verdi─čini sanm─▒┼člard─▒rÔÇŁ (18).
Sihirin ne oldu─čunu ayd─▒nlatan bu a├ž─▒klama bi├žimini baz─▒ yazarlar─▒n inand─▒r─▒c─▒ bulmayarak reddetmeleri bize ilk bak─▒┼čta garip gelir (19). Fakat daha yak─▒ndan incelersek, sihrin d├╝┼č├╝ncelerin ├ža─čr─▒┼č─▒m─▒yla a├ž─▒klanmas─▒n─▒n, bize yaln─▒zca sihrin ge├žti─či yollar─▒ a├ž─▒klad─▒─č─▒n─▒, onun as─▒l niteli─čini anlatmad─▒─č─▒n─▒, yani do─ča yasalar─▒ yerine psikolojik yasalar─▒n konmas─▒na yol a├žan yan─▒lmay─▒ bize a├ž─▒klamad─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝r├╝z. Burada a├ž─▒k├ža g├Âr├╝yoruz ki, dinamik bir etmenin bulunmas─▒ gerekir; fakat bu etmenin ne oldu─čunu ararken Frazer'in kuram─▒n─▒ ele┼čtirenler de yan─▒lmaktad─▒r; oysa biz sihrin d├╝┼č├╝nceler ├ža─čr─▒┼č─▒m─▒yla a├ž─▒klanmas─▒n─▒ daha ├žok inceleyerek ve daha ├žok derinle┼čtirerek inand─▒r─▒c─▒ bir a├ž─▒klama yolunu kolayca bulabiliriz.
├ľnce ├Âyk├╝nmeyle yap─▒lan sihrin daha basit ve daha ├Ânemli olan bi├žimini ele alal─▒m. Frazer'e g├Âre, bula┼čkan sihir kural olarak ├Âyk├╝nmeyle yap─▒lan sihrin varl─▒─č─▒na ba─čl─▒ oldu─ču halde, ├Âyk├╝nmeyle yap─▒lan sihir kendi kendine yap─▒labilir (20). Bir kimseyi sihir yapmaya y├Ânlendiren nedenler ortadad─▒r. Bu nedenler, insanlar─▒n istekleridir. Yaln─▒zca ilkel adam─▒n, kendi isteklerinin g├╝c├╝ne kar┼č─▒ b├╝y├╝k bir g├╝veni oldu─čunu kabul etmemiz gerekir. ─░lkelin sihir ara├žlar─▒yla elde etti─či ┼čeyler, salt bu ┼čeyleri istemesinden ├Ât├╝r├╝ yap─▒lmas─▒ gereken ┼čeylerdir. Bu yolla ba┼člang─▒├žta, sihirde yaln─▒zca ilkelin iste─činin b├╝y├╝k rol├╝ vard─▒r.
Di─čer bir yaz─▒m─▒zda, buna benzer ruhsal ko┼čullar i├žinde bulunan ama hen├╝z daha devinimsel etkinlikte bulunmayan ├žocu─čun durumunu ├ž├Âz├╝mlerken, ├žocu─čun ├Ânce kendi isteklerini birtak─▒m ÔÇťhallucinationÔÇŁlarla ger├žekten doyurdu─čunu, yani bu ÔÇťhallucinationÔÇŁlarda duyu organlar─▒n─▒n merkezinden gelen komutlarla kendine doyurucu bir durum yaratt─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rm├╝┼čt├╝k (21). Ergin ilkel
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   ...    43   »   


´╗┐