´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Totem ve Tabu - II : 38


TOTEM VE TABU - II

SIGMUND FREUD

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 24


Daha sonraki evrelerde hayvan kutsall─▒─č─▒n─▒ yitirir, kurbanla totemin kutlamas─▒ aras─▒ndaki ili┼čki ortadan kalkar; kurban ayini yaln─▒zca tanr─▒ya bir arma─čan sunumu, tanr─▒ u─čruna bir ├Âzveriyi simgelemeye d├Ân├╝┼č├╝r. Bu d├Ânemde tanr─▒ya insan─▒n ├╝st├╝nde o kadar y├╝ksek bir yer verilmi┼čtir ki, ancak arac─▒ rol├╝ oynayan bir rahibin araya girmesiyle kendisiyle ili┼čkiye girilebilir. Bu s─▒rada toplumsal d├╝zen de ataerkil sistemi devlete d├Ân├╝┼čt├╝ren tanr─▒ krallar─▒ ortaya ├ž─▒kar─▒r. Taht─▒ndan indirilen ve yeniden yerine ge├žen baban─▒n ├Âc├╝n├╝n ├žok haince oldu─čunu s├Âyleyebiliriz; ├ž├╝nk├╝ bu ├Â├ž alma, son derece g├╝├žl├╝ bir yetke bi├žiminde kendini g├Âstermi┼čtir. Yola getirilen o─čullar bu yeni ili┼čkiyi, eski g├╝nah duygular─▒ndan kurtulmak i├žin kullanm─▒┼člard─▒r. O zaman olu┼čan kurban art─▒k onlar─▒n i┼či de─čildir. Bu kurban─▒ ancak tanr─▒ istemekte ve buyurmaktayd─▒. Tanr─▒n─▒n kendisi i├žin kutsal olan, ama ger├žekte kendisinden ba┼čka bir ┼čey olmayan hayvan─▒ ├Âld├╝rmesine ili┼čkin efsane i┼čte bu evreyle ilgilidir. Bu olay, toplumu ve g├╝nah duygusunu ba┼člatan b├╝y├╝k yanl─▒┼č─▒n olas─▒ en b├╝y├╝k yads─▒nmas─▒d─▒r. Bu kurban t├Âreninde ikinci bir ┼ča┼čmaz anlam daha vard─▒r. Daha ├Ânce baban─▒n yerine konan tanr─▒n─▒n, ┼čimdi daha y├╝ksek bir tanr─▒ kavram─▒na yer vermesine raz─▒ olu┼ču anlat─▒r.
Sahnenin g├Âr├╝n├╝┼č├╝ndeki alegorik yorum, tanr─▒n─▒n hayvana kar┼č─▒ utku kazanm─▒┼č olarak simgelendi─čini s├Âylemekle, pskianalizin yorumuna ancak kaba bir bi├žimde denk d├╝┼čmektedir. (84).
Fakat ataerkil yetkenin yeniden do─čdu─ču bu d├Ânemde baba karma┼č─▒─č─▒yla ilgili olan d├╝┼čmanca i├žtepilerin t├╝m├╝yle yok edildi─čine inanmak yanl─▒┼č olur. Tam tersine, baba yerine iki yeni bi├žimin, yani tanr─▒lar─▒n ve krallar─▒n ilk egemenlik evreleri, bize dinin ├Âzyap─▒sal ├Âzelli─či olan ├žift tavr─▒n en g├╝├žl├╝ anlat─▒m─▒n─▒ a├ž─▒k├ža g├Âstermektedir.
Frazer b├╝y├╝k yap─▒t─▒ olan The Golden Bough'da, Latin boylar─▒n─▒n ilk krallar─▒n─▒n, tanr─▒ rol├╝ oynayan ve bu rol├╝nde ├Âzel bayramlarda t├Ârenle kurban edilen yabanc─▒lar oldu─ču san─▒s─▒n─▒ ileri s├╝rmektedir. Bir tanr─▒n─▒n y─▒ll─▒k kurban edili┼či (kendi kendini kurban bundan farkl─▒d─▒r) Sami dinlerin ├Ânemli bir niteli─či olarak g├Âr├╝nmektedir. D├╝nyan─▒n ├že┼čitli insan ya┼čayan yerlerinde yap─▒lan insan kurban─▒ t├Âreni, bu insanlar─▒n ya┼čamlar─▒na tanr─▒n─▒n temsilcileri s─▒fat─▒yla son verdiklerini kesin olarak g├Âstermektedir. Bu kurban ├ódetinin izlerini daha sonraki zamanlarda, canl─▒ ki┼či yerine cans─▒z bir ┼čeyin (manken) taklidinin konmas─▒nda buluruz. Ne yaz─▒k ki hayvan kurban─▒n─▒ inceledi─čim kadar sa─čl─▒kl─▒ bir incelemeye giri┼čemeyece─čim, teheoanthropik tanr─▒ kurban─▒, kurban─▒n en eski bi├žimlerini kesin olarak ayd─▒nlat─▒r. Fakat kesin kan─▒m─▒za g├Âre, kurban ediminin nesnesi hep ayn─▒ ┼čey olmu┼čtur, bu ┼čey de bir tanr─▒ olarak sayg─▒ g├Âsterilen ┼čeyin, yani baban─▒n kendisidir.
Hayvan kurban─▒n─▒n insan kurban─▒yla ili┼čkisi sorunu ┼čimdi kolayl─▒kla ├ž├Âz├╝lebilir. ─░lk hayvan kurban─▒ zaten insan kurban─▒n─▒n, yani baban─▒n ├Âld├╝r├╝lmesinin yerine ge├žirilmi┼čti ve baban─▒n yerine ge├žirilen ┼čey yeniden insansal bi├žimini al─▒nca, yerine ge├žirilen hayvan da insan kurban─▒ bi├žimine ge├žti.
B├Âylece ilk b├╝y├╝k kurban ediminin an─▒s─▒, b├╝t├╝n unutma ├žabalar─▒na kar┼č─▒n yok edilemez oldu─čunu g├Âstermektedir. ─░nsanlar bu kurban ediminin nedenlerinden m├╝mk├╝n oldu─ču kadar kendilerini kurtarmaya ├žabalad─▒klar─▒ anda o yine eski bi├žimini de─či┼čtirmeksizin bu kez tanr─▒ kurban─▒ olarak ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Bu yeniden g├Âr├╝n├╝┼č├╝ birtak─▒m yeniden yorumlamalarla m├╝mk├╝n k─▒lan dinsel d├╝┼č├╝n├╝┼č├╝n ge├žirdi─či evrim a┼čamalar─▒n─▒ burada t├╝m├╝yle g├Âsterecek de─čilim. Kurban─▒ insanl─▒─č─▒n ilk tarihinin bu b├╝y├╝k olay─▒na geri g├Ât├╝rme d├╝┼č├╝ncesinden hi├ž ku┼čkusuz ├žok uzak olan Robertson Smith, eski Samilerin tanr─▒n─▒n ├Âl├╝m├╝n├╝ kutlad─▒klar─▒ ┼č├Âlen t├Ârenlerinin ÔÇťefsanevi bir trajedinin an─▒s─▒n─▒n an─▒lmas─▒ÔÇŁ oldu─čunu, bu t├Ârenle birlikte yap─▒lan a─člamalar─▒n ├Âzelliklerinin kendili─činden sevimli olmay─▒p zorlay─▒c─▒ bir nitelik g├Âsterdi─čini, bunun tanr─▒sal bir ├Âfkeden korku oldu─čunu bize s├Âyler (85).
«   01   ...    28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   »   


´╗┐