´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Yaln─▒z Gezerin D├╝┼člemleri : 16


YALNIZ GEZER─░N D├ť┼×LEMLER─░

JEAN-JACQUES ROUSSEAU

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 55


o ger├že─či s├Âyleyememekten ho┼čnut olmayan kimse, tersini s├Âylerse yalanc─▒l─▒k eder mi, etmez mi? Yine tan─▒ma ba┼čvurulursa, kimin yalanc─▒ oldu─ču anla┼č─▒lamaz. ├ç├╝nk├╝, bir kimse, bor├žlu olmad─▒─č─▒ adama sahte para vermekle, onu ku┼čkusuz aldat─▒r, ama h─▒rs─▒zl─▒k etmi┼č olmaz.
Burada birbirinden ├Ânemli iki soru ortaya ├ž─▒k─▒yor; birincisi ┼čudur: Ba┼čkalar─▒na ger├že─či bor├žlu bulundu─čumuza g├Âre, do─čruyu ne zaman ve nas─▒l s├Âylemek zorunday─▒z? ─░kincisi: Ba┼čkalar─▒n─▒ safl─▒kla aldatt─▒─č─▒m─▒z durumlar var m─▒d─▒r? Pek iyi bilirim ki, ikinci soru, yazara bedava gelen kitaplarda, en tutucu ahlak─▒n uygulanmas─▒ olanaks─▒z bir gevezelik say─▒ld─▒─č─▒ toplumda, olumlu olarak kesilip at─▒lm─▒┼čt─▒r. Kar┼č─▒ d├╝┼č├╝nceler ileri s├╝rerek birbirlerinin d├╝┼č├╝ncelerini ├ž├╝r├╝ten bu yetkili ki┼čileri bir yana b─▒rakarak, bu sorunlar─▒ kendi d├╝┼č├╝ncelerimizle ├ž├Âz├╝mlemeye ├žal─▒┼čal─▒m:
Genel, yani soyut ger├žek, nimetlerin en de─čerlisidir. Sanki akl─▒n g├Âz├╝ olan onsuz, insano─člu hi├žbir ┼čey g├Âremez; yine onun sayesindedir ki insanlar nas─▒l davranacaklar─▒n─▒ ├Â─črenir, ne olmak gerekirse olur, ne yapmak zorunluysa yapar ve as─▒l amac─▒na do─čru gider. Bireyin vard─▒─č─▒ ger├žek, her zaman do─čru de─čildir; ├žo─ču kez yanl─▒┼č ve hemen her zaman kimseye yaramayan bir ┼čeydir. Herhangi bir insan─▒n mutlulu─čuna yarayan ve bu bak─▒mdan bilmesi gereken ┼čeyler belki ├žok de─čil; ama ├žok olmasa da, her yerde arayaca─č─▒ hakk─▒ ve mal─▒d─▒r; onu bundan yoksun k─▒lmak da h─▒rs─▒zl─▒─č─▒n en k├Ât├╝s├╝d├╝r, ├ž├╝nk├╝ bu ┼čeyler, ba┼čkas─▒na verilmekle vereni yoksun etmeyen ortak nimetlerdendir.
├ľ─črenim bak─▒m─▒ndan da, g├╝nl├╝k ya┼čamda da yarar─▒ olmayan ger├žeklere gelince, nas─▒l hak ileri s├╝rebilece─čimiz bir nimet say─▒l─▒r ki, onlar asl─▒nda nimet bile de─čildirler ve m├╝lkiyet ├ž─▒kar temeli ├╝zerine kuruldu─čuna g├Âre, m├╝lkiyetin olmad─▒─č─▒ yerde yarar olamaz. Verimsiz olsa bile, bir toprak istenebilir; ├ž├╝nk├╝ hi├ž de─čilse ├╝zerinde bir yap─▒ kurulur; ama kimse i├žin anlam─▒ olmayan, kimseyi ilgilendirmeyen sa├žma bir olgunun do─čruluk ya da yanl─▒┼čl─▒─č─▒ kimseyi etkilemez. Manevi ve maddi alanlarda hi├žbir ┼čey gereksiz de─čildir. Hi├žbir ┼čeye yaramayan bir ┼čey, hak say─▒lamaz; say─▒lmas─▒ i├žin yaramas─▒ gerek. B├Âylelikledir ki hak diyebilece─čimiz ger├žek, adaleti ilgilendirenidir; varl─▒─č─▒ ya da bilgisi herkes i├žin anlams─▒z olan ┼čeylere ger├žek kavram─▒n─▒ uygulamak, bu kavram─▒n kutsall─▒─č─▒n─▒ bozmakt─▒r. Demek ki olas─▒ olsa bile, herhangi bir yarardan s─▒yr─▒lm─▒┼č ger├žek, bir hak olu┼čturamaz ve bu nedenle, onu saklayan yalan s├Âylemi┼č olmaz.
Ancak, kimseye yaramayacak denli verimsiz ger├žekler var m─▒d─▒r? Bu, tart─▒┼č─▒lmas─▒ gereken bir ba┼čka konu; az sonra de─činece─čim. ┼×imdilik ikinci konuya ge├želim.
Do─čruyu s├Âylememek ba┼čka, do─čru olmayan─▒ s├Âylemek de ba┼čkad─▒r; ama, her ikisinden de ayn─▒ sonu├ž ├ž─▒kabilir, ├ž├╝nk├╝ sonu├ž bir oldu─ču i├žin ba┼čka yola var─▒lamaz. Ger├že─čin kimseyi ilgilendirmedi─či yerde, onun kar┼č─▒t─▒ olan yanl─▒┼č da ilgilendirmez; bundan ┼ču ├ž─▒kar ki, ayn─▒ durumlarda ger├že─čin tersini s├Âyleyerek aldatan, ger├že─či s├Âylemeyerek aldatandan daha ├žok su├žlu de─čildir; ├ž├╝nk├╝ yarars─▒z ger├žekler konusunda yan─▒lmaktan k├Ât├╝ olan bilmemektir; denizin dibindeki kumun rengini bilmememle, kumu ak ya da k─▒rm─▒z─▒ sanmam aras─▒nda fark yoktur. Haks─▒zl─▒k, ba┼čkas─▒na zarar vermekse, kimseye zarar vermemekle haks─▒z olunur mu?
Ancak, k─▒saca s├Âylemek gerekirse, her t├╝rl├╝ duruma ├žok iyi uygulanmas─▒ i├žin ├Ânceden ayd─▒nlat─▒lm─▒┼č olma durumu d─▒┼č─▒nda, bu konular─▒n k─▒lg─▒sal hi├žbir yarar─▒ olamaz. Ger├že─či s├Âylemek zorunlulu─ču, onun yarar─▒ temeline dayan─▒yorsa, bu yarar hakk─▒nda nas─▒l karar verebilirim? ├ço─ču kez, birinin ├ž─▒kar─▒ ├Âtekinin zarar─▒n─▒ gerektirir; ki┼čisel ├ž─▒kar da, hemen her zaman genelin ├ž─▒kar─▒na ayk─▒r─▒d─▒r. B├Âyle bir durumda nas─▒l davranmal─▒? ─░li┼čkimiz olan ki┼činin ├ž─▒kar─▒na, ili┼čkimiz olmayanlar─▒n ├ž─▒kar─▒n─▒ feda m─▒ etmeli? Birine yarad─▒─č─▒ halde ├Âtekine zarar veren ger├že─či s├Âylemeli mi, s├Âylememeli mi? Diyeceklerimizi yaln─▒zca kamu ├ž─▒kar─▒na
«   01   ...    06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   ...    49   »   


´╗┐