´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Yaln─▒z Gezerin D├╝┼člemleri : 17


YALNIZ GEZER─░N D├ť┼×LEMLER─░

JEAN-JACQUES ROUSSEAU

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 55


g├Âre mi ├Âl├žmeli, yoksa herkesi kapsamas─▒ gereken adalet ad─▒na m─▒? Konunun i├žy├╝z├╝n├╝, bildiklerimi yaln─▒zca adalet kurallar─▒na g├Âre kullanacak denli biliyor muyum? Dahas─▒ var; ba┼čkalar─▒na bor├žlu olduklar─▒m─▒z─▒ incelerken, kendimize bor├žlu bulunduklar─▒m─▒z─▒, yaln─▒zca ger├že─če bor├žlu bulunduklar─▒m─▒z─▒ gere─čince d├╝┼č├╝nd├╝m m├╝? Birini aldat─▒rken zarara d├╝┼č├╝rmezsem, bu, kendime zarar vermiyorum demek midir? Kusursuz olmak i├žin haks─▒zl─▒k etmemek yeter mi?
ÔÇťNe olursa olsun, ger├žekten ayr─▒lmayal─▒m; adalet, ger├žek demektir; eylemlerimizde, inan├žlar─▒m─▒z─▒n ba─čl─▒ bulundu─ču kurala ayk─▒r─▒ savlarda yalan daima haks─▒zl─▒k, yan─▒lmaysa hiledir. Ger├žekten ne ├ž─▒karsa ├ž─▒ks─▒n, kendi ger├že─čimizi s├Âylemedi─čimiz i├žin, do─čruyu s├Âylemek su├žturÔÇŁ yollu ak─▒l y├╝r├╝tmelere dalmak, bir├žok s─▒k─▒nt─▒l─▒ tart─▒┼čmadan s─▒yr─▒lmakt─▒r; ama bu, konuyu kestirip atmak say─▒l─▒r; ├ž├Âzmek de─čil. ─░┼čin asl─▒ ┼čudur: Her zaman ger├že─či s├Âylemekten ├žok, her seferinde s├Âylemek zorunlu─ču var m─▒ yok mu? Bundan ba┼čka (yan─▒t─▒ bence olumsuz olan bir sorudur), ger├že─či bildirmenin kesin olarak zorunlu bulundu─ču durumlarla, haks─▒zl─▒k etmeksizin onu saklamak ya da yalan s├Âylemeksizin de─či┼čtirmek zorunlu─ču olan durumlar─▒ ay─▒rt etmektir. Bu gibi durumlar─▒n ger├žekten var oldu─čunu biliyorum.
Ancak, b├Âyle bir kural─▒ nereden ├ž─▒karmal─▒; onun ┼ča┼čmaz bir kural oldu─čunu nas─▒l kan─▒tlamal─▒? Bu denli g├╝├ž manevi sorunlar─▒n t├╝m├╝n├╝, akl─▒mdan ├žok vicdan─▒ma ba┼čvurarak ├ž├Âz├╝mlemekten her zaman kazan├žl─▒ ├ž─▒kt─▒m. Ahlak i├žg├╝d├╝s├╝ beni hi├žbir zaman aldatmad─▒; o, y├╝re─čimde, her zaman g├╝venebilece─čim safl─▒─č─▒n─▒ korudu; davran─▒┼člar─▒m─▒n kimilerine kar─▒┼čmasa bile, an─▒lar─▒ma, belle─čime her zaman egemendir; i┼čte oradad─▒r ki, kendimle ilgili olarak, ├Âb├╝r d├╝nyada verilecek olanlar kadar ac─▒mas─▒z yarg─▒lar veririm.
─░nsanlar hakk─▒nda verece─čimiz yarg─▒lar─▒ s├Âzlerinin etkisine g├Âre belirlemek, onlar─▒ gere─či gibi de─čerlendirmi┼č olmamaktad─▒r. Bu etkiler her zaman kestirilemedikten ba┼čka, o s├Âzlerin de kullan─▒ld─▒─č─▒ ortama ve zamana g├Âre de─či┼čirler. Dahas─▒, iyilik ya da k├Ât├╝l├╝klerini, ancak sahibi bilir. Do─čruyu s├Âylememenin yalan say─▒lmas─▒ i├žin aldatmak kast─▒ bulunmamal─▒. Aldatmak kast─▒n─▒n da k├Ât├╝l├╝k etmek iste─činden ileri geldi─či kesin olmad─▒─č─▒na g├Âre, t├╝m├╝yle bunun kar┼č─▒t─▒ bir ama├ž da g├╝debilir. Yaln─▒z, bir yalan─▒ zarars─▒z k─▒lmak i├žin zarar vermek iste─činin belirmemesi yetmez; ├╝stelik kar┼č─▒m─▒zdakileri d├╝┼č├╝rd├╝─č├╝m├╝z yan─▒lg─▒n─▒n, onlara da ba┼čka kimselere de hi├žbir zarar getirmeyece─činden emin olmam─▒z gerekir. B├Âyle bir kan─▒ya var─▒ld─▒─č─▒ pek az g├Âr├╝l├╝r ve bunun i├žindir ki bir yalan, hemen hi├žbir zaman masum olamaz. ─░nsan─▒n kendisinin ya da ba┼čkas─▒n─▒n ├ž─▒kar─▒ i├žin yalan s├Âylemesi, sahtek├órl─▒kt─▒r; zarar vermek, ara bozmak i├žin s├Âylenen yalansa, yalanlar─▒n en baya─č─▒s─▒d─▒r. Ne kendine ne de ba┼čkas─▒na kazan├ž ya da zarar vermeyi d├╝┼č├╝nmeksizin yalan s├Âylemek, yalan de─čil, bir t├╝r uydurma oyunudur.
Ahlaksal bir konuya dayanan s├Âylenceler, herkes├že kolay ve ho┼č anla┼č─▒lan yararl─▒ ger├žekleri yayd─▒klar─▒na g├Âre, bunlarda ger├že─či ├Ârten yalan ├╝zerinde durulmaz; s├Âylenceyi yaln─▒zca s├Âylence diye anlatan kimse, hi├žbir anlamda yalan s├Âylemi┼č olmaz.
Herhangi bir ibret dersi ta┼č─▒mayarak, yaln─▒zca e─člendirmeyi g├╝den ├Âyk├╝ ve romanlar─▒n bir ├žo─čundaki gibi, bo┼č s├Âylenceler de var. Ahlak bak─▒m─▒ndan hi├žbir yarar─▒ olmayan bunlar─▒n de─čeri, uyduranlar─▒na g├Âre belirlenir; birer ger├žek olarak ileri s├╝r├╝l├╝rlerse, sahte olduklar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmelidir; ama b├Âyle yalanlar─▒ s├Âylemekte, ┼čimdiye dek kim duraksad─▒ ya da bunlar─▒ kim ay─▒plad─▒ ki? ├ľrne─čin ÔÇťGnidus Tap─▒na─č─▒ÔÇŁnda herhangi bir ahlak konusu varsa, o konu bir├žok k├Âsn├╝l (┼čehvan├«) ayr─▒nt─▒ y├╝z├╝nden hi├že indirilmi┼čtir. Yazar bunlar─▒ safl─▒k perdesiyle ├Ârtmek i├žin ne yapm─▒┼č; yap─▒t─▒n─▒n Yunanca'dan ├ževrildi─čini s├Âylemi┼č ve okurlar─▒n─▒ do─črulu─čuna inand─▒rmak i├žin kitab─▒ nas─▒l buldu─čunu inand─▒r─▒c─▒ bi├žimde anlatm─▒┼č. Bu, eksiksiz yalan de─čilse, yalan─▒n ne oldu─čunu tan─▒mlas─▒nlar o zaman. ─░┼čin ger├že─či b├Âyle oldu─ču halde, yalan─▒n─▒ yazar─▒n y├╝z├╝ne vuracak kimse ├ž─▒kmad─▒.
«   01   ...    07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   ...    49   »   


´╗┐