´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Ya┼čamlar : 04


YA┼×AMLAR

PLUTARKHOS

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 56


18. Pyrrhos - Marius,
19. Agis ile Kleomenes - Tiberius ile Gaius Gracchus,
20. Lykurgos - Numa,
21. Lysandros - Sulla,
22. Agesilaos - Pompeius,
23. Aratos,
24. Artakserkses,
25. Galba,
26. Otho.
Plutarkhos'un ├že┼čitli ya┼čam├Âyk├╝lerini hangi s─▒raya g├Âre yaz─▒p yay─▒mlad─▒─č─▒n─▒ bilmiyoruz.
Plutarkhos tarih├ži de─čildir, olmak da istememi┼čtir. Kendisi de tarih de─čil, ya┼čam├Âyk├╝s├╝ yazd─▒─č─▒n─▒ belirtir. Tarihte onu ilgilendiren yan insansal ve t├Âresel yanlard─▒r. Bir├žok ilk├ža─č adamlar─▒ gibi, Plutarkhos da tarihte ├Âzenilecek veya sak─▒n─▒lacak ├Ârneklerden ba┼čka bir ┼čey g├Ârmez. Olaylar, tarih bak─▒m─▒ndan ne kadar ├Ânemli olursa olsun, Plutarkhos'u ilgilendirmez; o, olaylar aras─▒nda yaln─▒zca bir insan─▒n ├Âzyap─▒s─▒n─▒ ayd─▒nlatmaya yarayanlar─▒, insansal bir de─čeri olanlar─▒ se├žer. ─░skender'in ya┼čam├Âyk├╝s├╝n├╝n ba┼č─▒nda kendi de bu noktaya de─činmi┼čtir:
ÔÇťBu kitapta Kral ─░skender'in ve Pompeius'u yenen Caesar'─▒n ya┼čamlar─▒n─▒ yazarken kar┼č─▒ma ├ž─▒kan olaylar─▒n ├žoklu─ču nedeniyle, bu yap─▒ta ├Âns├Âz yazma yerine okuyucular─▒mdan, ├╝n salm─▒┼č olaylar─▒n her birini inceden inceye anlatmazsam, ├žo─čunu k─▒saltarak anlat─▒rsam, beni ba─č─▒┼člamalar─▒n─▒ dileyece─čim. ├ç├╝nk├╝ ben tarih yazm─▒yorum, ya┼čamlar─▒ anlat─▒yorum. Hem iyilik, k├Ât├╝l├╝k her zaman en parlak olaylarda belirmez, aksine ufak bir i┼č, bir s├Âz, bir ┼čaka bir insan─▒n ki┼čili─čini binlerce ├Âl├╝ veren sava┼člardan, en b├╝y├╝k meydan sava┼člar─▒ndan, kent ku┼čatmalar─▒ndan ├žok kez daha iyi belirtir. Ressamlar─▒n, benzerlikleri, ├Âzyap─▒y─▒ a├ž─▒─ča vuran y├╝z ├žizgileriyle, g├Âzlerin anlat─▒m─▒n─▒ saptay─▒p v├╝cudun di─čer b├Âl├╝mlerine az ├Ânem veri┼čleri gibi, benim de ayn─▒ bi├žimde ruhun belirtilerini ele almam─▒, b├╝y├╝k i┼čleri, sava┼člar─▒ ba┼čkalar─▒na b─▒rak─▒p her birinin ya┼čam─▒n─▒ bu yoldan anlatmam─▒, bana ba─č─▒┼člay─▒n.ÔÇŁ
Plutarkhos tarih olaylar─▒n─▒n anlat─▒m─▒nda kendinden ├Ânce ya┼čam─▒┼č olan b├╝y├╝k tarih├žilerle yar─▒┼čmaya giri┼čmemekte, onlar─▒n ustaca anlatt─▒klar─▒n─▒ bir daha anlatmamakta ku┼čkusuz hakl─▒d─▒r. Ya┼čam├Âyk├╝lerini tarih├žilerin ayn─▒ konulardaki anlat─▒lar─▒yla kar┼č─▒la┼čt─▒rd─▒k├ža, tarihsel gere├ž i├žinden ne kadar ├Âzel, ere─čine uygun bir se├žme yapt─▒─č─▒n─▒ anlar─▒z. Hi├žbir zaman tarih bilgilerini geli┼čig├╝zel ├Ân├╝m├╝ze sermez, olaylar─▒ say─▒p durmaz. S├Âyledikleri her zaman ├Âzyap─▒lar─▒ ayd─▒nlatmaya yarayan yeni, canl─▒ g├Âr├╝┼člerdir. ├ľte yandan ya┼čam├Âyk├╝leri belli bir d├╝┼č├╝ncenin ┼čematik bir bi├žimde tarihe uygulanmas─▒ da de─čildir. Canland─▒rd─▒─č─▒ insanlar ne t├Âre kahramanlar─▒ ne de t├╝m├╝yle k├Ât├╝ ki┼čilerdir. Ki┼čiliklerinde bulunan birbirine kar┼č─▒t ├Âzelliklerin kendilerine ├Âzg├╝ bir bi├žimde ├žarp─▒┼čt─▒─č─▒ ger├žek insanlard─▒r.
Plutarkhos i├žin, Yunan-Roma tarihi insanl─▒─ča ait b├╝y├╝k bir ├Ârnek kayna─č─▒ olmu┼čtur. Onun yap─▒t─▒ da kendinden sonraki insanlar i├žin ayn─▒ rol├╝ oynam─▒┼čt─▒r. Binlerce okuyucu Plutarkhos'un ├žizdi─či insanda kendilerini bulmu┼člar ve ya┼čamlar─▒n─▒ onun verdi─či ├Ârneklere g├Âre d├╝zenlemeye ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r. ─░lk├ža─č─▒n sonlar─▒nda Plutarkhos ├žok say─▒lan, Bizans d├Ânemindeyse ├žok sevilen bir yazar olarak kald─▒. Fakat R├Ânesans'tan beri Avrupa'da kazand─▒─č─▒ be─čeniyi ba┼čka hi├žbir Yunan yazar─▒ kazanamam─▒┼čt─▒r.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   ...    65   »   


´╗┐