´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Ya┼čamlar : 05


YA┼×AMLAR

PLUTARKHOS

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 56


XVIII. y├╝zy─▒l─▒n sonuna kadar Avrupa d├╝┼č├╝nce tarihinin en b├╝y├╝k ki┼čileri, yap─▒tlar─▒n─▒ hayranl─▒kla okumu┼člard─▒r. Shakespeare'in Coriolanus, Julius Caesar, Antonius ile Kleopatra gibi Roma tarihine ili┼čkin dramlar─▒ hep Plutarkhos'tan esinlenmedir.
Ancak XIX. y├╝zy─▒lda, tek t├╝k Plutarkhos hayran─▒ ├ž─▒km─▒┼čsa da, genelde okunmaz olmu┼čtur. D├╝nya tarihi, uluslar tarihi, insanl─▒─č─▒n b├╝y├╝k d├╝┼č├╝nceleri, bu d├╝┼č├╝ncelerin tarihte belirmesi gibi konularla ilgilenen ele┼čtirici tarih├žili─čin egemen oldu─ču bu y├╝zy─▒lda, Plutarkhos'un b├╝y├╝k adamlar─▒n ya┼čam─▒n─▒ anlatmak i├žin sevgi ve sayg─▒yla dolu inceleme ve anlatma y├Ântemi, eskimi┼č bir y├Ântem say─▒l─▒yordu. ├ťstelik tarihin b├╝y├╝k adamlar─▒n─▒n ahlak kurallar─▒na g├Âre yarg─▒lanmas─▒, tarihsel d├╝┼č├╝n├╝┼č├╝ ko┼čul g├Âren d├Ânemde anlams─▒z buluyordu.
├ça─č─▒m─▒z Plutarkhos'a ili┼čkin bu olumsuz yarg─▒y─▒ ortadan kald─▒rmak ├╝zeredir. Ger├ži b├╝y├╝k adamlar i├žin ahlaka dayanarak karar vermenin bizce de bir de─čeri kalmam─▒┼čt─▒r, ama Plutarkhos'un kendisi yap─▒tlar─▒yla birlikte o kadar tutarl─▒ bir b├╝t├╝nd├╝r ki, bizim i├žin g├Âzden ka├ž─▒r─▒lamaz bir tarih olay─▒ gibi ya┼čar. Ger├ži ele┼čtirici tarih├žili─čin y├Ântemlerinden de, verdi─či sonu├žlardan da art─▒k vazge├žemeyiz, ama Plutarkhos'un tarihe sevgiyle dalmas─▒n─▒, bug├╝n anlar ve be─čeniriz. Yarg─▒lar─▒na ba─čl─▒ kalmamakla birlikte, Plutarkhos bizce h├╝manist d├╝┼č├╝ncenin bir temsilcisidir; h├╝manizmaya de─čer verilen her yerde klasik ilk├ža─č d├╝nyas─▒n─▒ sevgiyle, sayg─▒yla anmay─▒, ara┼čt─▒rmay─▒ verimli bir i┼č sayan her d├Ânemde, Plutarkhos'un yeri vard─▒r.
Lysandros ile Sulla'n─▒n ya┼čam├Âyk├╝leri ├╝zerine
Plutarkhos, Lysandros ve Sulla'n─▒n ya┼čamlar─▒n─▒ neden birbirine ko┼čut olarak ele ald─▒─č─▒n─▒, ikisini kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒rken anlat─▒r. ├çok az benzerlikten ba┼čka bu iki b├╝y├╝k adam─▒n al─▒n yaz─▒lar─▒n─▒n temel bir nokta ├╝zerinde benze┼čti─či kabul edilmelidir. Her ikisi de birer birey olarak uluslar─▒n─▒n gelene─činden s─▒yr─▒l─▒p ├╝lkelerinde ge├žerli olan yasalar─▒n sa─člad─▒─č─▒ olanaklardan yararlanarak kendilerini y├╝kseltmeye, egemenliklerini g├╝├žlendirmeye u─čra┼čm─▒┼člard─▒r.
Lysandros ve Sulla'da s├Âz├╝ ge├žen olaylardan bir├žo─čunun Plutarkhos'un ├╝lkesi Boiotia'da ge├žmesi ve bu nedenle yazar─▒n onlar─▒ i├žten bir ilgiyle anlatmas─▒ bu iki ya┼čam├Âyk├╝s├╝ne ├Âzel bir ├žekicilik vermektedir.
Lysandros ve Sulla Plutarkhos'un yazd─▒─č─▒ son ya┼čam├Âyk├╝lerinden olsa gerek. Sulla'n─▒n 21. b├Âl├╝m├╝nde Orkhomenos Sava┼č─▒'n─▒n ├╝st├╝nden 200 y─▒l ge├žti─čini s├Âyler. Bu sava┼č ─░.├ľ. 85 y─▒l─▒nda oldu─čuna g├Âre, ─░.S. 115 y─▒l─▒nda tam 200 y─▒l ge├žmi┼č oluyor. B├Âylece bu ya┼čam├Âyk├╝lerinin 115 y─▒l─▒ndan az ├Ânce yaz─▒lm─▒┼č olmas─▒ gerektir.
├çeviri bug├╝n en de─čerli say─▒lan bas─▒ma g├Âre yap─▒lm─▒┼čt─▒r: Plutarchi Vitae parallelae, recognoverunt CI. Lindskog et K. Ziegler. Vol. III, fasc. II. Recensuit K. Ziegler. Lipsiae: Teubner. 1926.
Prof. Dr. Georg Rohde
LYSANDROS
Nil├╝fer (Bayar) G├╝rsoy taraf─▒ndan dilimize ├ževrilmi┼č; notlar─▒ da haz─▒rlayan Prof. G. Rohde taraf─▒ndan g├Âzden ge├žirilmi┼čtir.
1.
Akanthoslular─▒n Delphoi'daki hazine dairesinde (1) ┼č├Âyle bir yaz─▒t vard─▒r: ÔÇťBrasidas'la Akanthoslular─▒n Atinal─▒lardan ald─▒klar─▒ ganimetlerdenÔÇŁ. Bu y├╝zden de bir├žok kimse yap─▒n─▒n i├ž b├Âl├╝m├╝nde, kap─▒n─▒n yan─▒nda duran mermer yontunun Brasidas'─▒n oldu─čunu san─▒r. Oysa bu Lysandros'un yontusudur. Eski bi├žimde bol sa├žl─▒, g├╝r sakall─▒d─▒r.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   ...    65   »   


´╗┐