´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Ya┼čamlar : 06


YA┼×AMLAR

PLUTARKHOS

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 56


├ç├╝nk├╝ kimilerinin dedi─či gibi, Argoslular─▒n, b├╝y├╝k yenilgilerinden sonra, yas i┼čareti olarak ba┼člar─▒n─▒ t─▒ra┼č etmelerine kar┼č─▒l─▒k, Spartal─▒lar ba┼čar─▒lar─▒ndan gurur duyup da sa├ž b─▒rakm─▒┼č de─čillerdir (2). Korinthos'tan s├╝r├╝ld├╝kten sonra, Lakedaimon'a gelen Bakkhiadlar (3) t─▒ra┼čl─▒ ba┼člar─▒yla g├Âsteri┼čsiz ve bi├žimsiz g├Âr├╝nd├╝kleri i├žin, Lakedaimonlular─▒n sa├ž uzatmak iste─čine kap─▒ld─▒klar─▒ da do─čru de─čildir. Asl─▒nda bu sa├ž uzatma g├Ârene─či de Lykurgos'tan (4) kalmad─▒r. Hatta Lykurgos'un ÔÇťsa├ž, g├╝zelleri daha al─▒ml─▒, ├žirkinleri de daha korkun├ž g├ÂsterirÔÇŁ dedi─či anlat─▒l─▒r.
2.
Lysandros'un babas─▒ Aristokletos'un (5), kral ailesinden gelmemekle birlikte, Herakleidlerin (6) soyundan oldu─ču s├Âylenir. Lysandros yoksulluk i├žinde b├╝y├╝d├╝ ve herkes kadar ├╝lkesinin t├Ârelerine uygun davrand─▒. Yaln─▒zca, parlak i┼člerin, sayg─▒n ve ba┼čar─▒l─▒ ki┼čilere verdi─či istekten ba┼čka t├╝rl├╝ isteklerine egemen olarak ya┼čad─▒. Gen├žlerin zevke d├╝┼čk├╝n olmalar─▒ Sparta'da ay─▒p say─▒lmaz. ├ç├╝nk├╝ gen├ž ya┼čtakilerin ├╝nl├╝ ve onurlu olma konusunda duyarl─▒ olmalar─▒n─▒, azarlan─▒nca ├╝z├╝nt├╝, be─čenilince gurur duymalar─▒n─▒ isterler. Bunlara kar┼č─▒ duygusuz ve tepkisiz kalan─▒ da erdemli olmaya ├Âzenmiyor, uyu┼čuk bir insan diye k├╝├ž├╝mserler.
Demek ki Lysandros'taki o ├žok fazla ├╝nl├╝ ve onurlu olma iste─či ve yar─▒┼čma duygusu bu Sparta ├Â─čretisinden kaynaklanmaktad─▒r ve bu nedenle yaln─▒zca ki┼čili─činde ├Âz├╝r aranmamal─▒d─▒r. Ancak Sparta t├Ârelerine s─▒─čmayacak kadar b├╝y├╝klerine kar┼č─▒ ho┼čg├Âr├╝l├╝ olmas─▒ ve onlar─▒n ezici bencilliklerine ├ž─▒karlar─▒ i├žin katlanmaya ├žal─▒┼čmas─▒ ki┼čili─činin bir ├Âzelli─či olarak g├Âr├╝n├╝r. Bu ├Âzelli─či baz─▒lar─▒ siyasal yetene─čin ├Ânemli bir ├Â─česi sayarlar. Aristoteles (7); Sokrates, Platon, Herakles gibi b├╝y├╝k ki┼čilerin karaduygulu (melankolik) olduklar─▒n─▒, Lysandros'un da gen├žli─činde de─čil, ya┼čl─▒l─▒─č─▒na do─čru karaduyguya d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ anlat─▒r.
Onun b├╝y├╝k bir ├Âzelli─či de yoksullu─ča kolayca katlanmas─▒, hi├žbir bi├žimde paraya d├╝┼čk├╝n olmadan, parayla ki┼čili─či bozulmadan, Atina sava┼č─▒ndan sonra (8) kendine tek bir drakhmi bile ay─▒rmaks─▒z─▒n b├╝y├╝k miktarda alt─▒n ve g├╝m├╝┼č getirip, ├╝lkesini servete bo─čmas─▒, zengin olma iste─čini a┼č─▒lamas─▒, b├Âylece ├╝lkesinin zenginli─če d├╝┼čk├╝n olmamas─▒yla uyand─▒rd─▒─č─▒ be─čeniye son vermi┼č olmas─▒d─▒r. Tiran Dionysios (9), k─▒zlar─▒ i├žin Sicilya i┼či ola─čan├╝st├╝ g├╝zel giysiler g├Ânderdi─či zaman, bunlarla daha ├žirkin g├Âr├╝nmelerinden korktu─čunu s├Âyleyerek geri ├ževirdi. Fakat k─▒sa bir s├╝re sonra ayn─▒ tiran─▒n yan─▒na el├ži olarak g├Ânderildi─činde, Dionysios ona iki giysi yollay─▒p k─▒z─▒na g├Ât├╝rmesi i├žin istedi─čini se├žmesini s├Âyledi─či zaman ÔÇťk─▒z─▒m daha iyi se├žerÔÇŁ diye, her ikisini de alarak d├Ând├╝.
3.
Peloponez sava┼č─▒ s├╝r├╝ncemede kald─▒─č─▒ i├žin, Sicilya'daki ba┼čar─▒s─▒zl─▒klar─▒ ├╝zerine (10), Atinal─▒lar─▒n denizde tutunamayacaklar─▒, k─▒sa bir zamanda da sava┼čtan t├╝m├╝yle vazge├žecekleri san─▒l─▒rken; Alkibiades s├╝rg├╝nden d├Ân├╝p i┼člerin ba┼č─▒na ge├žerek b├╝y├╝k bir de─či┼čiklik yapt─▒ ve Atinal─▒lar─▒ deniz sava┼člar─▒nda d├╝┼čmana kar┼č─▒ koyabilecek bir duruma getirdi. (11) Bunun ├╝zerine Lakedaimonlular yine durumdan ku┼čku ve sava┼čmak i├žin istek duyarak, bu sava┼čta yetenekli bir komutana ve daha iyi haz─▒rlanmaya gereksinim oldu─čunu d├╝┼č├╝nerek, deniz sava┼č─▒n─▒n komutas─▒na Lysandros'u g├Ânderdiler.
Lysandros, Ephesos'a gelince (12) kentin kendisini iyi duygularla kar┼č─▒lad─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝. Ephesoslular i├žtenlikle Spartal─▒lardan yanayd─▒lar; fakat o s─▒ralarda k├Ât├╝ durumdayd─▒lar. Lydia s─▒n─▒rlar─▒yla ku┼čat─▒lm─▒┼člard─▒. Kral─▒n komutanlar─▒ ├žo─ču zaman orada oturuyordu ve Perslerle aralar─▒nda s├╝rekli bir ili┼čki vard─▒. Bu nedenlerle barbarla┼čmak tehlikesindeydiler. Lysandros ordug├óh kurup her yandan y├╝k gemilerinin oraya gelip toplanmas─▒n─▒ buyurdu ve ayn─▒ yerde sava┼č gemileri i├žin tersane kurdurdu. Deniz ticaretiyle Ephesoslular─▒n elindeki limanlar─▒n, al─▒m sat─▒mla da pazarlar─▒n─▒n kalk─▒nmas─▒n─▒ sa─člad─▒. Evlere
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   ...    65   »   


´╗┐