´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Ya┼čl─▒l─▒k & Dostluk : 29


YA┼×LILIK & DOSTLUK

C─░CERO

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 12


S├╝rg├╝ne g├Ânderildi─činde Tarquinius ÔÇťDostlar─▒mdan hangisinin bana ba─čl─▒, hangisinin ba─čl─▒ olmad─▒─č─▒n─▒, art─▒k onlara kar┼č─▒l─▒k veremeyece─čim bir zamanda ├Â─črendimÔÇŁ demi┼č. Ama ben onun bu kadar burnu b├╝y├╝kl├╝k ve k├╝stahl─▒kla birini dost edinebilmesine ┼ča┼čar─▒m. Bu kimsenin ahl├ók─▒ ger├žek dost kazanmas─▒na engel oldu─ču gibi, ├žok zengin insanlar─▒n varl─▒─č─▒ da kendilerine ba─čl─▒ dostluklar─▒ kendilerinden uzakla┼čt─▒rm─▒┼č olur. ├ç├╝nk├╝ talihin g├Âz├╝ k├Âr olmakla kalmaz, g├╝ler y├╝z g├Âsterdi─či kimselerin de g├Âz├╝n├╝ k├Âr eder. Onlar ├žok kez kendini be─čenme ve a┼ča─č─▒ g├Ârme duygusuna kap─▒l─▒rlar; hi├žbir ┼čey de talihli bir budaladan daha ├žekimsiz olamaz. Kimilerinin, ├Ânceleri iyi ahl├ókl─▒yken, komuta ve yetki elde ettikten, mutlulu─ča eri┼čtikten sonra de─či┼čtikleri, eski dostluklar─▒n─▒ a┼ča─č─▒ g├Âr├╝p yenilerine ba─čland─▒klar─▒ da, ku┼čkusuz ki g├Âr├╝lebilir. Varl─▒k, erk ve etkinlik elde etmi┼č kimselerin, parayla al─▒nabilecek her ┼čeyi, atlar─▒, hizmet├žileri, g├╝zel giysileri, de─čerli vazolar─▒ elde edip de, dostlu─ču, deyi┼č yerindeyse, ya┼čam─▒n bu en de─čerli ve g├╝zel s├╝s├╝n├╝ elde etmemelerinden daha budalaca bir ┼čey var m─▒d─▒r? ├ç├╝nk├╝ ba┼čka ┼čeyler al─▒rken ne kimin i├žin ald─▒klar─▒n─▒, ne de ne u─čurda ├žal─▒┼čt─▒klar─▒n─▒ bilirler (bunlar kim g├╝├žl├╝yse onun mal─▒d─▒r), dostlar─▒n kar┼č─▒l─▒kl─▒ yak─▒nl─▒klar─▒ birbirlerine tam anlam─▒yla e┼č olsun isterler; ├╝├ž├╝nc├╝s├╝ne g├Âre, insan kendisine ne denli de─čer verirse, dostu da ona o derece de─čer vermelidir. Bu ├╝├ž d├╝┼č├╝nceden hi├žbirini uygun bulmuyorum; herkesin dostuna kar┼č─▒ kendisine kar┼č─▒ besledi─či duygular─▒ beslemesini isteyen birinci d├╝┼č├╝nce do─čru de─čildir: ger├žekten, kendimiz i├žin yapmayaca─č─▒m─▒z nice i┼čler vard─▒r ki, dost u─črunda yapar─▒z. Olmad─▒k birine dilekte bulunmak, yalvarmak, birine pek k├Ât├╝ ├ž─▒k─▒┼čmak, ┼čiddetle sald─▒rmak; b├╝t├╝n bunlar kendimiz i├žin yap─▒l─▒nca hi├ž de onurlu olmad─▒─č─▒ halde, dost u─črunda yap─▒l─▒nca ├žok onurludur. Bundan ba┼čka ├Âyle durumlar vard─▒r ki, iyi insanlar kendilerinden ├žok dostlar─▒ yararlans─▒n diye, bir├žok ├ž─▒karlar─▒ndan el ├žekerler ya da buna raz─▒ olurlar. ─░kinci d├╝┼č├╝nce, dostlu─ču e┼čit emek ve e┼čit iyi niyetle tan─▒mlar. Yap─▒lan ve g├Âr├╝len iyiliklerin e┼č olmas─▒n─▒ istemek, dostlu─ču ├žok ince ve derin hesaplara vurmakt─▒r. Ger├žek dostluk daha zengin, daha elia├ž─▒kt─▒r; san─▒r─▒m, ald─▒─č─▒ndan ├žok vermemekte bu denli titiz davranmaz: dostlukta yap─▒lanlar─▒n yitmesinden, ta┼čmas─▒ndan ya da hakk─▒ndan ├žo─čunu almaktan korkmamal─▒. ├ť├ž├╝nc├╝s├╝, yani bir insan kendine verdi─či de─čer denli dostundan sayg─▒ g├Ârmelidir diyen d├╝┼č├╝nce hepsinden beter. ├ç├╝nk├╝ kimi insanlar─▒n g├Âz├╝pekli─či k─▒r─▒lm─▒┼č ya da zengin olma umutlar─▒ yitmi┼č olabilir. Bir insan kendisi i├žin ne d├╝┼č├╝n├╝yorsa, dostunun da onun i├žin ayn─▒ ┼čeyi d├╝┼č├╝nmesi, dostlu─ča yara┼čmaz, tersine dostu, insan─▒n bozulmu┼č ruhsal durumunu y├╝kseltmeye ├žal─▒┼čmal─▒, ona daha iyi umut ve d├╝┼č├╝nceler a┼č─▒lamal─▒. Bu durumda ger├žek dostlu─čun s─▒n─▒rlar─▒n─▒ ba┼čka t├╝rl├╝ ├žizmek gerekecek; ama ├Ânce, Scipio'nun her zaman pek ├žok yerdi─či ┼čeyi s├Âyleyece─čim. Scipio, dostluk i├žin, ÔÇť─░nsan dostunu bir g├╝n nefret edecekmi┼č gibi sevmelidir diyen kimsenin s├Âz├╝nden daha b├╝y├╝k bir d├╝┼čman bulunamaz,ÔÇŁ derdi. Bunun, san─▒ld─▒─č─▒ gibi, ÔÇťYedilerÔÇŁden biri say─▒lan Bias'─▒n (76) s├Âz├╝ oldu─čuna bir t├╝rl├╝ inanam─▒yordu. Bu, bir k├Ât├╝n├╝n, bir a├žg├Âzl├╝n├╝n ya da her ┼čeyde kendi ├ž─▒kar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nen bir insan─▒n s├Âz├╝ olmal─▒yd─▒. ─░nsan bir g├╝n d├╝┼čman olabilece─či bir kimseyle dost olabilir mi? ├ťstelik yerme f─▒rsat─▒n─▒ ├žok bulabilmek i├žin, dostunun yapabildi─či kadar ├žok hata i┼člemesini bile isteyip dilemesi, ├Âte yandan da dostunun do─čru davran─▒┼člar─▒ ve ba┼čar─▒lar─▒ kar┼č─▒s─▒nda ├╝z├╝nt├╝, ac─▒ ve k─▒skan├žl─▒k duymas─▒ gerekecek. Bunun i├žin bu d├╝┼č├╝nce kimin olursa olsun, dostlu─ču ortadan kald─▒rmaktan ba┼čka bir i┼če yaramaz. Onun yerine, dost se├žerken daha dikkatli olmak sal─▒k verilmeliydi, ta ki, bir g├╝n nefret edece─čimiz birisiyle dostlu─ča ba┼člamayal─▒m. Dost se├žerken ├žok ┼čansl─▒ olmasak bile, Scipio'ya g├Âre, d├╝┼čmanl─▒k g├╝nlerini g├Âz ├Ân├╝ne getirmektense, bu duruma katlanmal─▒d─▒r.
XVI
Bence dostulu─čun s─▒n─▒rlar─▒n─▒ ┼č├Âyle ├žizmeli: dostlar─▒n ahlak─▒ tertemiz olmal─▒; aralar─▒nda her konuda, d├╝┼č├╝n├╝┼člerinde, isteklerinde, ayr─▒ms─▒z, tam bir anla┼čma olmal─▒. Ama raslar da, dostlar─▒n ya┼čam─▒ ya da onuru s├Âz konusu olan bir sorun ortaya ├ž─▒kar ve onlar─▒n pek do─čru olmayan isteklerine yard─▒m etmek zorunda kal─▒n─▒rsa, do─čru yoldan biraz sap─▒labilir; yeter ki b├╝y├╝k bir onursuzlu─ča d├╝┼č├╝lmesin: ├ž├╝nk├╝
«   01   ...    19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   ...    48   »   


´╗┐