´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Ya┼čl─▒l─▒k & Dostluk : 31


YA┼×LILIK & DOSTLUK

C─░CERO

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 12


Burada ince bir sorun ├Ân├╝m├╝ze ├ž─▒k─▒yor: Gen├ž atlar─▒ eskilerine ├╝st├╝n tuttu─čumuz gibi, dostlu─ča uygun g├Ârd├╝─č├╝m├╝z yeni dostlar─▒ eskilerine ├╝st├╝n tutmal─▒ m─▒y─▒z? ─░nsana yak─▒┼čmayan bir ku┼čku! Bir├žok ┼čeye oldu─ču gibi dostlu─ča da doyum olmaz. En eski ┼čaraplar gibi, en eski dostlar en zevkli olmal─▒. ─░yi dost olabilmek i├žin birlikte birka├ž tutam tuz yemeli diyenlerin hakk─▒ var. Ama, umulan meyveyi sonunda bir g├╝n veren bitkiler gibi, meyve verece─čini umdu─čunuz yeni dostlardan da ka├ž─▒nmamal─▒, ancak eskileri, uygun olduklar─▒ konumda tutmal─▒. ├ç├╝nk├╝ al─▒┼čkanl─▒─č─▒n ve eskili─čin g├╝c├╝ b├╝y├╝kt├╝r. Demin s├Âz├╝n├╝ etti─čim atlara gelince, hi├ž kimse bir engel olmad─▒k├ža, al─▒┼čmad─č─▒ yeni bir ata binmeyi, al─▒┼čt─▒─č─▒ bir ata binmeye ye─č tutmaz. Al─▒┼čkanl─▒─č─▒n g├╝c├╝ yaln─▒zca canl─▒larda de─čil, cans─▒z e┼čyalarda bile kendini g├Âsterir: Uzun zaman oturdu─čumuz yerleri, da─čl─▒k, ormanl─▒k bile olsa, severiz.
Dostlukta kendinden a┼ča─č─▒da olana e┼č olmak sorunu ├žok ├Ânemlidir, ├ž├╝nk├╝ kimi ├╝st├╝n ki┼čiler vard─▒r. Deyi┼č yerinde olursa, bizim k├╝├ž├╝k s├╝r├╝m├╝zde Scipio b├Âyle oldu. Ama o hi├žbir zaman kendisini Philus'a (78), Rupilius'a (79), Mummuis'e (80), de─čerce kendisinden a┼ča─č─▒ konumdaki dostlar─▒na ├╝st├╝n tutmad─▒. Sivrilmi┼č bir adam olmakla birlikte, kendisinden ya┼č├ža b├╝y├╝k olan a─čabeyi Q.Mazimus'a (81), oldu─čundan ├╝st├╝nm├╝┼č gibi sayg─▒ g├Âsteriyor, yak─▒nlar─▒n─▒ kendi deste─čiyle b├╝y├╝tmek istiyordu. Herkes b├Âyle yapmal─▒, bundan ├Ârnek almal─▒. Erdemce, yetenek├že, varl─▒k├ža ├╝st├╝n olanlar, bunlar─▒ yak─▒nlar─▒yla b├Âl├╝┼čs├╝nler, payla┼čs─▒nlar. ├ľrne─čin orta halli aileden do─čmu┼člarsa, zek├ó ve zenginlikten yana zay─▒f yak─▒nlar─▒ varsa, onlar─▒n olanaklar─▒n─▒ ├žo─čalts─▒nlar, onlara onur ve sayg─▒nl─▒k versinler: t─▒pk─▒ tiyatro oyunlar─▒ndaki soyu sopu bilinmedi─či i├žin k├Âle olmu┼č insanlar─▒n, bir g├╝n bir Tanr─▒ ya da bir kral o─člu olduklar─▒ anla┼č─▒l─▒nca, uzun zaman baba sand─▒klar─▒ ├žobanlar─▒ sevmekten geri kalmad─▒klar─▒ gibi. Ger├žek ve belli babalar s├Âz konusu olunca, bunu ├žok daha fazlas─▒yla yapmal─▒. Yetenek, erdem ve her t├╝rl├╝ ├╝st├╝nl├╝kten en ├žok yararlanmak i├žin, insan onlar─▒ yak─▒nlar─▒yla payla┼čmal─▒d─▒r.

XIX

Dostlar─▒na ve akrabalar─▒na ├╝st├╝n olan kimseler, daha az de─čerli olanlara e┼č olmak zorunda olduklar─▒ gibi, ├Âtekiler de dostlar─▒n─▒n zek├ó, varl─▒k ve sayg─▒nl─▒k├ža kendilerine ├╝st├╝n olmas─▒ndan ac─▒ duymamal─▒. Bu gibi kimselerin bir ├žo─ču ya hep bir ┼čeyden yak─▒n─▒r ya da bir ┼čeye kusur bulur; hele biraz ├žabalay─▒p zorlu─ču g├Âze alarak dostluklar─▒n─▒ g├Âsterecek bir i┼č yapt─▒klar─▒n─▒ sand─▒lar m─▒, yak─▒nmalar─▒ daha da artar. Yapt─▒klar─▒ iyilikten bile pi┼čman olan i─čren├ž insanlar! Bir iyili─či yapan anmamal─▒. Bu y├╝zden, ├╝st├╝n olanlar, dostlukta ├Âtekilerin kat─▒na indikleri gibi, onlar─▒ da ellerinden geldi─či kadar, kendi katlar─▒na y├╝kseltmeye ├žal─▒┼čmal─▒. ├ç├╝nk├╝ a┼ča─č─▒ g├Âr├╝ld├╝klerini sanarak dostlu─čun tad─▒n─▒ ka├ž─▒ran kimseler de vard─▒r. Bu da ancak, kendilerini a┼ča─č─▒ duyanlar─▒n ba┼č─▒na gelir. Onlar─▒ bu d├╝┼č├╝nceden yaln─▒zca s├Âzlerle de─čil, davran─▒┼člarla da vazge├žirmeli. Her dost i├žin ├Ânce elden ne gelirse, sonra sevilen, yard─▒m edilen kimse ne kadar─▒n─▒ kald─▒rabilecekse, ona o kadar─▒n─▒ vermeli. Ne denli y├╝ksek olunursa olunsun, b├╝t├╝n dostlar─▒ y├╝ksek konumlara getirmek olanakl─▒ de─čildir. Scipio, P. Rupilius'u (82) kons├╝l yapabildi ama onun karde┼či Lucius'u (83) hay─▒r! Bir insana her ┼čeyi vemek elde olsa bile, onun bunlardan ne kadar─▒n─▒ kald─▒rabilece─čini g├Âz ├Ân├╝nde tutmal─▒.
Genellikle insan ancak, ya┼č─▒ ilerleyip ki┼čili─čini bulduktan sonra dostluk ├╝zerine bir karar verebilir; ├Ârne─čin gen├žliklerinde avlanmay─▒ ya da top oynamay─▒ sevenler, bu e─člencelerden ho┼člananlar─▒ o zaman sevdikleri halde, sonradan kendilerine yak─▒n duymazlar. Yoksa s├╝t nineler ve lalalar, eski olduklar─▒n─▒ ileri s├╝rerek herkesten ├žok sevilmek isterlerdi: do─čru, onlar─▒ da savsaklamamal─▒, ama onlara ba┼čka t├╝rl├╝ de─čer vermeli (84). Yoksa dostluklar kararl─▒ olamaz. Ayr─▒ yarad─▒l─▒┼č ├Âzellikleri, ayr─▒ zevkler de dostlar─▒ ay─▒r─▒r. ─░yiler, k├Ât├╝lerle; k├Ât├╝ler, iyilerle dost olamazlarsa, bu yaln─▒zca aralar─▒ndaki yarad─▒l─▒┼č ve zevk ayr─▒l─▒─č─▒n─▒n alabildi─čine b├╝y├╝k olu┼čundand─▒r. Dostlukta hakl─▒ olarak ┼ču da ├Â─č├╝tlenebilir: ├žok kez oldu─ču gibi, a┼č─▒r─▒ bir d├╝┼čk├╝nl├╝k y├╝z├╝nden, dostlar─▒n elde edebilecekleri b├╝y├╝k yararlara engel olmamal─▒.
«   01   ...    21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   ...    48   »   


´╗┐