´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Ya┼čl─▒l─▒k & Dostluk : 32


YA┼×LILIK & DOSTLUK

C─░CERO

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 12


S├Âylenceden bir ├Ârnek al─▒rsam, Neoptelemos (85), g├Âz ya┼člar─▒yla onu yolundan ├ževirmeye ├žal─▒┼čan, yan─▒nda b├╝y├╝d├╝─č├╝ Lykomedes'in s├Âz├╝n├╝ dinleseydi, Trioa'y─▒ alamayacakt─▒. ├çok kez dostlardan ayr─▒lmay─▒ gerektiren b├╝y├╝k olaylar olabilir. Dostunun yoklu─čuna katlanman─▒n g├╝├ž olaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nerek, bu olaylar─▒ ├Ânlemeye ├žal─▒┼čan insan, gev┼ček ve zay─▒f do─ču┼čludur. Bu y├╝zden dostlu─ča hak kazanmaz. Her ┼čeyde dostundan ne istedi─čini, onun senden ne istemesine katlanaca─č─▒n─▒ g├Âz ├Ân├╝nde tutmal─▒.

XX

Kimi zaman bir y─▒k─▒m da ba┼ča gelebilir: dostlu─ču bozmak zorunda kal─▒n─▒r (├ž├╝nk├╝ art─▒k bilgeler aras─▒ndaki dostlu─ču b─▒rak─▒p halk aras─▒ndaki dostluklara ge├žtik). ├çok kez insanlar─▒n ya do─črudan do─čruya dostlar─▒na ya da ba┼čkalar─▒na zarar veren, ama sonunda yine dostlar─▒n─▒n onurunu k─▒ran kimi eksiklikleri birden bire ortaya ├ž─▒k─▒verir. Bunlardan yava┼č yava┼č s─▒yr─▒lmal─▒; Cato'dan i┼čitti─čim deyi┼čle, b├Âyle dostluklar─▒ y─▒rtmaktansa s├Âkmeli, yeter ki katlan─▒lamayacak bir haks─▒zl─▒k alevlenmemi┼č olsun. Bu durumda hemen al─▒┼čveri┼či kesip ayr─▒lmamak ne do─čru ve onurlu bir i┼čtir, ne de olanakl─▒d─▒r. ├çok kez oldu─ču gibi, insan─▒n ahl├ók─▒nda, zevklerinde bir de─či┼čme ortaya ├ž─▒karsa ya da siyaset alan─▒nda aralar─▒nda d├╝┼č├╝nce ayr─▒l─▒─č─▒ olursa (├ž├╝nk├╝ az ├Ânce s├Âyledi─čim gibi, art─▒k bilgelerin dostlu─čundan de─čil, herkesin dostlu─čundan s├Âz ediyorum), yaln─▒zca dostlu─čun bozulmas─▒n─▒ de─čil, d├╝┼čmanl─▒─ča ├ževrilmi┼č g├Âr├╝nmesini de ├Ânlemeye ├žal─▒┼čmal─▒. ├ç├╝nk├╝ hi├žbir ┼čey bir zamanlar ├žok yak─▒n oldu─čun birisine sava┼č a├žmaktan daha ay─▒p de─čildir. Bildi─činiz gibi benim i├žin Scipio, Q. Pompeis'le (87) olan dostlu─čundan vazge├žti. Siyasal d├╝┼č├╝nceleri ayr─▒ oldu─ču i├žin meslekta┼č─▒m─▒z Metellus'dan (88) uzakla┼čt─▒; her iki durumda da b├╝y├╝k bir a─č─▒rba┼čl─▒l─▒kla davrand─▒; kabaca g├Ân├╝l k─▒rmad─▒. Bu y├╝zden ├Ânce dostla bozu┼čmamaya ├žaba g├Âstermeli, ama b├Âyle bir ┼čey ba┼ča geldi mi, dostlu─čun birdenbire kesildi─či de─čil yava┼č yava┼č s├Ând├╝─č├╝ san─▒ls─▒n. Ama dostlu─čun b├╝y├╝k bir d├╝┼čmanl─▒─ča ├ževrilmesinden de ka├ž─▒nmal─▒: bunlardan kavgalar, s├Âvg├╝ler, a┼ča─č─▒lamalar do─čar. Ama katlan─▒labilecek ┼čeylerse, bunlara da katlanmal─▒. Eski dostlu─ča duyulan sayg─▒ y├╝z├╝nden, a┼ča─č─▒lanan─▒n de─čil, yaln─▒zca a┼ča─č─▒layan─▒n haks─▒z oldu─čunu kabul etmeli.
B├╝t├╝n bu eksiklik ve sak─▒ncalara kar┼č─▒ bir tek umar ve ├Ânlem vard─▒r: ne ├žok ├žabuk sevmeli, ne de uygun olmayanlar─▒ sevmeli. Sevilecek olan kimseler dostluk kurmaya uygundur. Bunlara ├žok az raslan─▒r. ├ťst├╝n olan her ┼čey az oldu─ču gibi, kendi t├╝r├╝nde her y├Ânden ├╝st├╝n olan─▒ bulmaktan daha zor bir ┼čey yoktur. Ama bir├žoklar─▒ insanlarla al─▒┼č veri┼člerinde iyi diye yaln─▒zca kazan├ž getireni tan─▒rlar. Hayvanlar─▒ aras─▒nda oldu─ču gibi, dostlar─▒ aras─▒nda da en ├žok kazan├ž umduklar─▒n─▒ en ├žok severler. B├Âylece, salt kendisi i├žin, kendi de─čeri y├╝z├╝nden aranan bu en g├╝zel ve do─čan─▒n yaratt─▒─č─▒ dostluktan yoksun olurlar. Dostlu─čun bu g├╝c├╝n├╝n ne denli de─čerli ve ne denli b├╝y├╝k oldu─čunu anlamak i├žin kendi kendilerinden de ├Ârnek almas─▒n─▒ bilmezler. ├ç├╝nk├╝ herkesin kendisini sevmesi, bu sevgiden bir kazan├ž bekledi─či i├žin de─čildir, herkese kendi varl─▒─č─▒ de─čerlidir de ondan. Dostlukta da bundan ├Ârnek al─▒nmazsa, hi├ž kimse hi├žbir zaman ger├žek bir dost bulamayacakt─▒r: ├ž├╝nk├╝ dost sanki insan─▒n bir ikinci kendisidir. Bu, hayvanlarda, havada, denizde, karada ya┼čayan evcil ve yaban─▒l b├╝t├╝n hayvanlarda g├Âr├╝l├╝r. Bunlar ├Ânce kendilerini sever (├ž├╝nk├╝ bu duygu, her canl─▒da do─ču┼čtan vard─▒r), sonra e┼č tak─▒mdan hayvanlara istek duyar, bunlar─▒ arar, bunlara ba─član─▒r; bunu da ├Âzlemle ve insan sevgisine benzeyen bir bi├žimde yapar. Bu duygu insanda nas─▒l da daha i├žtendir! ─░nsan hem kendisini sever, hem de bir ba┼čkas─▒n─▒ arar, sanki iki ruhtan bir tek ruh yaratmak ├╝zere ruhunu onunkiyle birle┼čtirir.

XXI

Ama bir├žoklar─▒ kendilerinde bulunmayan ┼čeyleri dostlar─▒nda aramaktan -hadi s─▒k─▒lm─▒yorlar demeyeyim de- yan─▒lg─▒ya d├╝┼č├╝yorlar diyeyim. Dostlar─▒na vermedikleri ┼čeyleri onlardan istiyorlar. Oysa, ├Ânce iyi insan olmak, sonra kendine benzeyeni aramak do─čru olur. Deminden beri s├Âyledi─čim s├╝rekli bir dostluk
«   01   ...    22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   ...    48   »   


´╗┐