´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yoksul ├çalg─▒c─▒ : 01


YOKSUL ÇALGICI

FRANZ GRILLPARZER

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 103


Bu kitab─▒n haz─▒rlanmas─▒nda M.E.B. Alman Klasikleri dizisinde yay─▒nlanan birinci bask─▒s─▒ temel al─▒nm─▒┼č ve ├ževiri dili g├╝n├╝m├╝z T├╝rk├žesine uyarlanm─▒┼čt─▒r.
├çeviren: Basir Feyzio─člu - ┼×ahap S─▒tk─▒ ─░lter
Yay─▒na haz─▒rlayan: Egemen Berk├Âz
Dizgi: Yeni G├╝n Haber Ajans─▒ Bas─▒n ve Yay─▒nc─▒l─▒k A.┼×.
Bask─▒: ├ça─čda┼č Matbaac─▒l─▒k Yay─▒nc─▒l─▒k Ltd. ┼×ti.
Haziran 2000


YAZAR VE "YOKSUL ├çALGICI" ├ťZER─░NE

Avusturyal─▒ b├╝y├╝k sahne ┼čairi Franz Grillparzer 15 Ocak 1791'de Viyana'da do─čmu┼č, 21 Ocak 1872'de ayn─▒ kentte ├Âlm├╝┼čt├╝r. Uyan─▒k g├Âr├╝┼čl├╝ bir avukatla, m├╝zik dostu fakat ruh├ža hasta bir anan─▒n o─čludur. 1811'de hukuk ├Â─črenimini bitirdi, 1832'den 1856'ya kadar saray ├Âzel kaleminde evrak m├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapt─▒. Bu tekd├╝ze memurluk ya┼čam─▒n─▒, ─░talya'ya, Almanya'ya, Paris'e, Londra'ya, T├╝rkiye'ye (1843), Yunanistan'a yapt─▒─č─▒ gezilerle ├že┼čnilendirmeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r.
Uzun bekleme ve duraksama y─▒llar─▒ndan sonra yap─▒tlar─▒ b├╝y├╝k ilgi g├Ârd├╝, kendisine bir├žok sanlar verildi (1859'da Leipzig ├ťniversitesi'nin onursal doktorlu─ču, 1861'de se├žkinler meclisi ├╝yeli─či, 1864'te Viyana'n─▒n onursal kentlili─či). Ayr─▒ca 80'inci y─▒ld├Ân├╝m├╝ Avusturya'da ve b├╝t├╝n Almanya'da benzersiz bir bi├žimde kutlanm─▒┼čt─▒r. Viyana Bilim Akademisi 1875'ten beri her ├╝├ž y─▒lda bir en g├╝zel sahne yap─▒t─▒n─▒ yazana Grillparzer ├ľd├╝l├╝ vermektedir.
─░nce, canl─▒, sevimli bir anlat─▒mla kaleme ald─▒─č─▒ fakat tragedya ciddili─činden uzak ÔÇťYalanc─▒n─▒n Vay HalineÔÇŁ (1840) g├╝ld├╝r├╝s├╝ ilk oynan─▒┼č─▒nda halk ve ele┼čtirmenlerce o kadar kaba kar┼č─▒lanm─▒┼čt─▒ ki buna ├žok ├╝z├╝len ┼čair sahne ve yaz─▒n ya┼čam─▒na b├╝sb├╝t├╝n k├╝sm├╝┼č, bu tarihten sonra yazd─▒─č─▒ yap─▒tlar─▒ yaz─▒ masas─▒na kilitlemi┼čti. Bu arada ├╝├ž b├╝y├╝k yap─▒t─▒ 1873'te miras├ž─▒lar─▒ taraf─▒ndan yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.
Grillparzer ÔÇťGoethe ile Schiller'den sonra -aralar─▒nda az ├žok bir mesafe de olsa- gelen en iyi yazarÔÇŁ oldu─čunu kendisi s├Âyler. Belki hakl─▒d─▒r da. Co┼čumculardan etkilenmesine ve ger├žek├žili─če ge├ži┼čte b├╝y├╝k pay─▒ bulunmas─▒na kar┼č─▒n bu Avusturyal─▒ klasik as─▒l Alman klasikleri aras─▒nda ├╝├ž├╝nc├╝ gelir.
Yaz─▒n tarihinde k─▒sa d├Ânemler ├žok kolay g├Âzden yiter. ├ť├ž b├╝y├╝k Yunan tiyatro yazar─▒n─▒n (Aisklos, Sophokles, Euripides) birincisiyle sonuncusunun do─čum y─▒llar─▒ aras─▒nda k─▒rk be┼č y─▒ll─▒k -a┼ča─č─▒ yukar─▒ yar─▒m y├╝zy─▒ll─▒k- bir zaman dilimi oldu─ču halde, bu ├╝├ž yazar nas─▒l g├Âz├╝m├╝zde Yunan tragedyas─▒n─▒n ├╝├ž y─▒ld─▒z─▒ysa; birincisiyle sonuncusu aras─▒nda bir insan ├Âmr├╝ oldu─ču halde nas─▒l Corneille, Moli├ęre ve Racine hep birlikte say─▒l─▒rsa; Almanlar i├žin de Goethe, Schiller ve Grillparzer, bu y├╝zy─▒lda olmasa bile ├Ân├╝m├╝zdeki y├╝zy─▒lda birle┼čeceklerdir. Hatta Goethe ile Grillparzer aras─▒ndaki zaman Aiskhlos ile Euripides aras─▒ndaki kadar bile uzun de─čildir. Schiller'le aras─▒ndaki zaman da Corneille ile Racine aras─▒ndakinden daha k─▒sad─▒r. Ama bu ├╝├ž b├╝y├╝k Alman ┼čairi ayr─▒ca sanat anlay─▒┼člar─▒ bak─▒m─▒ndan da birle┼čmi┼člerdir. Schiller nas─▒l Almanya'n─▒n Aiskhylos ve Corneille'i ise; Goethe, nas─▒l Sophokles ve Moli├ęre'le baz─▒ bak─▒mlardan akrabaysa; Grillparzer de Almanya'n─▒n Euripides'idir. Grillparzer'in ├Âzellikle Frans─▒z dram yazar─▒ Racine'le k─▒yaslanmas─▒ ├žok yerinde olur. Hatta Alman'─▒nki dramatik ├Âzelli─či olmas─▒ bak─▒m─▒ndan Frans─▒z'─▒ ge├žer. Bizim anlad─▒─č─▒m─▒z anlamda olmayan bir miras├ž─▒, ├Âl├╝n├╝n mal─▒n─▒ m├╝lk├╝n├╝ ├žo─čaltan bir varis; Shakespeare'in, Yunan ve Frans─▒z klasik dramlar─▒n─▒n etkilerine ─░spanyollar─▒nkini ekleyen, Goethe'nin ya┼čam a┼čk─▒na, Schiller'in c├╝retli idealizmine ├Âzveri ve boyun e─či┼čin b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ katan, dile getiren bir b├╝t├╝nleyicidir. ─░┼čte b├Âylece Franz Grillparzer, g├╝├žl├╝ olmasa bile b├╝y├╝k g├╝zellikten zevk alan ama kendisi mutlu olmayan bir insand─▒r. Ba┼čka hi├žbir ulusun eri┼čemeyece─či kadar zengin olan klasik Alman dram─▒n─▒n klasik geli┼čiminin yan─▒ ba┼č─▒nda ba┼čka bir geli┼čmeye daha tan─▒k oluruz: Grillparzer'den ├Ânce Kleist ve hemen sonra Hebbel gelir. Grillparzer'i Hebbel'le birlikte sayarlar. Ama bu do─čru de─čildir. Avusturyal─▒ yazar ne Kleist'─▒ ne de Hebbel'i anlar. Bunun nedeni, bunlar─▒n y├╝zde y├╝z Almanyal─▒ olmalar─▒ de─čil, sanat anlay─▒┼č─▒ bak─▒m─▒ndan birle┼čememi┼č olmalar─▒d─▒r. Grillparzer bu bak─▒mdan on sekizinci y├╝zy─▒l─▒n adam─▒d─▒r. Romantik konular─▒ ele almas─▒na kar┼č─▒n ak─▒lc─▒ bir h├╝manisttir.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   ...    20   »   


´╗┐