´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Yol Arkada┼č─▒m (├ľyk├╝ler) : 02


YOL ARKADA┼×IM (├ľyk├╝ler)

MAKS─░M GORK─░

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 83


Yine bu s─▒rada yazd─▒─č─▒ ÔÇťPaul Verlaine ve DekandantlarÔÇŁ adl─▒ bir makaleyle, edebiyatta dekandantl─▒─č─▒ ve nat├╝ralizmi ele┼čtiriyordu. ├ľyk├╝leri 1895'ten sonra ba┼čkent dergilerinde de yay─▒mlanmaya ba┼člad─▒. Bunlar─▒ 1898 y─▒l─▒nda, iki ciltte toplad─▒. Kitap ilkin Rusya'da, sonra b├╝t├╝n d├╝nyada b├╝y├╝k bir ilgi uyand─▒rd─▒. Yazar─▒na d├╝nya ├Âl├ž├╝s├╝nde ├╝n sa─člad─▒.

─░lk ├Âyk├╝lerin ├Âzellikleri

ÔÇťEskizler ve ├Âyk├╝lerÔÇŁ, Gorki'nin uzun yolculuklar─▒nda edindi─či izlenimleri, ya┼čad─▒─č─▒ olaylar─▒ konu al─▒r genellikle. Bu ├Âyk├╝ler, halktan insanlara ili┼čkindir daha ├žok. Gorki, sosyalist-ger├žek├ži bir sanat├ž─▒ olarak ortaya ├ž─▒kmam─▒┼čt─▒r hen├╝z. Fakat XIX. y├╝zy─▒l ger├žek├žili─činin en olumlu geleneklerini ileri bir romantizmle birle┼čtirerek, o d├Ânemde de bir yenilik├ži, yeni bir sanat yolunun ├Ânc├╝s├╝ olarak belirmektedir. Serserilerin, toplumsal mekanizman─▒n d─▒┼č─▒na f─▒rlat─▒lm─▒┼č insanlar─▒n ya┼čam─▒n─▒ konu alan ÔÇťKonovalovÔÇŁ, ÔÇť├çelka┼čÔÇŁ, ÔÇťMalvaÔÇŁ, ÔÇťBozk─▒rdaÔÇŁ, ÔÇťYemelyan PilyayÔÇŁ, ÔÇťYirmi alt─▒ adam ve bir k─▒zÔÇŁ gibi ├Âyk├╝lerde ger├žek├žili─čin ve insans─▒ bir s─▒cakl─▒─č─▒n ├žarp─▒c─▒ bir bi├žimde kayna┼čmas─▒, d├╝nya edebiyat─▒ i├žin bir yeniliktir. Ba┼čta bunlar olmak ├╝zere, ÔÇťEskizler ve ├ľyk├╝lerÔÇŁi olu┼čturan b├╝t├╝n ├Âyk├╝ler yeni bir ├ž─▒─č─▒r a├žm─▒┼č, ku┼čaklar boyunca pek ├žok d├╝nya edebiyat├ž─▒s─▒n─▒ etkileyegelmi┼čtir. Gen├ž Gorki'nin ger├žek├žili─činde, yeni sosyal-politik bilincin geli┼čmesi, halk y─▒─č─▒nlar─▒n─▒n gitgide kabaran ├Âfkesi, daha iyi, daha insanca bir ya┼čama kar┼č─▒ ate┼čli tutku derinden derine yans─▒maktad─▒r. Fakat Gorki'nin bu y─▒llardaki kahramanlar─▒ daha ├žok bireysel ba┼čkald─▒r─▒ya yaslanmaktad─▒rlar. Yazg─▒lar─▒ genellikle tirajiktir.

Sosyalist ger├žek├žili─če ge├ži┼č,

"├ť├žler" ve "Foma Gordeyev"

Gorki iki y├╝zy─▒l─▒n kesi┼čme noktas─▒nda ilk romanlar─▒ ve oyunlar─▒yla sosyalist ger├žekli─či bi├žimlendirmeye ba┼člamaktad─▒r. ÔÇťFoma GordeyevÔÇŁ (1899) ve ÔÇť├ť├žlerÔÇŁ (1900) adl─▒ romanlar─▒yla tarihsel bir kesit i├žinde Rus kapitalizminin geli┼čme yollar─▒n─▒ ve Rus burjuvazisinin tipik ki┼čiliklerini ortaya koydu─čunu g├Âr├╝yoruz. Rakov Mayakin tipi, kendi ekonomik g├╝c├╝n├╝n bilincinde olan, politik iktidar─▒ elde etmek i├žin yan─▒p tutu┼čan burjuvaziyi yans─▒tmaktad─▒r. Gorki yine ilk kez ÔÇťFoma GordeyevÔÇŁde proleteryay─▒ ayr─▒ bir g├╝├ž olarak i┼člemekte, ├Âteki emek├žilerden ayr─▒ bir yere koymaktad─▒r. ÔÇť├ť├žlerÔÇŁde ise temelde kent yoksullu─ču al─▒narak, proletarya ve k├╝├ž├╝k burjuva duyarl─▒klar─▒n─▒n ├žat─▒┼čmas─▒ anlat─▒lmakta, m├╝lk sahibi Lunev'e kar┼č─▒ i┼č├ži Gra├žev konulmaktad─▒r. Gra├žev, kurtulu┼čun sosyalizmde oldu─čunu sezinleyen bir i┼č├židir.
├çehov ve Tolstoy'la tan─▒┼čma, ilk oyunlar:

"Dipte" ve "K├╝├ž├╝k Burjuvalar"

Gorki, 1899-1900 y─▒llar─▒nda ├çehov'la ve Tolstoy'la tan─▒┼čt─▒. Bu dev yazarlar, ba┼č─▒ndan beri Gorki'nin yetene─čiyle ilgilenmekte, halk─▒n aras─▒ndan ├ž─▒kan bu gen├ž yazara b├╝y├╝k de─čer vermekteydiler. 1902'de Akademi onur ├╝yeli─čine se├žilen Gorki'nin ├╝yeli─či II. Nikolay'─▒n buyru─čuyla ge├žersiz say─▒lm─▒┼č, bunun ├╝zerine Korolenko'nun yan─▒ s─▒ra ├çehov da akademi ├╝yeli─činden istifa etmi┼člerdi. Yine bu y─▒llarda Moskova Sanat Tiyatrosu Gorki'nin ilk oyunlar─▒n─▒, ÔÇťDipteÔÇŁyi (1902) ve ÔÇťK├╝├ž├╝k BurjuvalarÔÇŁ─▒ (1901) oynuyordu. Oyunlar ├çarl─▒k d├╝zenine kar┼č─▒ b├╝y├╝k g├Âsteriler yap─▒lmas─▒na yol a├žt─▒. ÔÇťK├╝├ž├╝k BurjuvalarÔÇŁdaki Nil tipiyle, tarihin yeni kahraman─▒, Rus i┼č├ži-sava┼č├ž─▒ karakteri, sanatsal bir ki┼čilik kazanmaktayd─▒. ÔÇťDipteÔÇŁ oyunundaysa ya┼čam─▒n dibine f─▒rlat─▒lm─▒┼č insanlar anlat─▒lmakta, kapitalist d├╝zenin i┼čleyip durdu─ču cinayetler sergilenmekteydi.
ÔÇťYazl─▒k├ž─▒larÔÇŁ, ÔÇťG├╝ne┼č ├çocuklar─▒ÔÇŁ, ÔÇťBarbarlarÔÇŁ 1904-1905 y─▒llar─▒nda Gorki birka├ž oyun daha yazd─▒.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   ...    68   »   


´╗┐