´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Yol Arkada┼č─▒m (├ľyk├╝ler) : 03


YOL ARKADA┼×IM (├ľyk├╝ler)

MAKS─░M GORK─░

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 83


Bu oyunlarda ayd─▒n ├ževreler anlat─▒l─▒yor, bunlar─▒n halka ve ya┼čama kar┼č─▒ tav─▒rlar─▒, i├ž ├želi┼čkileri ve ├žat─▒┼čmalar─▒ ortaya konuyordu. ÔÇťYazl─▒k├ž─▒larÔÇŁda (1904) d├Ânek liberallere kar┼č─▒ ger├žek demokrat ayd─▒n tipinin kondu─čunu g├Âr├╝yoruz. ÔÇťG├╝ne┼č ├çocuklar─▒ÔÇŁnda (1905) burjuva ayd─▒nlar─▒n─▒n ba─č─▒ms─▒z k├╝lt├╝r ve ba─č─▒ms─▒z bilim savlar─▒ ├ž├╝r├╝t├╝lmekte, k├╝lt├╝r ustalar─▒ halk i├žin yaratmaya ├ža─čr─▒lmaktad─▒r. ÔÇťBarbarlarÔÇŁda (1905) ise burjuvazinin uygarl─▒k g├Âr├╝n├╝┼č├╝ alt─▒nda yatan ahlaksal barbarl─▒─č─▒ g├Âsterilmektedir.
1905 Devrimi ve Gorki, Amerika'ya yolculuk
Gorki, 1905 olaylar─▒na do─črudan do─čruya kat─▒ld─▒. Kanl─▒ Pazar'dan sonra yazd─▒─č─▒ bir bildiri nedeniyle Petropavlovskaya Kalesi'ne kapat─▒ld─▒. Rusya'da ve Bat─▒ Avrupa'da onun i├žin g├Âsteriler yap─▒lmas─▒ ├╝zerine ├žok ge├žmeden serbest b─▒rak─▒ld─▒. 1905 y─▒l─▒ yaz─▒nda Bol┼čevik Partisi'ne girdi. Ayn─▒ y─▒l, ilk yasal Bol┼čevik yay─▒n organ─▒ olan ÔÇťYeni Ya┼čamÔÇŁ gazetesinin ├Ârg├╝tlenmesine katk─▒da bulundu. Silahl─▒ i┼č├ži birliklerini paraca destekledi, silah donat─▒mlar─▒n─▒n tamamlanmas─▒na yard─▒m etti. Fakat ├╝zerindeki bask─▒ gitgide yo─čunla┼č─▒yordu. 1906 y─▒l─▒nda gizlice Rusya'dan ayr─▒ld─▒, az sonra Amerika'da g├Âr├╝nd├╝. Yurt d─▒┼č─▒nda, yabanc─▒ ayd─▒nlar─▒ ve proleteryay─▒, Rus devrimcilerini desteklemeye ├ža─č─▒r─▒yordu. Amerikan bas─▒n─▒n─▒n aral─▒ks─▒z k─▒┼čk─▒rt─▒c─▒ yay─▒nlar─▒na kar┼č─▒n, g├╝ze kadar Amerika'dan ayr─▒lmad─▒. Burada ÔÇťG├Âr├╝┼čmelerimÔÇŁ (1906) adl─▒ yergilerini ve ÔÇťAmerika'daÔÇŁ (1906) adl─▒ gezi notlar─▒n─▒ yazd─▒.

Zirveye do─čru: "D├╝┼čmanlar" ve "Ana"

1905-1907 y─▒llar─▒nda Gorki, edebiyat yarat─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒n zirvesine y├╝kselmektedir. Sosyalist ger├žek├ži edebiyat─▒n se├žkin tiplerini bu d├Ânemde yaratt─▒. 1906 y─▒l─▒nda yazd─▒─č─▒ ÔÇťD├╝┼čmanlarÔÇŁ adl─▒ oyununda, grev hareketlerinin burjuvaziye kar┼č─▒ nas─▒l politik bir sava┼ča d├Ân├╝┼čt├╝─č├╝n├╝, sosyalist ideolojinin i┼č├žiler aras─▒nda nas─▒l h─▒zla geli┼čti─čini g├Âsteriyordu. Skrobatov tipiyle, a├ž─▒k├ža diktat├Ârl├╝k isteyen kar┼č─▒ devrimci burjuvazi damgalan─▒yor, Zahar ve Polina Bardina tipleri halka ho┼č g├Âr├╝nerek mutlakiyetle sinsice anla┼č─▒p iktidara s─▒zmaya ├žal─▒┼čan liberal burjuvaziyi belgeliyordu. Oyunun sonunda, proleteryan─▒n yakla┼čan zaferi g├Âsterilmekteydi. Gorki yine ayn─▒ y─▒l (1906) ÔÇťAnaÔÇŁy─▒ yazd─▒. Bu roman─▒n konusunu, 1902 y─▒l─▒ 1 May─▒s g├Âsterilerinden ve g├Âstericilerin yarg─▒lanmas─▒ndan alm─▒┼čt─▒. ÔÇťAnaÔÇŁ roman─▒yla, edebiyatta ilk kez devrimci proletaryan─▒n sosyalizm i├žin burjuva d├╝zenine kar┼č─▒ sava┼čt─▒─č─▒ g├Âsteriliyor, profesyonel devrimcinin parlak tipi yarat─▒l─▒yoru. ÔÇťAnaÔÇŁ ve ÔÇťD├╝┼čmanlarÔÇŁ, sosyalist ger├žekli─čin klasikle┼čmi┼č ├Ârnekleridir.

─░talya yolculu─ču ve yeni yap─▒tlar

Gorki, 1906 g├╝z├╝nde ─░talya'ya ge├žerek Capri adas─▒na yerle┼čti. Rusya'da 1905 Devrimi yenilgiye u─čram─▒┼č, gericilik d├Ânemi ba┼člam─▒┼čt─▒. Bir ara Lenin de Capri'ye, Gorki'yi ziyarete geldi. Gorki o d├Ânemde yazd─▒─č─▒ ÔÇťSonuncularÔÇŁ (1908) adl─▒ oyununda polis devletinin, ├žarl─▒k rejiminin belirgin tiplerini ortaya koyuyordu. ÔÇťVassa JeleznovaÔÇŁ (ilk bas─▒m─▒ 1910) oyunuyla da burjuvazinin art─▒k ├ž├╝r├╝mekte oldu─čunu g├Âsteriyordu. ÔÇťYazÔÇŁ (1909) adl─▒ uzun ├Âyk├╝s├╝nde yeni tip devrimci bir k├Âyl├╝n├╝n do─ču┼ču, ÔÇťOkurov KentiÔÇŁ (1909) ve ÔÇťMatyev Kojemyakin'in Ya┼čam─▒ÔÇŁ (1910-1911) adl─▒ uzun ├Âyk├╝lerindeyse ta┼čra Rusyas─▒'n─▒n k├╝├ž├╝k burjuva ├ževreleri anlat─▒l─▒yordu. ÔÇťRus ├ľyk├╝leriÔÇŁ (1912-1917) ad─▒ alt─▒nda toplad─▒─č─▒ ta┼člamalar─▒nda, dekadantlar─▒n mezarl─▒k edebiyat─▒yla, gericilikleri ve ┼čovenistlikleriyle alay ediyordu.

Rusya'ya d├Ân├╝┼č: "─░talya ├ľyk├╝leri", "├çocuklu─čum", "Ekme─čimi Kazan─▒rken"

Gorki 1913 y─▒l─▒ sonunda genel aftan yararlanarak Rusya'ya d├Ând├╝. Bu s─▒rada yazd─▒─č─▒ ÔÇť─░talya ├ľyk├╝leriÔÇŁni (1911-1913), daha sonra, 1913-1916 y─▒llar─▒nda, ÔÇť├çocuklu─čumÔÇŁ ve ÔÇťEkme─čimi Kazan─▒rkenÔÇŁ adl─▒ otobiyografik yap─▒tlar─▒n─▒ yay─▒nlad─▒.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   ...    68   »   


´╗┐