´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Y├Ântem ├ťzerine Konu┼čma : 37


Y├ľNTEM ├ťZER─░NE KONU┼×MA

RENÉ DESCARTES

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 19


ÔÇťBir damar─▒n nerede ba┼člay─▒p nerede bitti─činin bilinmedi─čini biliyorum, ├ž├╝nk├╝ bir dairede ne ba┼člang─▒├ž ne de biti┼č vard─▒rÔÇŁ (K. Walker, Histoire de la m├ędecine'e bak─▒n─▒z, Marabout, Verviers 1962, s. 130-131). ÔÇťKandola┼č─▒m─▒ÔÇŁ terimini kullanan ilk ki┼či Harvey oldu. Daha ├Ânce Vesalius damar dizgesini g├Âzlemlemi┼č, bir organ─▒ beslemekle y├╝k├╝ml├╝ her ana atardamar─▒n belli bir toplardamarla ilintili oldu─čunu g├Âstermi┼čti. Kandola┼č─▒m─▒ konusunda kesin bilgiler ortaya koyma ba┼čar─▒s─▒n─▒ Harvey g├Âsterdi, kan deviniminin dola┼č─▒ml─▒ oldu─čunu, bir ini┼č ├ž─▒k─▒┼čla ger├žekle┼čmedi─čini bildirdi.
34. Buraya kadar Harvey'i kan dola┼č─▒m─▒n─▒ buldu─ču i├žin ├Âven Descartes bu noktada ondan ayr─▒l─▒r ve onu ele┼čtirir. Harvey'e g├Âre kan─▒ atardamarlara g├Ânderen y├╝re─čin kas─▒lmas─▒d─▒r. Descartes'a g├Âreyse, kan─▒ genle┼čtiren y├╝rek ─▒s─▒s─▒ onun devinimini sa─člamaktad─▒r.
35. Descartes burada Galileo Galilei'den s├Âz ediyor.
36. Descartes burada bilimsel ilerlemeler i├žin ortak ├žal─▒┼čman─▒n ├Âneminden s├Âz ediyor. Onda bu t├╝r g├Âr├╝┼člere pek raslanmaz. O daha ├žok kendi deneyimlerinden ve kendi ama├žlar─▒ndan s├Âzeder. Her zaman yaln─▒z ya┼čamay─▒ ye─čleyen Descartes'da birileriyle birlikte ├žal─▒┼čma iste─či pek yoktur.
37. Sokrates'den ├Ânceki filozoflar.
38. Descartes burada gene y├Ânteminin ├Âz├╝n├╝ duyurur bize: hi├žbir olas─▒ bilgiyi bilgi diye almamak, onu t├╝m├╝yle bilgi alan─▒n─▒n d─▒┼č─▒na ├ž─▒karmak, yaln─▒zca ve yaln─▒zca kesin olan─▒ benimsemek. Bu belirlemeyle Descartes Aristoteles'le ve ard─▒llar─▒yla yani skolastiklerle olan ayr─▒l─▒─č─▒n─▒ bir kere daha ortaya koymu┼č olur.
39. Ferdinand Alqui├ę'nin de belirtti─či gibi, burada Descartes deneysel y├Ântemden s├Âz etmektedir. Filozof olgular─▒ ÔÇťsonu├žlarÔÇŁ diye al─▒yor. Onlar─▒n kan─▒tlanmas─▒ olas─▒ de─čildir, ├ž├╝nk├╝ olay ya da sonu├ž kan─▒tlanamaz, onlar─▒n varl─▒─č─▒ ancak deneysel olarak saptanabilir. Ancak onlar─▒ a├ž─▒klamak gerekir. ÔÇťOnlar ancak ├ž─▒karsand─▒klar─▒ ilkelere ba─čland─▒klar─▒nda a├ž─▒klanm─▒┼č olurlar. ├ľte yandan ilkeler de kendilerini varsay─▒mlar olarak, san─▒lar olarak ortaya koyarlar. Onlardan kalk─▒larak deneye ula┼č─▒labildi─činde onlar olgularla a├ž─▒klanm─▒┼č olurlar. Kesin olan, metinde de belirtildi─či gibi, herhangi bir d├Âng├╝n├╝n olmad─▒─č─▒d─▒r. Bir ba┼čka kesinlik de, b├Âyle bir y├Ântemin bizi kesinli─če g├Ât├╝remeyece─čidir, ancak olas─▒l─▒─ča g├Ât├╝rebilece─čidir, buna g├Âre Descartes'─▒n ikinci b├Âl├╝mde belirtti─či kurallara pek uymad─▒─č─▒d─▒rÔÇŁ (F. Alqui├ę).
40. Ger├žekte Descartes bilimsel ├žabalar─▒n─▒ burada bitirir, bundan sonra metafizi─če y├Ânelecektir. Onun bundan b├Âyle vaktini hekimli─če ay─▒raca─č─▒n─▒ s├Âylemesi anla┼č─▒l─▒r gibi de─čildir.
«   01   ...    27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   »   


´╗┐