´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 03


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


T├╝rk K├Âyl├╝s├╝
ÔÇŽÔÇŽÔÇŽ.
┬ź─░srafil surunu urur
mahlukat yerinden durur┬╗,
topra─č─▒n nabz─▒ ba┼člar
onun nab─▒zlar─▒nda atma─ča.
Ne kendi nefsini korur,
ne d├╝┼čman─▒ kay─▒r─▒r,
┬źDa─člar─▒ y─▒rt─▒p ay─▒r─▒r,
kayalar─▒ kesip yol eyler ├ób─▒hayat ak─▒tma─čaÔÇŽ┬╗
(Nâzım Hikmet, Kıyamet Sureleri'nden.)

Yunus Emre:
Y├╝zbin Ferhad k├╝l├╝nk alm─▒┼č, kazar da─člar b├╝nyad─▒n─▒
Kayalar kesip yol eyler ab-─▒ hayat ak─▒tmaya.

├ça─č─▒nda sevilmek, T├╝rk ┼čiir dilinin kurucusu olmak, ├Âl├╝m├╝nden iki y├╝z y─▒l sonra, yeni kurulmakta olan divan edebiyat─▒n─▒ etkilemek, ─░ran'da T├╝rk dili ile yazan bir halk ┼čairi taraf─▒ndan bilinip sevilmek, yedi y├╝z y─▒l sonra, Cumhuriyet ayd─▒nlar─▒nca yeniden ke┼čfedilmek, haydi efsanenin duygusal ger├že─čini de buna ekleyelim; suda bal─▒klarca, g├Âkte meleklerce okunmak. Klasik olmak i├žin ba┼čka hi├žbir niteli─če gerek yok.

YUNUS EMRE YORUMLARI

Yunus Emre'yi halk─▒n b├╝y├╝k k├╝lt├╝r gelene─činden al─▒p, ayd─▒n─▒n dar, ama etkili k├╝lt├╝r d├╝nyas─▒na aktaran Fuat K├Âpr├╝l├╝ olmu┼čtur. K├Âpr├╝l├╝'n├╝n 1918 y─▒l─▒nda yay─▒nlanan kitab─▒ ÔÇťT├╝rk Edebiyat─▒nda ─░lk Mutasavv─▒flarÔÇŁ Yunus i├žin yap─▒lm─▒┼č ilk bilimsel ├žal─▒┼čmad─▒r. Da─č─▒lan ─░mparatorluk topraklar─▒nda oldu─ču kadar, ├ž├╝r├╝y├╝p d├Âk├╝len Osmanl─▒ k├╝lt├╝r├╝nde de dayanacak bir yer bulamayan T├╝rk ayd─▒n─▒na, Yunus Emre'nin ┼čiiri, tutunacak bir ├ži├žekli dal gibi uzanm─▒┼čt─▒r. Hangi d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝nden, hangi toplum kat─▒ndan olursa olsun, ayd─▒n─▒m─▒z Yunus'un ┼čiirinde kendinden bir nak─▒┼č, kendinden bir inan─▒┼č bulmu┼č, b├Âylece ├že┼čitli Yunus yorumlar─▒ ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Dar z├╝mrelerin, mezheplerin, dinlerin ve ulus birimlerinin ├╝st├╝ne ├ž─▒karak b├╝t├╝n insanlar─▒n ve b├╝t├╝n zamanlar─▒n dilinden konu┼čan Yunus'un de─či┼čik yorumlara u─čramas─▒na ┼ča┼čmamak gerekir. Onda hepimiz kendimizden bir ┼čeyler buluyoruz. Bu nedenle Yunus yetmi┼č y─▒ld─▒r t├╝m ayd─▒nlar─▒n g├Ânl├╝ndedir; t─▒pk─▒ yedi y├╝z y─▒ld─▒r halk─▒n da g├Ânl├╝nde oldu─ču gibi.
Yunus i├žin ilk ├žal─▒┼čmay─▒ yapan K├Âpr├╝l├╝, bize ilk Yunus yorumunu da verir. K├Âpr├╝l├╝'n├╝n Yunus'u, ─░slam mistikli─či ile ÔÇťT├╝rk zevkinin hususi dehas─▒n─▒ÔÇŁ birle┼čtiren basit, co┼čkulu, ├╝mmi bir dervi┼čtir. Ama bu ├╝mmilik, eski tezkere yazarlar─▒m─▒z─▒n sand─▒─č─▒ gibi, ÔÇťhecenin harflerini se├žemeyecekÔÇŁ bir cahillik de─čildir. Yunus d├╝zenli bir medrese e─čitimi g├Ârmemi┼čse de, kendi ÔÇťm├ónevi kabiliyeti s├óyesindeÔÇŁ ─░slam bilimlerinin hepsini ├Â─črenmi┼čtir. Mevl├ón├ó'n─▒n ┼čiirlerini anlayacak kadar da Fars├ža bilir. Hi├žbir sanat kayg─▒s─▒ duymadan, ┼čiirinin b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝n fark─▒na varmadan, kendi ruhunun ├žalkant─▒lar─▒n─▒ ÔÇťtabii bir ┼čekilde terenn├╝m ederekÔÇŁ, Sakarya ormanlar─▒nda dola┼čan bu dervi┼čin ┼čiirinde, ger├žek do─ča ve ger├žek toplum bulunmaz. ÔÇťTabiat levhalar─▒ÔÇŁ onun ┼čiirinde, ara s─▒ra belirse de yerini hemen bir mistik din soyutlamas─▒na b─▒rakarak kaybolur. Ba┼čka ┼čairlerde g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ÔÇťne kad─▒ adalet da─č─▒t─▒r ne imamda imamet varÔÇŁ yollu, toplumdan yak─▒nmalar da Yunus'ta yoktur. Onun Bat─▒nili─čini de, kat─▒ bir Bat─▒nilik saymamak gerekir; Yunus, Bat─▒ni ve S├╝nni inan├žlar─▒ birle┼čtirmi┼čtir; ancak Mevl├ón├ó kadar Bat─▒ni say─▒lmal─▒d─▒r. Ama Yunus'ta ÔÇťne Mevl├ón├ó'n─▒n ─░ranl─▒ belagat─▒, ne de ├é┼č─▒k Pa┼ča'n─▒n derin bilgisiÔÇŁ vard─▒r. Etkileri edebiyat─▒m─▒zda k├Âkl├╝ ve s├╝rekli olan Yunus, T├╝rk tasavvuf edebiyat─▒n─▒n kurucusu say─▒lmal─▒d─▒r. (K├Âpr├╝l├╝, T├╝rk Edebiyat─▒nda ─░lk Mutasavv─▒flar'dan ├Âzetlenmi┼čtir.)
K├Âpr├╝l├╝'n├╝n yorumu, daha sonralar─▒, ├Â─črencileri taraf─▒ndan, ├Ânemli noktalarda d├╝zeltilecektir. Abd├╝lbaki G├Âlp─▒narl─▒, Yunus'un iyi bir medrese e─čitimi ald─▒─č─▒n─▒, Arap├žay─▒, Fars├žay─▒ ve zaman─▒n─▒n ─░slam bilimlerini iyi bildi─čini belirtecek; Burhan Toprak, Yunus Emre'nin hi├žbir sanat kayg─▒s─▒ ta┼č─▒mam─▒┼č oldu─ču fikrine, hakl─▒ olarak, kar┼č─▒ ├ž─▒kacakt─▒r. Yunus'un ┼čiirinde ger├žek do─čadan ve toplumdan izler bulunmad─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝ de, t├╝mden do─čru de─čildir. Okuyucular, kitab─▒m─▒zda do─čan─▒n da, toplumun da, zaman zaman Yunus'un ┼čiirinde ger├žek ├žizgiler halinde verildi─čini g├Âreceklerdir. K├Âpr├╝l├╝'n├╝n Yunus'u ÔÇťT├╝rk zevkinin hususi dehas─▒n─▒ÔÇŁ yans─▒tan bir dervi┼č saymas─▒, kendi d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝ ve sanat anlay─▒┼č─▒ ile ba─člant─▒l─▒d─▒r.

«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   ...    52   »   


´╗┐