´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 04


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


Avrupa romantik ulus├žulu─čundan kaynaklanan bu anlay─▒┼ča g├Âre sanat eseri ulusal ruhu yans─▒tt─▒─č─▒ oranda ba┼čar─▒l─▒ olur; ulusal ruh ise her ulus tarihinin ilk ├ža─člar─▒nda ortaya ├ž─▒kar, ki┼či yaratmas─▒ de─čildir, devirden devire de─či┼čmeden aktar─▒l─▒r. Herder'den G├Âkalp'─▒n ald─▒─č─▒ bu anlay─▒┼č K├Âpr├╝l├╝'ye G├Âkalp'tan ge├žmi┼čtir.
─░kinci Yunus Emre yorumu Burhan Toprak'tan gelir. Onun 1933'te yay─▒mlad─▒─č─▒ Yunus Emre adl─▒ kitab─▒, Yunus'u ├ža─čda┼č ┼čiir anlay─▒┼č─▒ i├žinde inceleyen ilk ├žal─▒┼čmad─▒r. Toprak, Yunus divan─▒n─▒ Alp Da─člar─▒'nda bir sanatoryumda hasta iken ele ge├žirerek okur ve Yunus'ta ki┼čisel bunal─▒mlar i├žinde ├žalkalanan bir ruhun dram─▒n─▒ bulur. Ona g├Âre:
Yunus Emre T├╝rk orta├ža─č─▒n─▒n zirvesidir. Onun divan─▒ da bizim Divinia Comedia'm─▒zd─▒r. O kitapta (Yunus'un divan─▒nda) ruhun b├╝y├╝kl├╝─č├╝, v├╝cudun fanili─či, kendi talihimizi yaratamamak felaketi, varl─▒─č─▒m─▒z─▒n kad─▒n erkek taraflar─▒n─▒n, yani akl─▒m─▒zla hassasiyetimizin m├╝cadelesi, insaniyetin b├╝t├╝n sefillik, y├╝celik, ─▒zd─▒rap ve tesellisi vard─▒r. O kitaptaki ─▒zd─▒rap, baca─č─▒ kesilen adam─▒n ─▒zd─▒rab─▒ kadar do─črudur. G├Âzya┼č─▒ g├Âzya┼č─▒d─▒r; ├Âzlemek ├Âzlemektir. Heyecan kelimeleri doldurur ve kelimeler kar┼č─▒m─▒zda kuru kafalar gibi s─▒r─▒tmaz. Yunus'un her m─▒sra─▒n─▒n gayesi tefekk├╝rd├╝r. Burada sanat oyun de─čildir. Bu kitapta korkular─▒, ├╝mitleri, pi┼čmanl─▒klar─▒, isyanlar─▒, ┼č├╝pheleri, teselli ve imanlar─▒ ile b├╝t├╝n bir be┼čeri hayat vard─▒r. (Toprak, Yunus Emre Divan─▒, 1943 ikinci bask─▒, Ba┼člang─▒├ž)
Bundan sonra Burhan Toprak, Yunus yorumunu K├Âpr├╝l├╝ ile bir ├žeki┼čme halinde s├╝rd├╝r├╝r. K├Âpr├╝l├╝ Yunus i├žin ├╝mmi demi┼čtir. Toprak, K├Âpr├╝l├╝'n├╝n g├Âr├╝┼č├╝n├╝ biraz da sapt─▒rarak, onu ÔÇťvesika sahibi ahmaklar─▒n ve ├ólim kat─▒rlar─▒nÔÇŁ bilgilerini aktarmakla su├žlar. Kur'andan ve hadislerden ├Ârnekler getirerek Yunus'un Arap├žay─▒ iyi bildi─čini a├ž─▒klar. K├Âpr├╝l├╝, Yunus'un tek kayg─▒s─▒ ÔÇťir┼čad etmektirÔÇŁ demi┼čtir. Toprak der ki: ÔÇťZavall─▒ Yunus bunu duysa kim bilir ne kadar g├╝lerdi? Yunus halk─▒ ir┼čad etmek, ayd─▒nlatmak i├žin de─čil, kendi kafas─▒ndaki kaos'tan kurtulmak i├žin ┼čiir yazm─▒┼čt─▒r. Kendi can evinde yang─▒n varken Yunus kimi ir┼čad edecek, hangi yang─▒n─▒ s├Ând├╝rmeye gidecekti?ÔÇŁ K├Âpr├╝l├╝, Yunus'ta sanat kayg─▒s─▒ yoktur demi┼čtir. Burhan Toprak, ÔÇťBen Yunus divan─▒nda y├╝zlerce m─▒sra bulabilirim ki, ├╝zerinde saatlerce, g├╝nlerce, belki haftalarca d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼čt├╝r. Onlarda bir kelime de─či┼čtirildi mi b├╝t├╝n tesir ve m├╝zik kaybolurÔÇŁ diyerek bu g├Âr├╝┼če kar┼č─▒ ├ž─▒kar. K├Âpr├╝l├╝, ÔÇťYunus kendi sanat─▒ndan habersizdirÔÇŁ der. Burhan Toprak a├ž─▒klar ki ÔÇť─░nsan─▒n bu yarg─▒da bulunmas─▒ i├žin Yunus'un ┼ču muhte┼čem m─▒sra─▒n─▒ g├Ârmemi┼č olmas─▒ gerekir: ÔÇťYunus Emre senin s├Âz├╝n, ├ólemlere destan ola.ÔÇŁ Buradaki sanatk├órl─▒k gururunu ancak Beethoven anlard─▒. Burhan Toprak da, ├žok ele┼čtirdi─či K├Âpr├╝l├╝ gibi, Yunus'ta ger├žek do─ča ve toplum olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝ndedir. Yunus'ta do─ča, ÔÇťBir ┼čark hal─▒s─▒nda donmu┼č, ta┼č kesilmi┼č hayvan ve ├ži├žek nak─▒┼člar─▒ÔÇŁ gibi cans─▒z ve soyuttur. Yunus kendi d├╝┼č├╝ncelerinden ba┼čka hi├žbir ┼čeyle ilgilenmemi┼čtir. Bu nedenle onun ┼čiirinde kendi hayat─▒ndan iz bulamay─▒z.
Yunus Emre'nin ┼čiirinde, sanat eri denen yarat─▒c─▒n─▒n ├Âzelliklerini arayan bu ├ža─čda┼č ele┼čtiri, zaman─▒nda etkili olmu┼č, Sabahattin Ey├╝bo─člu bu yorum nedeniyle Yunus'la ilgilenmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Ama Toprak'─▒n yorumu Yunus'un tek yan─▒n─▒ g├Âr├╝r. Yunus Emre, kendi i├žine kapan─▒p, ruhunun derin bunal─▒mlar─▒n─▒ anlatmakla yetinmemi┼čtir; Yunus'ta hem 13. y├╝zy─▒l Anadolu insan─▒n─▒n, hem de b├╝t├╝n insanl─▒─č─▒n sorunlar─▒, umutlar─▒ ve korkular─▒ ile s─▒k─▒ s─▒k─▒ya ba─čl─▒ bir ┼čiir de vard─▒r. ÔÇťVard─▒─č─▒m─▒z illere ┼čol safa g├Ân├╝llere; Baba Taptuk m├ónisin sa├žt─▒k elhamd├╝lillahÔÇŁ diyen Yunus'ta ├Â─čreticilik yoktur da denemez.
Yunus Emre yorumlar─▒na 1936 y─▒l─▒nda, ÔÇťYunus Emre / Hayat─▒ÔÇŁ adl─▒ eseri ile Abd├╝lbaki G├Âlp─▒narl─▒ kat─▒l─▒r. Bu kitapla ba┼člayan ilgiyi G├Âlp─▒narl─▒ ├Âmr├╝n├╝n son y─▒llar─▒na kadar s├╝rd├╝rm├╝┼č ve Yunus ├╝zerine bize ba┼čka eserler de vermi┼čtir. Yunus Emre Divan─▒ (1943), Yunus Emre ve Tasavvuf (1961) ve Risalet al-Nushiyye ve Divan (1965) bu se├žkin eserlerin en belli ba┼čl─▒lar─▒d─▒r. G├Âlp─▒narl─▒'n─▒n Yunus anlay─▒┼č─▒ ve yorumu temel ilkelerde de─či┼čmez. Ancak otuz y─▒l i├žinde yeniden yeniden geli┼čtirilen bu yorumun ayr─▒nt─▒lar─▒nda baz─▒ dalgalanmalar g├Âr├╝l├╝r. 1960'tan sonraki ├žal─▒┼čmalarda Yunus'un mistik yan─▒ arka plana ge├žer; onun insan, do─ča ve toplum sevgisi ├Âne al─▒n─▒r. Art─▒k G├Âlp─▒narl─▒, Yunus'u bir din adam─▒ olmaktan ├žok, bir ├ža─čda┼č sanat eri olarak de─čerlendirmeyi ye─čler. 1971'de toplanan Yunus Emre Semineri'nde yapt─▒─č─▒ konu┼čmada ise G├Âlp─▒narl─▒ Yunus'un Mevlevi oldu─čunu ileri s├╝recektir. Bu de─či┼čme, G├Âlp─▒narl─▒'n─▒n kendi d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝ndeki geli┼čmelerle ba─člant─▒l─▒d─▒r. Bekta┼či ve Mevlevilikten h├╝manizme, h├╝manizmden de sosyalizme a├ž─▒lan G├Âlp─▒narl─▒, ├Âmr├╝n├╝n son y─▒llar─▒nda yeniden mistikli─če s─▒─č─▒nm─▒┼čt─▒r. Bu dalgalanma onun Yunus yorumlar─▒nda da yans─▒m─▒┼čt─▒r.

«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   ...    52   »   


´╗┐