´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 05


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


G├Âlp─▒narl─▒'n─▒n Yunus'u Bekta┼či-Bat─▒ni inan─▒┼čl─▒ bir dervi┼čtir. Onun ya┼čad─▒─č─▒ y─▒llarda bir tarikat olarak Bekta┼čilik daha kurulmam─▒┼č oldu─ču i├žin Yunus, Bekta┼čili─če varan temel inan─▒┼člar─▒ ve t├Âre ve t├Ârenleri benimsemi┼č g├Âr├╝n├╝r. Ali'yi ve Oniki ─░mam─▒ y├╝celtir; i├žkili, semahl─▒, m├╝zikli t├Ârenlere kat─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âyler; Tanr─▒'y─▒ korkular de─čil sevgiler kayna─č─▒ bir varl─▒k olarak g├Âr├╝r. T─▒pk─▒ Bekta┼či ┼čiir gelene─činin yapt─▒─č─▒ gibi, yery├╝z├╝ndeki k├Ât├╝l├╝kleri ortadan kald─▒rmad─▒─č─▒ i├žin Tanr─▒ ile inceden alay da eder.
Kur'an'dan, hadislerden, Mevl├ón├ó ve S├ódi'nin eserlerinden ├Ârnekler aktararak G├Âlp─▒narl─▒, Yunus'un Arap├ža ve Fars├ža'y─▒ ├žok iyi bildi─čini, ─░slam bilimlerini kaynaklar─▒ndan okumu┼č oldu─čunu ortaya kor.
Derslerinde G├Âlp─▒narl─▒, Yunus Emre'nin mistikli─čini k├Âk├╝ havada, dallar─▒ yerde bir a─čaca benzetirdi. Biz o vakit bu benzetmeyi bir s├Âz oyunu diye pek ciddiye almazd─▒k. Yunus'u yeniden okuyunca, ┼čimdi, g├Âzlemin do─črulu─čunu daha iyi anl─▒yorum. ┼×undan ki, Mistiklik, hem do─čay─▒ hem insan─▒ Tek V├╝cut'tan, Tek Yarat─▒c─▒'dan do─čmu┼č suretler olarak g├Âr├╝r; bu ─░lahi Ger├žek'ten ba┼čka ger├žek tan─▒maz. B├Âylece ger├žek do─ča ve insan ancak soyut kavramlar olarak belirir Mistiklikte. Yunus ise, bunun tersini yap─▒yor, Mistikli─či soyutlay─▒c─▒ bir felsefe olarak kullanaca─č─▒na; insan─▒ da, do─čay─▒ da, s─▒k s─▒k soyutluktan kurtar─▒c─▒ bir sistem olarak kullan─▒yor. G├Âlp─▒narl─▒'ya g├Âre Yunus, soyut bir Tanr─▒ sevgisinden de yola ├ž─▒ksa, insan sevgisine, maddi sevgiye ula┼čm─▒┼čt─▒r. Onun sevgilisi ÔÇťkulaklar─▒ k├╝peliÔÇŁ bir kad─▒nd─▒r da. Bu sevgide madde ve ┼čehvet de vard─▒r. Yunus'un ┼čiirinde g├╝├žl├╝ bir halk sevgisi yatar, Yunus halk─▒n sorunlar─▒ ile yak─▒ndan ilgilenmi┼č, her zaman halktan yana olmu┼čtur. G├Âlp─▒narl─▒ buna Yunus'un halk├ž─▒l─▒─č─▒ diyor.
Yunus yorumlar─▒na 1960'tan sonra Sabahattin Ey├╝bo─člu da kat─▒l─▒r. Onun Yunus Emre (1972) adl─▒ kitab─▒n─▒n daha ilk sayfas─▒nda, Ey├╝bo─člu, ÔÇťYunus'a selamÔÇŁ yollarken, bu selamda biz sadece bir ara┼čt─▒rmac─▒n─▒n de─čil, bir sanat ve g├Ân├╝l erinin de yorumu ile kar┼č─▒la┼č─▒r─▒z. Bu selam bizce Yunus'u ┼čiir dilinden yorumlayan bir incelemedir. ┼×├Âyle der:

ÔÇťSelam olsun Anadolu'nun orta yerinden, T├╝rkiye halk─▒n─▒n ba─čr─▒ndan d├╝nyaya seslenmi┼č Yunus Emre'ye:
Halk─▒ seven, halk─▒n sevgilisi olmu┼č Yunus Emre'ye;
Halk─▒n a─čz─▒ndan konu┼čmu┼č ve halk─▒ kendi a─čz─▒ndan konu┼čturmu┼č Yunus Emre'ye;
T├╝rk├že, insanca ve Yunus├ža olman─▒n s─▒rr─▒n─▒, yani ger├žek ┼čiirin s─▒rr─▒n─▒ bulmu┼č Yunus Emre'ye;
Y├╝re─čini, d├╝┼č├╝ncesini ezenlere kar┼č─▒ ezilenlerden yana koymu┼č Yunus Emre'ye;
Sevgiyi, insanl─▒─č─▒ y├╝celten, tanr─▒la┼čt─▒ran, Tanr─▒y─▒ al├žak g├Ân├╝llere, insanl─▒─ča, sevgiye indiren Yunus Emre'ye;
─░nsanlar─▒ birli─če, dirli─če, do─črulu─ča, bar─▒┼ča ├ža─č─▒ran; ya┼čamay─▒ seven, ama ├Âl├╝mden korkmayan Yunus Emre'ye;
┼×airler ┼čairi, insanlar insan─▒, garipler garibi, dostlar dostu, T├╝rkmen kocas─▒ Yunus Emre'ye 1972 y─▒l─▒ T├╝rkiye'sinden selam olsun.ÔÇŁ

Ey├╝bo─člu Yunus'un mistikli─čini hi├ž ├Ânemsemez, onun bu yan─▒ ├╝zerinde pek az durur; Yunus'u yedi y├╝z y─▒l evvelin d├╝nyas─▒ndan ay─▒r─▒p, bug├╝n├╝n ┼čairi ve d├╝┼č├╝n├╝r├╝ olarak de─čerlendirir. Bunu bilerek yapmaktad─▒r. Diyor ki:

ÔÇťBen sizi Yunus Emre'nin Tanr─▒l─▒ktan ├žok, insanl─▒ktan yana giden yollar─▒na g├Ât├╝rd├╝m. Yunus Emre elbet ├ža─č─▒n─▒n dinsel d├╝┼č├╝ncesi d─▒┼č─▒na ├ž─▒kmad─▒. Bir ─░slam ┼čairi ve ayd─▒n─▒ olacak, insanl─▒k sevgisini Tanr─▒ sevgisi ile ba─čda┼čt─▒racakt─▒. Ama hi├žbir donmu┼č tarikat─▒n, hi├žbir kara kapl─▒ kitab─▒n, hi├ž bir dogman─▒n k├Âlesi kalmad─▒─č─▒ besbelli. Bug├╝n ya┼časa elbet d├╝┼č├╝ncesi de, ┼čiiri de ├ža─č─▒n─▒n inan├žlar─▒ ile beslenecek ve en ileri ┼čairimiz ne ile sava┼č─▒yorsa o da onunla sava┼čacakt─▒. Geriye ├ževrik ├žaba de─čil Yunus'un ├žabas─▒; karanl─▒ktan ayd─▒nl─▒─ča do─čru ├ževrik bak─▒┼člar─▒. Onun i├žin de eskili─či yenile┼čmesine engel olmuyor, ondan y├╝zy─▒llar sonra gelmi┼č nice T├╝rk ┼čairinden ├žok daha yeni geliyor bize.ÔÇŁ

Yunus Emre i├žin ba┼čka bir yorumu bize s├Âzl├╝ k├╝lt├╝r gelene─čimiz sunar. Buna T├╝rk halk─▒n─▒n Yunus Emre yorumu diyebiliriz.
S├Âzl├╝ tarihimizde, Yunus yoksul bir ekincidir. B├╝t├╝n Anadolu ekincileri gibi, g├╝n bulur, g├╝n yer. Kurakl─▒k kavurup ekini bitmeyince, heybesini omzuna vurup bu─čday aramaya gider.

«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   ...    52   »   


´╗┐