´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 07


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


─░K─░ YUNUS EMRE, ─░K─░ HAYAT G├ľR├ť┼×├ť, ─░K─░ D─░N ─░DEOLOJ─░S─░

Yunus Emre'de iki de─či┼čik din anlay─▒┼č─▒na dayanan iki ┼čiir gelene─či vard─▒r. Bunlardan biri ─░slam'─▒n S├╝nni yorumunu yans─▒t─▒r; ├Âteki Bat─▒ni yorumunu (Ortodox ve heteredox). M├╝sl├╝manl─▒kta S├╝nni yorum, ki┼činin yaln─▒zca Tanr─▒ ile ili┼čkisini de─čil, insanlar─▒n birbirleriyle ili┼čkilerini, devlet ve h├╝k├╝metle ili┼čkisini, g├╝nl├╝k davran─▒┼člar─▒n─▒ ve hayatlar─▒n─▒ da kontrol eder. Yani b├╝t├╝n bir hayat g├Âr├╝┼č├╝, davran─▒┼č bi├žimidir. Halk─▒n anlay─▒┼č─▒nda bu yorum, insan─▒n, sabah yata─č─▒ndan nas─▒l kalkaca─č─▒ndan tutun da, neler yiyece─čine kadar uzanan haz─▒r kesilmi┼č bir elbiseye d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Yedi y├╝z y─▒l ├Ânce kutsal kaynaklarca nas─▒l kesilmi┼čse veya daha sonralar─▒ S├╝nni din adamlar─▒ taraf─▒ndan nas─▒l makaslanm─▒┼čsa, ├Âyle giyilecektir. Bu yorumun temeli Tanr─▒ korkusudur. Kendini t├╝m├╝yle Tanr─▒'ya teslim etmektir. Kutsal kitab─▒m─▒z─▒n b├╝t├╝n ayetleri, ÔÇťTanr─▒'dan korkunuz, Tanr─▒'ya ve Peygamberine itaat edinizÔÇŁ ├Â─čretisiyle doludur. Orda ÔÇťTanr─▒ sizi severÔÇŁ veya ÔÇťTanr─▒'y─▒ sevinizÔÇŁ s├Âylemi bulunmaz.
─░kinci M├╝sl├╝manl─▒k yorumu Tasavvuf yorumudur (mistik yorum). Buna Batini yorum da denmektedir. Kutsal kitab─▒n hemen her ayetinde gizli bir anlam bulur bu yorum. Bu yorumun temelinde co┼čkulu bir Tanr─▒ sevgisi yatar. Ona, bunun i├žin, sevgi dini diyebiliriz. ├ľyle bir sevgi ki, onun co┼čkusuna d├╝┼čenler, evreni, insan─▒, Tanr─▒'y─▒ bir ─▒┼č─▒k seli i├žinde birbiriyle kayna┼čm─▒┼č g├Âr├╝r. Bu b├╝y├╝k sevginin esrikli─činde, insanlar─▒ birbirinden ay─▒ran dinlerin, tarikatlar─▒n, inan─▒┼člar─▒n, milliyet ve ─▒rklar─▒n ├╝st├╝ne ├ž─▒kar ve b├╝t├╝n insanlar─▒ e┼čit sayar. Bu yorum da halk─▒n hayat─▒nda, t├Ârenleri, t├Âreleri, m├╝zi─či, ┼čiiri, semah─▒, insana sayg─▒s─▒yla b├╝t├╝n hayat─▒ kapsayan bir d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝, bir hayat bi├žimi olarak alg─▒lan─▒r.
Yunus Emre, hayat─▒n─▒n belli d├Ânemlerinde bu iki anlay─▒┼č─▒ da benimsemi┼č g├Âr├╝n├╝r. Bunun i├žin onun ┼čiiri bir ikilem i├žindedir. Onda ├Âz ve bi├žim bak─▒m─▒ndan birbirine benzemeyen iki ┼čiir dal─▒ buluruz. Bunlar─▒n birinde Yunus, aruzu, ├Âtekinde hece veznini kullan─▒r. Birinde Divan ┼čiirinin bi├žimlerini ve kurallar─▒n─▒ ye─čler, ├Âtekinde halk ┼čiirinin. Birini, kalemi eline al─▒p, oturup, dizini k─▒rarak yazar; ├Âtekini, s├Âzl├╝ yarat─▒r, ÔÇťdilden s├ÂylerÔÇŁ. Bu sonuncuyu, belki de, bir m├╝zik aletinin e┼čli─činde s├Âyler. Ama ikilik, as─▒l, din anlay─▒┼č─▒nda keskinle┼čir. Bunlar─▒n birinde Yunus, medreseden yeti┼čme bir mollad─▒r; ├Âtekinde tekkeye postu sermi┼č bir dervi┼čtir. Molla Yunus, i┼činde g├╝c├╝nde, evinde bark─▒nda, namaz─▒nda niyaz─▒nda, tam kurulu d├╝zenin istedi─či bir ayd─▒nd─▒r. Dervi┼č Yunus, evini bark─▒n─▒ b─▒rak─▒p, kurulu d├╝zene ters d├╝┼čen bir tekke toplumuna g├Â├žm├╝┼čt├╝r. D├╝zenle a├ž─▒k bir ├žat─▒┼čmaya girmemi┼čtir, ama art─▒k, Yunus Emre, kar┼č─▒t bir k├╝lt├╝r├╝n i├žindedir. Beyler d├╝zenine ters d├╝┼čer; Taptuk Baba d├╝zeninin adam─▒d─▒r. ┼×imdi, Molla Yunus'la Dervi┼č Yunus'un ┼čiirlerini kar┼č─▒beri koyal─▒m:

1. Molla Yunus (veya softa Yunus):
Oru├ž namaz k─▒lmayan─▒n Hak buyru─čun tutmayan─▒n
Do─čru yola gitmeyenin g├Â─čs├╝nde iman n'eylesin.

2. Dervi┼č Yunus:
Oru├ž namaz zek├ót hac c├╝rm ├╝ cinyatt├╝r├╝r
Fakir bundan azatt─▒r hass u havas i├žinde.

1.
U├žmaktaki hurileri onlar giyinmi┼č donlar─▒
Ne bahtılı müminleri bize nasip eyle Çalab.

2.
U├žmak u├žma─č─▒m dedi─čin m├╝minleri yeltedi─čin
Bir ev ile birka├ž huri hevesim yok ko├žmak i├žin.


«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   ...    52   »   


´╗┐