´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 10


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


Ya Rabbena hayreyle Muhammed'e yareyle
Kabrimizi nur eyle kabre vard─▒─č─▒m gece

Yunus'un bu ak─▒l hocal─▒─č─▒ g├Ârevini t├╝mden benimsedi─či, bu ├Â─č├╝t vermede kendini rahat hissetti─či s├Âylenemez. Ku┼čkuludur. Kuru kuru yol g├Âsterip duran dilin kendi dili olmad─▒─č─▒n─▒ bir yerlerde sezmektedir. Bir bakars─▒n─▒z, ┼čiire Yunus ┼č├Âyle ba┼člar:

Utanmazs─▒n Habib'inden o derdine tabibinden
Ne kim dilersen i┼člersin me─čer Allah'tan korkmazs─▒n

Ni├žin sen nefs-i mekk├ór─▒ bu gafletten uyarmazs─▒n
Muhammed ┼čer'i g├Âl├╝n├╝ sen├╝n y├╝z├╝ne urmazs─▒n

Bir de bakars─▒n─▒z ayn─▒ ┼čiirin sonunda, Yunus'a yak─▒┼čan bir ├Âz ele┼čtiri ile, kendini k─▒nar, yapt─▒klar─▒n─▒ ay─▒plar:

Yunus s├Âz├╝n kime dersin ya kimin kaygusun yersin
Nasihat ile (ba┼čkas─▒na) eylersin ya kendin ni┼če tutmazs─▒n
(Divan, 294)

Yunus Emre, bu S├╝nni M├╝sl├╝manl─▒k nak─▒┼č─▒na, baz─▒ ahlak ilkelerinin savunuculu─čunu da ekler. Bu ilkeler Yunus'un ┼čiirlerini dokuyan ├Ânemli bir temel olu┼čturur. D├╝nyadan vazge├žmek (terk-i d├╝nya) ve bu d├╝nyan─▒n nimetlerini dileyen nefsi ├Âld├╝rmek gibi iki konu ├╝zerine kurulan bu ahlak sistemi, Yunus'un ┼čiir dilinde ┼č├Âyle a├ž─▒klan─▒r: ÔÇťBu d├╝nya fanidir, kal─▒c─▒ de─čildir; yaland─▒r, tuzakt─▒r, y─▒land─▒r. ┼×arap gibidir ├Ânce zevk verir ama sonradan ├žarpar. Bunun i├žin d├╝nya zevkine d├╝┼čmeyeceksin. Nefsin, ki seni d├╝nya nimetlerine ve d├╝nyan─▒n zevkine ├ža─č─▒ran odur, senin en b├╝y├╝k d├╝┼čman─▒nd─▒r. Bu nefsin itini ├Âld├╝receksin. Ger├žek mutluluk ├Âb├╝r d├╝nyadad─▒r; o d├╝nyada g├╝lmek i├žin bu d├╝nyada a─člayacaks─▒n.ÔÇŁ Bu ├Â─č├╝tlere Yunus, ayn─▒ g├Âr├╝┼č i├žinde ama toplumcu bir yan─▒ olan, ba┼čka ├Â─č├╝tler de katar: ÔÇťYoksullar─▒ ho┼čnut tutacaks─▒n. Zulumdan elini, haramdan dilini ├žekeceksin. Be┼č parma─č─▒n─▒ kendi a─čz─▒n─▒ doldurmak i├žin kullanmayacaks─▒n; birini kesip yoksula vereceksin. Kendini herkesten al├žak tutacak, taze elbiseler giymeyecek, d├Â┼če─čini toprak, yast─▒─č─▒n─▒ ta┼č eyleyeceksin. Yat─▒p uzan─▒p v├╝cudunu semirtmeyeceksin. Kimsenin arkas─▒ndan konu┼čmayacak, kimsenin s├Âz├╝n├╝ kimseye demeyeceksin.ÔÇŁ
Yunus'un verdi─či ├Â─č├╝tler kayna─č─▒n─▒ halk bilgeli─činden, Kur'an ve hadisten alan ├╝├žl├╝ bir bile┼čimdir. Bunlardan d├╝nyadan vazge├žmek, Kur'an'dan kaynakland─▒─č─▒ halde, M├╝sl├╝man mistikleri taraf─▒ndan yeni yorumlarla geli┼čtirilmi┼č, b├╝t├╝n bir davran─▒┼č ve hayat felsefesi haline sokulmu┼čtur. D├╝nyadan vazge├žmek konusunda, ─░slam kaynaklar─▒ ├želi┼čki i├žindedir. Bir yandan Kur'an: ÔÇťSiz f├óni d├╝nya ile ├ž─▒rp─▒n─▒yorsunuz, ama Allah ├óhireti ister.ÔÇŁ (Sure 3, ayet 68); ÔÇťAlt─▒n ve g├╝m├╝┼č y─▒─čanlar ve bunlar─▒ Tanr─▒ yoluna harcetmeyenler! Sen onlara elemli bir azab─▒ haber ver.ÔÇŁ (Sure 9, ayet 34) gibi d├╝nyadan vazge├žmeyi destekleyen h├╝k├╝mler getirmi┼čtir. ├ľte yandan hadisler ┼č├Âyle yarg─▒lar ortaya atar: ÔÇť─░├žinizden en makbulunuz bu d├╝nya i├žin ahireti, yahut ahiret i├žin bu d├╝nyay─▒ unutanlar de─čil, her ikisini bir tutanlard─▒r.ÔÇŁ, ÔÇťM├╝min a─čz─▒na g├Ât├╝rd├╝─č├╝ her lokma i├žin Tanr─▒ m├╝k├ófat─▒ al─▒r.ÔÇŁ, Mallar─▒n─▒ da─č─▒t─▒p sonunda dilenci olmak marifet de─čildir.ÔÇť(Goldziher, 116-120).
Bunlardan birinci k├╝medeki g├Âr├╝┼čleri benimseyen ve hayatlar─▒n─▒ ona g├Âre d├╝zenleyerek ya┼čayan Sufiler, ger├žekten, d├╝nyadan el etek ├žekmi┼č, ya topluma t├╝mden k├╝serek bir kenara ├žekilmi┼čler yahut d├╝nyaya tapanlara, mal m├╝lk y─▒─čanlara k─▒zg─▒nl─▒k ve d├╝┼čmanl─▒k duymu┼člard─▒r. Bu d├╝┼čmanl─▒k onlar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ kurulu S├╝nni d├╝zenlere ba┼čkald─▒rmaya, onlarla sava┼ča girmeye kadar g├Ât├╝rm├╝┼čt├╝r.
Yunus'un ┼čiirlerindeki, toplumsal a─č─▒rl─▒─č─▒ bulunan ahlak ilkelerinden, zulmetmemek, yoksula yard─▒m etmek, kom┼ču hakk─▒ g├Âzetmek, kimsenin ard─▒ndan konu┼čmamak, Kur'an'da da yer alan ilkelerdir. Ama bunlar─▒ Yunus'un ille de Kur'an'dan alm─▒┼č oldu─ču ileri s├╝r├╝lemez. Bu ahlak ilkeleri halk bilgeli─či gelene─činde de ya┼čayagelmi┼čtir. T├╝rk epik edebiyat─▒nda, atas├Âzlerinde ve halk edebiyat─▒n─▒n ├Âteki kaynaklar─▒nda da bulunur. Bunlar─▒, Anadolu'ya hem Hint'ten hem Yunan'dan gelen hayvan hik├óyelerinde bile g├Âr├╝r├╝z.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   ...    52   »   


´╗┐