´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 12


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


B├Âyle ┼čiirlerinde Yunus o kadar diri ve ├ža─čda┼čt─▒r ki, yedi y├╝z y─▒l sonra N├óz─▒m Hikmet, bir toplumsal alt ├╝st olmay─▒ d├╝┼člerken, Yunus Emre'nin dilinden konu┼čacakt─▒r.
Yunus Emre'nin bu b├╝y├╝k ├Âl├╝m korkusunun, sadece ahret ve k─▒yamet korkusu oldu─čunu sanm─▒yoruz. Ger├ži, bir zaman kendisi de bu korkuyu ├Âyle san─▒yor ve dinin ├Ânemli bir unsuru sanarak unutmak da istemiyor. Bizce bu korkunun ba┼čka bir kayna─č─▒ olmal─▒. M├╝sl├╝manl─▒kta ahiret ve k─▒yamet korkusu kadar cennet ve m├╝k├ófat umusu da vard─▒r. Neden Yunus hep olumsuzu hayalliyor? Bu korku toplumsal ger├žeklere mi dayan─▒yor? Yunus'un ├ža─č─▒nda deh┼četli korkular salan olaylar var da, Yunus bunlar─▒n sald─▒─č─▒ yayg─▒n korkuyu bir din ve ahret korkusuna m─▒ aktar─▒yor?
Yunus'un ya┼čad─▒─č─▒ y├╝zy─▒lda ba┼čka toplumlarda kollektif korkular ve panikler g├Âr├╝lm├╝┼č. Avrupa, s├Âz gelimi, b├Âyle korkular ya┼čam─▒┼č. Vebadan, ba┼čka salg─▒n hastal─▒klardan korkup pani─če kap─▒lm─▒┼č. Daha sonra T├╝rklerden deh┼četli korkar olmu┼č. ─░stanbul'un fethi ve Moha├ž zaferi bu korkuyu iyice artt─▒rm─▒┼č. Osmanl─▒ Sultan─▒, ├žad─▒r─▒n─▒n ├Ân├╝nde, g├╝ya, binlerce kesik kafadan bir kule diktirmi┼č; seksen bin H─▒ristiyan─▒ k─▒l─▒├žtan ge├žirtmi┼č. Papazlar ve kilise adamlar─▒ bu korkuya tellall─▒k etmeye ba┼člay─▒nca, korku ger├žek bir pani─če d├Ân├╝┼čm├╝┼č. Sa─čl─▒kl─▒ d├╝┼č├╝nce yerini ba─čnazl─▒klara b─▒rakm─▒┼č. Kuyular─▒ zehirliyor, ├žocuklar─▒n kan─▒n─▒ emiyor diye Yahudiler lin├ž edilmi┼č; havay─▒ kirletip berbat ediyor diye c├╝zzaml─▒lar─▒ kitle halinde k─▒rm─▒┼člar. Halk ak─▒n ak─▒n k├Âylere ka├žm─▒┼č, korkudan kentler bo┼čalm─▒┼č.
Yunus'un ya┼čad─▒─č─▒ zamanlarda b├Âyle yayg─▒n ve genel bir korkuyu do─čuracak olaylar eksik de─čil. Mo─čol at─▒n─▒n bast─▒─č─▒ yerde ot bitmez olmu┼č, her y─▒l yeni Mo─čol ak─▒nlar─▒, sald─▒r─▒lar─▒ ve k─▒rg─▒nlar─▒ var. Sel├žuklu g├╝c├╝ ├ž├Âk├╝nce, Anadolu'da, ┼čurda, burda bir s├╝r├╝ k├╝├ž├╝k beylik t├╝remi┼č. Ay ge├žmiyor ki bunlar birbiri ile vuru┼čup, kan d├Âkmesin. 1299 k─▒tl─▒─č─▒nda halk ├Âl├╝lerin etini yemek zorunda kalm─▒┼č. Ama b├╝t├╝n bunlar bir deh┼čet, bir yayg─▒n panik yaratmam─▒┼č. M├╝sl├╝man kadercili─či b├Âyle bir korkuyu ├Ânlemi┼č.
Avrupa, kuyular─▒ zehirliyor, havay─▒ kirletiyor diye c├╝zzaml─▒lar─▒ ├Âld├╝r├╝rken, Anadolu'da, Konya'da, Mevl├ón├ó bir havuza girmi┼č. C├╝zzaml─▒lar─▒n y─▒kand─▒─č─▒ bir havuz. Mevl├ón├ó'n─▒n dostlar─▒ hemen c├╝zzaml─▒lar─▒ ├ž─▒kar─▒p, havuzu temizlemek istemi┼čler. Mevl├ón├ó b─▒rakmam─▒┼č. Havuza girmi┼č, c├╝zzaml─▒lar─▒n ├╝zerinden akan suyu avu├ž avu├ž al─▒r, kendi omuzlar─▒ndan a┼ča─č─▒ d├Âkermi┼č. Evangelinos Misailidis, ÔÇťSeyreyle D├╝nyay─▒ÔÇŁ adl─▒ kitab─▒nda yaz─▒yor: ─░stanbul'da kolera salg─▒n─▒ var. H─▒ristiyan halk korkudan evinden d─▒┼čar─▒ ├ž─▒km─▒yor. Ama nice M├╝sl├╝man T├╝rk, nas─▒l olsa Allah─▒n dedi─či olacak diye d├╝┼č├╝nerek hasta dostlar─▒n─▒ ziyarete gidiyor, onlar─▒n ba┼čucuna oturup elleri ile yemeklerini verip, sular─▒n─▒ i├žiriyor, oturup hat─▒rlar─▒n─▒ soruyorlarm─▒┼č.
Yunus Emre'de korkunun anlat─▒lmas─▒, sadece din sembolleri ve ahiret hayallemeleri ile kalmaz. Bir bakars─▒n─▒z Yunus, bir korku sembol├╝ olarak kendi iskeletini hayallemeye ba┼člar; Yunus'un eti, kan─▒ so─čulmu┼č, kadid olmu┼č iskeleti. Bu iskelet, korkunun kemikle┼čmi┼č bir sembol├╝ gibidir. Ama sadece bu kadarla da kalmaz. Ba┼čka insan iskeletleri bu teki s─▒k s─▒k ├žo─čalt─▒r. Biz bir iskeletler ge├židi ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒r─▒z. O vakit Yunus'un korkusu ki┼čisel olmaktan ├ž─▒kar, ba┼čka insanlar─▒n da korkun├ž kaderi ├Ân├╝nde duyulan bir duyguya d├Ân├╝┼č├╝r. Yunus'un korkusunun ger├žek kayna─č─▒n─▒ biz o vakit buluruz.
Yunus iki ┼čiirini bir mezarl─▒k ziyaretine ay─▒rm─▒┼čt─▒r. Ama daha ┼čiirin ba┼č─▒nda anlar─▒z ki, bu, soyut bir mezarl─▒─č─▒n ┼čiir dilinden hik├óyesi de─čil, insan eliyle do─čranm─▒┼č y├╝zlerce cesedin yerlere serildi─či bir tablonun anlat─▒lmas─▒d─▒r. Yunus deh┼čet verici bir k─▒r─▒m─▒n hik├óyesini vermeye ba┼člar:

ÔÇťNazik tenler kara topra─ča kar─▒lm─▒┼č, a─č─▒zlar toprakla dolmu┼č, diller bar tutup s├Âylemez olmu┼čtur. Kara g├Âzler so─čulmu┼č g├Ârmez olmu┼č, ay y├╝zler sarar─▒p solmu┼čtur. ─░nsanlar─▒n kimi boynunu e─čip, kimi tenini topra─ča serip yatmaktad─▒r. Damarlar bo┼čalm─▒┼č kan─▒ kalmam─▒┼č, d├Âk├╝len kandan her yan kana batm─▒┼čt─▒r; yanan v├╝cutlardan t├╝t├╝n a─čmadad─▒r g├Â─če.ÔÇŁ

Bu tabloyu soyut bir ├Âl├╝m tablosu saymak ├žok zor. Olsa olsa bu, ger├žek bir k─▒r─▒m─▒n, k─▒l─▒├žtan ge├žirilmenin anlat─▒lmas─▒d─▒r. Bu insanlar eceli ile ├Âlm├╝┼č olamazlar. Biz o kan─▒day─▒z ki, Yunus Emre, k├╝├ž├╝k ya┼čta, b├Âyle bir k─▒r─▒m g├Ârm├╝┼č, insan elinden do─čranan y├╝zlerce insan─▒n kara topra─č─▒n ├╝zerine serilip yatmas─▒na tan─▒k olmu┼čtur. Bundan do─čan b├╝y├╝k ┼ča┼čk─▒nl─▒k ve korku, Yunus'un yakas─▒n─▒ uzun zaman b─▒rakmam─▒┼čt─▒r. Bu kanl─▒ iskeletler korkusu, geceli g├╝nd├╝zl├╝, Yunus'un g├Âz├╝ ├Ân├╝nde durmu┼č, bir t├╝rl├╝ kaybolmam─▒┼čt─▒r. B├Âyle bir korkunun do─čar ve ya┼čar oldu─čuna inanmak i├žin ille de ruhbilim bulgular─▒n─▒ say─▒p d├Âkmeye gerek yok. Yunus, kendisi b├Âyle bir k─▒r─▒m─▒ g├Ârd├╝─č├╝n├╝ s├Âyl├╝yor:
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   ...    52   »   


´╗┐