´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 15


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


Ba┼čka bir ┼čiirinde dervi┼člerin savunmas─▒n─▒ yap─▒yor. Bu savunma Yunus tekkeye varmadan yap─▒lm─▒┼č olmal─▒; ┼čiirden bu savunman─▒n bir S├╝nni ├ževreye kar┼č─▒ yap─▒ld─▒─č─▒ anla┼č─▒l─▒yor:

Kimseler eremedi s─▒rr─▒na dervi┼člerin
De─čmeler varamad─▒ yoluna dervi┼člerin

Dinin iman─▒n var ise hor g├Ârmegil dervi┼čleri
C├╝mle ├ólem m├╝┼čtakturur (isteklidir) g├Ârme─če
dervi┼čleri

G├Âkten inen d├Ârt kitab─▒
G├╝nde bin kez okur isen
Vallah didar g├Ârmeyesin
Sevmez isen dervi┼čleri.

Da─člar ta┼člar secde k─▒lur g├Ârice─čiz dervi┼čleri

Yunus Emre, evine konuk inen dervi┼člerin ÔÇťBat─▒nÔÇŁ ilminden okuduklar─▒n─▒ s├Âylememi┼č de olsa, Seydi Bal─▒m ad─▒ndan bunlar─▒n S├╝nni dervi┼čler olmad─▒─č─▒n─▒ anlayacakt─▒k. Seydi Bal─▒m 14. y├╝zy─▒lda ya┼čayan Bat─▒n├« dervi┼člerindendir.
T├╝rkmen ak─▒nlar─▒ ile, yahut Mo─čol sald─▒r─▒s─▒ ├Ân├╝nde ka├žarak Anadolu'ya gelen bu dervi┼čler, 12. ve 13. y├╝zy─▒l Sel├žuklu tarihinde ve Osmanl─▒lar─▒n kurulu┼ču ├ža─č─▒nda ├Ânemli g├Ârevler y├╝klendiler. Anadolu topraklar─▒n─▒n ele ge├žirilmesi sonucunu do─čuran, irili ufakl─▒ sava┼člara kat─▒ld─▒lar; H─▒ristiyan halk─▒ yerlerinden kovarak oralara m├╝ritleri ve taraftarlar─▒ ile kendileri oturdular. ─░nsan aya─č─▒ de─čmemi┼č sarp ve ormanl─▒k yerleri a├žarak, oralarda ba─člar, bah├želer, evler ve ├žiftlikler kurdular; b├Âylece yerle┼čik k├╝lt├╝r├╝n temellerini att─▒lar. Sel├žuk saray─▒nda Fars k├╝lt├╝r├╝n├╝n ve S├╝nni M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n etkileri yo─čunla┼čt─▒k├ža bu Babalar, ki ├žo─ču Fars├ža bilmiyordu, g├Â├žebe T├╝rkmenler aras─▒nda kendilerine destek buldular; Sel├žuklu Sultanl─▒─č─▒ ile, g├Â├žebe d├╝zeni aras─▒ndaki ekonomik ve k├╝lt├╝rel ├želi┼čkiden faydalanarak Babalar─▒n bir k─▒sm─▒ siyasi ayaklanmalar d├╝zenledi; yahut b├Âyle ayaklanmalara kat─▒ld─▒lar. 1239-40 y─▒llar─▒nda Sel├žuklular─▒n g├╝├žl├╝kle bast─▒rabildi─či Baba ─░lyas ayaklanmas─▒ ÔÇťk─▒l ├žad─▒rl─▒ ve k─▒z─▒l b├Ârkl├╝ÔÇŁ T├╝rkmenlere dayan─▒yordu. Bu nedenledir ki, 1276'da Karamanl─▒lar, bu Babalar─▒n da yard─▒m─▒ ile Konya'y─▒ k─▒sa bir zaman i├žin ele ge├žirince, Karamano─člu Mehmet Bey ÔÇťBug├╝nden sonra divanda, derg├óhta, barig├óhta, mescitte T├╝rk├že'den ba┼čka dil kullan─▒lmayaÔÇŁ diye emir veren ferman─▒ yay─▒nlayacakt─▒. Yunus Emre bu olayda 37 ya┼člar─▒ndad─▒r.
Yunus'u tekkeye g├Ât├╝ren ki┼čisel bunal─▒m─▒n b├╝t├╝n boyutlar─▒n─▒ bilmesek de, onu bu yola iten toplumsal bunal─▒m─▒ ve ├ž├Âk├╝nt├╝y├╝ iyi biliyoruz. ├ťstelik inan├ž de─či┼čtirmede Yunus Emre yaln─▒z de─čil. Onun ├ža─čda┼člar─▒ndan Karaman Beyli─či'nin kurucusu Nura Sufi ve Mevl├ón├ó Celaleddin de b├Âyle k├Âkl├╝ de─či┼čmelere u─čruyorlar.
Nura Sufi ya┼član─▒nca saltanat─▒ ve taht─▒ b─▒rak─▒p tasavvufa s─▒─č─▒n─▒yor. Bir ┼čeyhin ete─činden tutarak ├Âmr├╝n├╝n son y─▒llar─▒n─▒ bir tekkede ge├žiriyor. Mevl├ón├ó Celaleddin Rumi ellisine yakla┼čt─▒─č─▒ y─▒llarda, Tebriz'den gelen bilgin ve co┼čkun bir dervi┼če, ┼×ems'e rastl─▒yor; onunla yedi g├╝n halvet oluyor. Bu halvetten ├ž─▒kan Mevl├ón├ó art─▒k bamba┼čka bir Mevlana'd─▒r. Devrinin en b├╝y├╝k camilerinde ders veren, ayakkab─▒lar─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒p saray kad─▒nlar─▒na semah ettikten sonra, ayakkab─▒lar─▒n─▒ alt─▒nl─▒, elmasl─▒, p─▒rlantal─▒ k├╝pe ve y├╝z├╝klerle dolu bulan, dinleyicileri beylerden ve sultanlardan olu┼čan Mevlana t├╝mden de─či┼čecektir. Derg├óh─▒n─▒n kap─▒s─▒n─▒ yoksullara ve k├Ât├╝ kad─▒nlara a├žacak, kurulu d├╝zenin ho┼č g├Ârmedi─či yerlerde semaha duracakt─▒r. Mevl├ón├ó'y─▒ kar┼č─▒t k├╝lt├╝re ve ayk─▒r─▒ yola ├žeken ┼×ems, bu nedenle ├Âld├╝r├╝lecektir. Yunus'un devrinde Anadolu'nun i├žinde bulundu─ču ke┼čmeke┼č, bunal─▒m ve y─▒k─▒m insanlar─▒n kurulu d├╝zenin d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝n├╝ ve felsefe anlay─▒┼č─▒n─▒ yarg─▒lamalar─▒n─▒ ve reddetmelerini kolayla┼čt─▒r─▒yor.

«   01   ...    05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   ...    52   »   


´╗┐