´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 16


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


Sel├žuklular─▒n sosyal d├╝zeni ayd─▒nlara umut vermekten ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Yunus'un daha do─čdu─ču y─▒l Mo─čol ordusu Erzurum'u basar, kenti yerle bir eder. Yunus ├╝├ž ya┼č─▒nda iken Sel├žuklu ordusu, K├Âseda─č'da b├╝y├╝k bir yenilgiye u─črar ve Mo─čollara hara├ž veren bir g├Âlge devlet haline d├╝┼čer. Bat─▒ya do─čru y├╝r├╝yen Mo─čol f─▒rt─▒nas─▒, S─▒vas'─▒ y─▒kar, ta┼č ├╝st├╝nde ta┼č b─▒rakmaz; Kayseri'nin erkeklerini toptan k─▒l─▒├žtan ge├žirir; kad─▒nlar ve ├žocuklar esir edilip Mo─čol ordusunun pe┼činden s├╝r├╝klenir. Yunus'un hayat─▒ boyunca bu Mo─čol kas─▒rgas─▒ Anadolu'nun ├╝zerinden, dokuz defa daha, bir silindir gibi ge├žecek, ard─▒nda kan, yokluk ve y─▒k─▒nt─▒lar b─▒rakacakt─▒r: ÔÇťMo─čollar girdikleri b├╝y├╝k kentleri ve kasabalar─▒ o kadar k─▒l─▒├žtan ge├žirdiler ki, oralarda pek az insan kald─▒.ÔÇŁ Yunus ┼čiirinde, Mo─čol'u d├╝┼čman sayd─▒─č─▒n─▒, onunla hi├žbir uzla┼čmaya girmedi─čini a├ž─▒k├ža belirtiyor.

Havf ├╝ reca (korku ve rica) sende yok ├Âyle ki bir Tatar's─▒n (Mo─čol)
ÔÇŽÔÇŽÔÇŽ..
Can─▒m─▒ esir eyledin n'ider bana ya─č─▒ Tatar
(Divan, s. 253, 281)

Konya Sel├žuklu Sultanl─▒─č─▒'n─▒n zay─▒flamas─▒ Anadolu'da k├╝├ž├╝k beyliklerin mantar gibi ortaya ├ž─▒kmas─▒ sonucunu verir. Taht i├žin, mal i├žin, yaylak ve k─▒┼člak i├žin Eretna Beyi, Sivas Beyi, Malatya Beyi, Eng├╝r├╝ Beyi, Akhisar Beyi, Germiyan Beyi, Karaman Beyi bir amans─▒z vuru┼čma i├žindedir. Bunlardan bazen birinin, bazen ├Âtekinin emrine giren O─čuz, T├╝rkmen, K├╝rt, Tatar, Ermeni ve Rum halklar─▒ bu ├žat─▒┼čman─▒n as─▒l kurbanlar─▒d─▒r. ├ľyle ki, g├╝n olur hendeklerin dibinde binlerce ├Âl├╝ b─▒rak─▒larak bir kale ele ge├žirilir, kalenin beyi zor alt─▒nda yeni efendisini tan─▒y─▒p ona hara├ž vermeyi kabullenince, su├žu ba─č─▒┼član─▒r, taht ve devlet gene kendisine b─▒rak─▒l─▒r. Olanlar kale kap─▒s─▒na d├Âk├╝l├╝p kalan insanlara olmu┼čtur.
Mo─čol ak─▒n─▒ ├Ân├╝nde ilkin Anadolu'ya g├Â├žen, sonra da yerlerini b─▒rakmak zorunda kalan O─čuz ve T├╝rkmen boylar─▒ konup g├Â├žmekten yorulmu┼č, oturup yerle┼čecek g├╝venli topraklar ar─▒yor, yerle┼čik bir hayat─▒n ├Âzlemini ├žekiyor. Mo─čol arkadan s─▒k─▒┼čt─▒rd─▒k├ža, bunlar da k├Âylerde ve kentlerde oturan yabanc─▒ halk─▒, vura vura yerlerinden kovuyor, Bat─▒ya, Bizans ba┼čkentine do─čru koval─▒yor. Bu sonu gelmez bo─ču┼čma ve karga┼čal─▒k Anadolu'da g├╝venlik ve rahat b─▒rakmam─▒┼č, yollar bozulmu┼č; kervanlar Sel├žuklu saray─▒na gelir ta┼č─▒maz olmu┼člar. Mo─čol karga┼čal─▒─č─▒ndan evvel Sel├žuklu Sultanl─▒─č─▒'n─▒n Anadolu'dan geliri 15 milyon alt─▒n; Mo─čol'dan sonra 3 milyona d├╝┼č├╝yor. Bunun da 1 milyon iki y├╝z bini her y─▒l Mo─čol'a hara├ž gidecek. Y─▒lda be┼č bin koyun, be┼č y├╝z top ipekli kuma┼č, say─▒s─▒z at ve deve, ayr─▒ca, bu hara├ž kervan─▒na kat─▒lacak. Yunus Emre yoksulla┼čan ve g├╝vensizlikten bunalan halk─▒n ne durumlara d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ bize ├žarp─▒c─▒ dizelerle a├ž─▒klar:

Beyim arif isen sen var yolunca
Bunda ba┼člar yiter kanlar sorulmaz
(Divan, s. 341)

┼×u senin m├╝min kullar─▒n d├╝nya z─▒ndan─▒ onlar─▒n
Bu d├╝nyada m├╝min olan hurrem oluban ┼čad de─čil
(Divan, s. 177)

Bu Yunus'un g├Ârd├╝─č├╝n├╝ e─čer Z├╝hre (y─▒ld─▒z) g├Ârse idi
Çengini elden bırakıp unuta idi sazını
(Divan, s. 121.)

Yunus Emre, neden toplum d├╝zeninden bunald─▒─č─▒n─▒ ve m├╝min kullar─▒n i├žine d├╝┼čt├╝─č├╝ umutsuzlu─ču b├╝y├╝k bir a├ž─▒kl─▒kla anlat─▒yor. Onun, yukar─▒ya ald─▒─č─▒m─▒z sondan bir evvelki dizesi bize ÔÇťDiy├ór-─▒ k├╝fr├╝ gezdim beldeler ka┼č├óneler g├Ârd├╝m, dola┼čt─▒m m├╝lk-i ─░slam─▒ b├╝t├╝n viraneler g├Ârd├╝mÔÇŁ diyen Ziya Pa┼ča'y─▒ hat─▒rlat─▒yor. ├ľyle g├Âr├╝l├╝yor ki, bu b├╝y├╝k karga┼ča i├žinde, az biraz da olsa, huzur ve g├╝venlik b├╝y├╝k kentlerin uza─č─▒nda kurulan k├╝├ž├╝k tekkelerde kalm─▒┼č. Din ve mezhep ayr─▒l─▒klar─▒na sayg─▒l─▒ olan Mo─čol da, Sel├žuklu da din adamlar─▒na ve onlar─▒n tekkelerine dokunmuyorlar. Mevl├ón├ó Mo─čol'u sevmiyor Ama Mo─čollarla da, Karamanl─▒ ile de aras─▒ iyidir. Taptuk Emre'nin Tekkesi ise, k├╝├ž├╝k bir k├Âyde kaybolmu┼č gibidir.

«   01   ...    06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   ...    52   »   


´╗┐