´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 17


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


Yunus Emre'nin, Taptuk Tekkesi'ne vard─▒─č─▒, orada bir zaman e─čle┼čti─či do─čru olmal─▒d─▒r. Bunu yaln─▒z Yunus'un ┼čiirleri ve menkabeler de─čil, ilerde belirtece─čimiz ba┼čka kaynaklar da s├Âyl├╝yor. Yunus bu tekkeye olgunluk ├ža─č─▒nda, belki de k─▒rk─▒n─▒ ge├žtikten sonra varm─▒┼č olmal─▒d─▒r. Orada ┼čeyhinin k─▒z─▒na ├ó┼č─▒k olarak, t─▒pk─▒ menkabelerin s├Âyledi─či gibi, yeni bir sevginin co┼čkunlu─čunu da ya┼čam─▒┼č olabilir.
Taptuk Emre'nin tekke toplumu bir sava┼č├ž─▒ dervi┼čler toplulu─ču de─čil. Orada k├ófiri yerle bir etmekten, kaleler fethetmekten, kiliseler y─▒k─▒p yerine camiler kurmaktan s├Âz edilmiyor. Esasen, ÔÇťC├╝mle ├ólem birdir bize, d├╝┼čman─▒m─▒z kindir bizimÔÇŁ diyen Yunus Emre'den b├Âyle bir sava┼č─▒n i├žinde olmas─▒ beklenemezdi. Onun ┼čiirinde kavgadan de─čil, insanlar aras─▒nda bar─▒┼čtan s├Âz edilir. Taptuk toplulu─ču, Anadolu dervi┼člerinin baz─▒lar─▒nda g├Âr├╝len, bo┼č topraklar─▒ ┼čenlendirmek i├žin ├žal─▒┼čan; ba─č dikip, bah├že yeti┼čtiren, toprak a├ž─▒p ├žiftlikler kuran bir topluluk da de─čil. Yunus'un ┼čiirinde do─ča ile sava┼čmaktan, evler ve ├žiftlikler kurmaktan da s├Âz edilmez. Bug├╝nk├╝ kal─▒nt─▒lar─▒na bak─▒nca Taptuk Emre'nin tekkesi, k├╝├ž├╝k bir k├Ây tekkesi.
Cahit ├ľztelli bu tekkenin kal─▒nt─▒lar─▒n─▒ g├Ârm├╝┼č, diyor ki: ÔÇťTaptuk Tekkesi Sakarya Irma─č─▒'n─▒n ├╝zerinde kurulan Sar─▒yar Baraj─▒'na ├žok yak─▒n, Nall─▒han'a ba─čl─▒ Emre K├Ây├╝'ndedir. T├╝rbe bir zaviye niteli─čindedir. Taptuk'un mezar─▒ da buradad─▒r. T├╝rbenin bir odas─▒nda Taptuk ailesinden gelme kimselerin lahitleri vard─▒r. T├╝rbe kiremitle ├Ârt├╝l├╝, bir oda ve be┼č metre kare b├╝y├╝kl├╝─č├╝nde bir zikir ve sema yerinden ibarettir.ÔÇŁ (├ľztelli, s. 50-54). ├ľztelli bize Taptuk tekkesi i├žin iki vesika da veriyor. ÔÇťK├Ây halk─▒ K─▒z─▒lba┼č oldu─ču ve alenen ├óyin yapt─▒klar─▒ i├žin bu tekkeye doldurularak 1781 tarihinde yak─▒lm─▒┼člar. 1777 tarihinde de bu tekkeye bir post-ni┼čin atanm─▒┼č. Tekkenin, Osmanl─▒lar bu topraklar─▒ fethetti─či vakit orada bulundu─ču, ÔÇťFeth-i Hak├óniden beriÔÇŁ tan─▒nd─▒─č─▒ a├ž─▒kt─▒r. (├ľztelli, ayn─▒ yer).
Taptuk Emre Tekkesi hakk─▒nda ├žok ┼čey bilmesek de, daha Sel├žuklular devrinde, Orta Anadolu'da Taptuklular diye bir toplulu─čun varl─▒─č─▒n─▒ biliyoruz: ÔÇťTaptuklu ┼čeyhlerinin tuhaf ├ódetleri varm─▒┼č; ├žam a─čac─▒na taparlar, evlerine inen konu─ča k─▒zlar─▒n─▒, kar─▒lar─▒n─▒ ve bac─▒lar─▒n─▒ ikram ederlermi┼č.ÔÇŁ (G├Âlp─▒narl─▒, Risalet al-Nushiyye ve Divan, s. IX; Turan, s. 216). Taptuklular─▒n a─čaca tapar olmas─▒ akla yak─▒n geliyor. Yunus'un ┼čiirinde a─čac─▒ kutsal sayman─▒n kesin belirtileri var. Yunus ┼č├Âyle diyor:

Her kime ki dervi┼člik ba─č─▒┼člana
Kal(─▒)b─▒ gide p├ók ola g├╝m├╝┼člene
Nefsinden m├╝┼čk ile anber bite
Buda─č─▒ndan il ├╝ ┼čar yemi┼člene

Yapra─č─▒ dertli i├žin derman ola
G├Âlgesinde ├žok kademler i┼člene

├é┼č─▒k─▒n g├Âz├╝ ya┼č─▒ hem g├Âl ola
Aya─č─▒ndan saz bitip kam─▒┼člana

C├╝mle ┼čair dost bah├žesi b├╝lb├╝l├╝
Yunus Emre arada d├╝rra├žlana
(Divan, 47)

Dervi┼č'in kutsall─▒─č─▒n─▒ a─ča├žta, a─čac─▒nkini dervi┼čte g├Âren, dervi┼či ve a─čac─▒ renkli bir ┼čiir d├╝nyas─▒nda ayn─▒la┼čt─▒ran bu benzetmeler zinciri Yunus'un, bizce en g├╝zel ┼čiirlerinden biridir. Buna benzer bir kutsal a─ča├ž inan─▒┼č─▒ F├╝t├╝vvet'te de var: ÔÇťF├╝t├╝vvet bir a─ča├žt─▒r, ol ulu a─ča├ž Tanr─▒ s─▒fat─▒d─▒r, buda─č─▒ enbiya s─▒fat─▒d─▒r, yapraklar─▒ evliya s─▒fat─▒d─▒r.ÔÇŁ (G├Âlp─▒narl─▒, Burgazi F├╝t├╝vvetnamesi, s. 1-4) Yunus'un F├╝t├╝vvet inan─▒┼člar─▒n─▒ belirten bir ┼čiirine daha ilerde de─činilecektir.
G├Âlp─▒narl─▒, Taptuklu ┼čeyhlerinin kar─▒lar─▒n─▒ ve k─▒zlar─▒n─▒ konuklara ikram etmi┼č olabileceklerine inanm─▒yor. Bunun t─▒pk─▒, daha sonraki mum-s├Ând├╝ uydurmas─▒ gibi bir dedikodu ve iftira oldu─čunu ileri s├╝r├╝yor. (G├Âlp─▒narl─▒, R.D.s. IX) Osman Turan bu ├ódetin ger├žek oldu─čunu s├Âylerken hakl─▒ ama bu ├ódetin sadece Karluklarda, Kazaklarda, Do─ču T├╝rkistan'da ve Tibet'te bulundu─čunu belirtmesi do─čru de─čil. Cinsel konukseverlik (sexual hospitality) ad─▒ verilen bu ├ódet, ├žok yayg─▒n. ─░lkel topluluklar─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒nda bulunuyor.

«   01   ...    07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   ...    52   »   


´╗┐