´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 18


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


Kuzey Afrika Arap kab├«lelerinden baz─▒lar─▒, ├žad─▒rlar─▒na inen konuk, ikram edilen k─▒z─▒ kabul etmez, onunla yatmazsa konu─ču d├Âve d├Âve kovarlarm─▒┼č. (Hasting, s. 125-126) Bu ├ódet, eve veya ├žad─▒ra inen yabanc─▒dan gelecek k├Ât├╝l├╝kleri ├Ânlemek, onu ailenin bir par├žas─▒ yapmak i├žin uygulanan bir ge├ži┼č t├Ârenidir. (Van Gennep, s. 33)
Taptuk Tekkesi, orta Anadolu'nun ekincilikle u─čra┼čan, k├╝├ž├╝k ve fukara k├Âylerinin ortas─▒nda kurulmu┼č g├Âr├╝n├╝yor. Tekkedeki i┼č hayat─▒ ve g├╝nl├╝k hayat hakk─▒nda pek bir ┼čey bilmiyoruz. Dinsel t├Ârenlerin d─▒┼č─▒nda dervi┼čler ne yap─▒yordu? ├çevre k├Âylerle nas─▒l ili┼čkiler i├žinde idiler? Yunus'un, ÔÇťdervi┼č dedi─čin eli ile arpa ekecekÔÇŁ, diyen bir dizesi var. Ben bu dizeden, dervi┼člerin de, ├Âteki k├Âyl├╝ler gibi yarat─▒c─▒ bir i┼č i├žinde bulunduklar─▒ anlam─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒yorum. Ba┼čka bir ┼čiirinde Yunus: ÔÇťHer kim tarike gire, gerek mal terkin ura (mal─▒n─▒ terkede)ÔÇŁ diyor. (Divan; s. 81) Daha a┼ča─č─▒da, Hac─▒ Bekta┼č Tekkesinin ├Âzellikleri ├╝zerinde bilgi verirken, ilk tekkelerdeki bu ortak i┼č hayat─▒na yeniden d├Ânece─čiz.
Tekkedeki g├╝nl├╝k hayattan pek s├Âz etmeyen Yunus, tekke toplumunun pek ├Ânemli bir t├Âreni olan semah hakk─▒nda bize etrafl─▒ bilgi verir:
ÔÇťGene a┼čk el├žisi geldi, meydan─▒m─▒z doldu, d├Ârt yan─▒m─▒z seyir yeri oldu. Gene i├žki kadehleri dizildi, gene i├žkiler sunuldu. Canlar i├žip esr├╝k oldu. Evin i├ži a┼čk ile doldu. Hi├žbir peri┼čanl─▒─č─▒m─▒z kalmad─▒.ÔÇŁ (Divan, s. 346) Bu semaht─▒r. Bizim semah─▒m─▒za girmeyen sonunda pi┼čman olur; bize d├╝┼čman bile kesilir. Ancak g├Ânl├╝ ┼čeytanla dolu olan kimseler bizim t├Ârenimize g├╝legen olurlar.ÔÇť (Divan, s. 301)
Bu t├Ârenlerde i├žki i├žildi─čini belirten Yunus m├╝zi─čin ve ├žalg─▒ aletlerinin bulundu─čunu da a├ž─▒klar:
ÔÇťBen oru├ž namaz yerine i├žki i├žip sarho┼č olurum, tesbih ve seccade yerine de, ┼če┼čte ile kopuz dinlerim.ÔÇŁ (Divan, s. 347). ÔÇťEy kopuz ile ┼če┼čte, size soruyorum; asl─▒n─▒z nedir? Kopuz ile ┼če┼čte ariften ayr─▒ de─čildir, bizim asl─▒m─▒z a─ča├žtan, deriden ve koyun kiri┼čindendir. Ondan sonra a┼čk denizine dald─▒k. Bize haram diyenler var. Ama biz h─▒rs─▒zl─▒k mal de─čiliz ki haram olal─▒m. Kiri┼č olmaktan ne ├ž─▒kar, asl─▒m─▒z m─▒sm─▒ld─▒r bizim.ÔÇŁ (Divan, s. 346)
Bu t├Ârene kad─▒nlar─▒n kat─▒ld─▒─č─▒ndan Yunus s├Âz etmez. Ama ba┼čka bir kaynak bu konuda bize tamamlay─▒c─▒ bilgi verir. Ebulhayr-─▒ Rumi, Saltukname'de der ki: ÔÇťTaptuk Baba'n─▒n meclisinde erlerle avretler ve o─članlar kar─▒┼č─▒p beraber zikr ederler. ├ľyle bir meclise ┼čarap da l├óz─▒m, bir tulum ┼čarap al da g├Ât├╝r.ÔÇŁ (G├Âlp─▒narl─▒, Tasavvuf, 38) Daha sonraki Alevi t├Ârenlerinde oldu─ču gibi Taptuk'un t├Ârenlerine de kad─▒nlar kat─▒lm─▒┼č olmal─▒d─▒r.
Anadolu'da kar┼č─▒t k├╝lt├╝r├╝n odak noktalar─▒ olan bu t├Ârenler salt bir din g├Ârevi y├╝klenmiyorlard─▒. Daha sonraki Alevi-Bekta┼či t├Ârenlerinde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, Yunus'un kat─▒ld─▒─č─▒ semah t├Âreni, Taptuk toplulu─čunun t├╝m├╝n├╝n ifadesidir. Bu toplulu─čun yap─▒s─▒, k├╝lt├╝r├╝n├╝n tamam─▒, insan ili┼čkileri, ki┼čisel ve toplumsal de─čerleri, yar─▒n i├žin umutlar─▒ ve d├╝┼čleri, d├╝n i├žin yorumlar─▒ semah t├Âreninde ┼čiir olarak s├Âylenir, m├╝zik olarak ├žal─▒n─▒r ve ├ža─čr─▒l─▒r, sohbet olarak dile getirilir, menkabe ve efsane olarak anlat─▒l─▒r, davran─▒┼č olarak sergilenir, oyun olarak oynan─▒r, i├žki ve yemek olarak tad─▒l─▒rd─▒. Semah, toplulu─čun kanun koyucusu, adalet da─č─▒t─▒c─▒s─▒, kanun uygulay─▒c─▒s─▒, ahlak ilkelerinin koruyucusudur. Yalan s├Âyleyen, kad─▒na k─▒za yan bakan, atas─▒na ve kom┼čusuna sayg─▒s─▒zl─▒k eden, benimsenen de─čerlere uymayan semah t├Ârenine al─▒nmaz; su├žunun a─č─▒rl─▒─č─▒na g├Âre ceza g├Âr├╝r, toplulu─čun d─▒┼č─▒na bile at─▒l─▒r.
Semah t├Âreni insanlar─▒ e┼čit k─▒l─▒c─▒ bir d├╝zeni yans─▒t─▒r. Semaha kat─▒lanlar, toplumun hangi kat─▒ndan gelirlerse gelsinler, ne i┼č yaparlarsa yaps─▒nlar, e┼čit g├Âr├╝l├╝rler. ├çok yayg─▒n bir menkabe, bu t├Ârene kutsal bir g├╝├ž katar. Yunus Emre, bu menkabeye ┼čiir dilinden ┼č├Âyle dokunur:

Resul indi tapuya elin urdu kap─▒ya
Dediler kimsin ana miskini dervi┼člerin

Resul girdi i├žeri y├ór├ónlar durdu uru
├é┼č─▒klar didar g├Ârd├╝ visalin dervi┼člerin
(Divan, s. 255)

Sabr ile kanaat─▒ veribid├╝m bunlara
K─▒rk ki┼či bu g├Âmlekten ba┼č─▒n ├ž─▒karan benem


«   01   ...    08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   ...    52   »   


´╗┐