´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 20


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


B├╝t├╝n bunlardan ayr─▒, bir din g├Ârevi de y├╝kleniyor Hac─▒ Bekta┼č. K├╝├ž├╝k bir mescitte k├Âyl├╝ye namaz da k─▒ld─▒r─▒yor. Tekke bu g├Ârevlerin kurumla┼čt─▒─č─▒ bir yer olarak ortaya ├ž─▒k─▒yor.
Bu ├Ânemli i┼č ve g├Ârevler ba┼čka kurumlar taraf─▒ndan omuzlanana kadar tekke de, dervi┼č de k├Âyde benimsenmekte devam ediyorlar. Hac─▒ Bekta┼č Tekkesi'nin bu kurulu┼č y─▒llar─▒n─▒ sonraki geli┼čmelerden ay─▒rmak gerek. Daha sonralar─▒ bu tekke Osmanl─▒'dan b├╝y├╝k vak─▒flar alacak, 36 pare k├Âyden vergi toplayan, som g├╝m├╝┼čten kap─▒l─▒ bir asalak yap─▒ haline gelecektir. Tekkelerin kurulu┼č y─▒llar─▒ndaki bu halk├ž─▒ ├Âzellikleri hakk─▒nda ├ľmer L├╝tf├╝ Barkan ┼čunlar─▒ s├Âyl├╝yor: ÔÇťBu devirde g├Ârd├╝─č├╝m├╝z dervi┼čler hen├╝z ziraat hayat─▒ ile me┼čgul olan, ba─č bah├že yeti┼čtiren, zaviyeler kurmakta usta olan ki┼čilerdi. Vakitlerini ayin ve ibadetle ge├žirdiklerine, ba┼čkalar─▒n─▒n s─▒rt─▒ndan ya┼čad─▒klar─▒na dair, ortada hen├╝z, hi├ž bir delil mevcut de─čildir. Bir├žok dervi┼čin bir kom├╝nist hayat─▒ ya┼čamak i├žin bir araya topland─▒klar─▒n─▒ ve beraber ├žal─▒┼č─▒p, beraber yemenin ve b├Âyle m├╝┼čterek bir hayat s├╝rmenin zevklerini tercih ettiklerini kabul edebiliriz. (Barkan, s. 304)
Taptuk Emre Tekkesi'nin b├Âyle bir tekke ve eli ile arpa eken Taptuk dervi┼člerinin de b├Âyle, yarat─▒c─▒ bir i┼č i├žinde ortak ya┼čayan dervi┼čler oldu─čundan biz ┼č├╝phe etmiyoruz. Yunus'un tekkeye kapanmas─▒n─▒, mistikli─či se├žmesini d├╝nyadan ka├žmak, toplumdaki sorumluluklardan uzakla┼čmak olarak yorumlayanlar olmu┼čtur. Yunus'un mistikli─čini bu tekke ├ževresi i├žine oturtmadan de─čerlendirmek yanl─▒┼č olur. 13. ve 14. y├╝zy─▒llarda kar┼č─▒t k├╝lt├╝r ve onun yaratt─▒─č─▒ daha demokrat bir d├╝zen bu tekkelerde olu┼čuyordu. ─░ster M├╝sl├╝man, ister H─▒ristiyan olsun, Bat─▒ni ilkeleri benimseyip tekkeye varan kimse orada yeni i┼č ve insan ili┼čkileri i├žine giriyor, eli yahut dili ile bu halk├ž─▒ d├╝zene katk─▒da bulunuyordu.
D├╝nyadan t├╝mden el etek ├žekip, ├žile evlerine kapanan ke┼či┼čler M├╝sl├╝manl─▒kta yoktur; H─▒ristiyanl─▒kta vard─▒r. Anadolu dervi┼čleri aras─▒nda da 15. y├╝zy─▒la kadar b├Âyle kimseler hi├ž yok. Bu dervi┼člerden kimi Sucu Baba, kimi Eskici Baba, kimi Kilci Baba, kimi de Elek├ži Baba. Hepsi de al─▒n teri d├Âkerek, bir ┼čey beklemeden, d├╝r├╝st├že halka hizmet ettikleri i├žin, Baba veya Dede olmu┼člar. Yunus'un insan severli─či, do─čaya a├ž─▒l─▒┼č─▒, dinlerin ve mezheplerin dogmalar─▒na ba─članmay─▒┼č─▒, onlar─▒n hepsinin ├╝st├╝ne ├ž─▒k─▒┼č─▒, soyut bir tasavvuf inanc─▒ndan oldu─ču kadar, i├žine kar─▒┼čt─▒─č─▒ bu sa─čl─▒kl─▒ toplumdan da geliyor. M├╝sl├╝manl─▒─č─▒, Anadolu'da Rumlara ve Ermenilere ┼čirin g├Âsteren bu tekkeler olmu┼č. Onlar M├╝sl├╝manl─▒─ča tekkelerin kap─▒s─▒ndan girmi┼čler. Tekke M├╝sl├╝manl─▒─č─▒, H─▒ristiyan k├╝lt├╝r├╝nde k├Âkl├╝ de─či┼čmeler gerektirmiyordu. Kemal Tahir'in Devlet Ana's─▒ndaki Mavro'nun, M├╝sl├╝man olduktan sonra bile, ikide bir, ÔÇťAman g├Âklerdeki ─░sa RabbimizÔÇŁ diye yakarmas─▒, Osman Gazi'nin M├╝sl├╝manlar─▒n─▒ rahats─▒z etmedi─či gibi, Yunus Emre'yi de, Taptuk Emre'yi de rahats─▒z etmezdi.
Tekkeye kapanman─▒n d├╝nyadan el etek ├žekmek demek olmad─▒─č─▒n─▒, en a├ž─▒k bi├žimde, nice ayaklanman─▒n bu tekkeler etraf─▒nda ├Ârg├╝tlenmi┼č olmas─▒ g├Âsterir. Yavuz Sultan Selim, gene bu nedenle bir ara Hac─▒ Bekta┼č Tekkesi'ni kapatm─▒┼čt─▒r. Yunus Emre'nin, Taptuk Tekkesi'nde kat─▒ld─▒─č─▒ semahlara benzer t├Ârenlere kat─▒lman─▒n ne belal─▒ bir i┼č oldu─čunu g├Âsteren bir ┼×eyh├╝lislam fetvas─▒ var elimizde. ┼×eyh├╝lislam Ebussuut Efendi'ye (├Âl. 1574) sorulur:
ÔÇťBir zaviyenin mescidinde ├že┼čitli insanlar ve o─članlar kar─▒┼č─▒p, ├že┼čit ├že┼čit teganniler ile dua ederken, kelime-i tevhidi de─či┼čtirip, g├áh ÔÇťdil-i menÔÇŁ, gah ÔÇťcan-─▒ menÔÇŁ (benim g├Ânl├╝m, benim can─▒m) deseler, ve g├óh ÔÇťSen bir ulu sultans─▒n, canlar i├žinde cans─▒n, ├ž├╝n ayan g├Ârd├╝m seni, p├╝nhan kayusu de─čilÔÇŁ deyip, ve g├óh ÔÇťCennet cennet dedikleri bir ev ile birka├ž huri, isteyene ver sen an─▒, bana seni gerek seniÔÇŁ deyip g├Â─č├╝slerini d├Â─čseler, garip hareketlerde bulunsalar; mahalleden baz─▒ ki┼čiler zaviyenin ┼čeyhi olan ÔÇťZeydÔÇŁe deseler ki, ÔÇťBu cins hareketlere ni├žin raz─▒ olursun?ÔÇŁ ┼×eyh cevap verse ki, ÔÇťNe laz─▒m gelir? Tanr─▒ demiyor mu ki, b├╝t├╝n yarat─▒klar, cinler ve insanlar da bana tapar?ÔÇŁ Zeyde ne laz─▒m gelir?ÔÇŁ
El cevap: Ad─▒ edilen haller ve yap─▒lan i┼čler en y├╝ksek dereceden fuhu┼č olduktan ba┼čka, cennet hakk─▒nda s├Âyledikleri de ┼čeni bir kelime ve ger├žek bir k├╝f├╝rd├╝r. Katledilmeleri m├╝baht─▒r. (─░z II, 48)
Bu fetvada ad─▒ ge├žen ilahi par├žalar─▒ Yunus Emre'nin ┼čiirlerindendir. Demek ki, Yunus'un ┼čiirleri daha 16. y├╝zy─▒lda, b├Âyle tehlikeli t├Ârenlere kat─▒l─▒yor ve ├Âl├╝m fetvalar─▒ verilmesine sebep oluyormu┼č. Yukardaki ilahi dizelerini i├žine alan Yunus ┼čiirleri ┼č├Âyle:

Canlar feda yoluna bu can kayusu de─čil
Sen can gereksin bana cihan kayusu de─čil
«   01   ...    10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   ...    52   »   


´╗┐