´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 21


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


Canlar i├žinde cans─▒n sen bir ab-─▒ hayvans─▒n
Bize din ├╝ imans─▒n iman kayusu de─čil
*
A┼čk─▒n beni fa┼četti saklamam derdim veli
├ç├╝n ayan g├Ârd├╝m seni p├╝nhan kayusu de─čil
(Divan, s. 178).

A┼čk─▒n ald─▒ benden beni bana seni gerek seni
Ben yanar─▒m d├╝n ├╝ g├╝n├╝ bana seni gerek seni
*
Cennet cennet dedikleri birka├ž k├Â┼čkle birka├ž huri
─░steyene sen ver an─▒ bana seni gerek seni
(Toprak, s. 237)

Hi├žbir kar┼č─▒ eyleme kar─▒┼čmasa bile, Taptuk Tekkesi'ndeki d├╝zene kat─▒lmak, onun imparatorluk k├╝lt├╝r├╝ne ters d├╝┼čen Bat─▒ni inan├žlar─▒n─▒ benimsemek, halka bu d├╝zeni sevdirmeye ├žal─▒┼čmakla Yunus Emre belal─▒ bir i┼če girmi┼č oluyor. Bunun d├╝nyadan ka├žmak, halk─▒ afyonlamakla filan ilgisi yok.



YUNUS ┼×─░─░R─░NDE TOPLUMUN H─░K├éYES─░

B├╝y├╝k Frans─▒z bilgini Georges Dum├ęzil, Hint-Avrupa uluslar─▒n─▒n mitolojisi ├╝zerinde ├žal─▒┼č─▒rken ├Ânemli bir g├Âzlemde bulunmu┼čtur: ─░ran, Yunan, Cermen, Hint ve ─░skandinav mitolojilerindeki tanr─▒lar─▒n ├Âzellikleri ve bunlar─▒ anlatan hik├óyeler ├╝├žl├╝ bir s─▒n─▒flar d├╝zenini yans─▒t─▒r. Bu d├╝zen, sava┼č├ž─▒lar, din adamlar─▒ ve topra─č─▒ i┼čleyen ekincilerden olu┼čur ve Hint-Avrupa toplumunun temel yap─▒s─▒n─▒ yans─▒t─▒r. Hint-Avrupa mitolojisinde eski bir sava┼č─▒n da izleri kalm─▒┼čt─▒r; ├Âyle bir sava┼č ki, onda din adamlar─▒ ile sava┼č├ž─▒lar birle┼čmi┼čler ve topra─č─▒ i┼čleyen ekincileri yenerek, onlar─▒ a┼ča─č─▒ dereceden bir s─▒n─▒f haline getirmi┼člerdir. (Littleton, 7-10)
Dum├ęzil'in ├žal─▒┼čmas─▒, folklorcular─▒n ve edebiyat tarih├žilerinin s─▒k sorduklar─▒ bir suale kar┼č─▒l─▒k veriyor. Toplum, sanat eserinde nas─▒l ve ne ├Âl├ž├╝de yans─▒r? Ayn─▒ soruyu bizim divan edebiyat─▒m─▒z ve halk edebiyat─▒m─▒z i├žin de sorabiliriz. T├╝rk toplumu halk edebiyat─▒m─▒zda yans─▒r m─▒? Ne yanlar─▒ ile ve nas─▒l yans─▒r? Yahut divan ┼čiirimiz T├╝rk toplumunu ne ├Âl├ž├╝de yans─▒t─▒r? Divan ┼čiirimiz s├Âz konusu olunca, ara┼čt─▒r─▒c─▒lar─▒m─▒z─▒n hemen hepsi soruyu olumsuz cevapland─▒r─▒r. Divan ┼čiiri T├╝rk toplumunun yap─▒s─▒n─▒, zevkini, insan ili┼čkilerini ve de─čerlerini yans─▒tmaz. (K├Âpr├╝l├╝, I, 63). Ahmet Hamdi Tanp─▒nar do─črudan konu ├╝zerinde durmamakla beraber, divan ┼čiirinin a┼čk ve sevgili nak─▒┼č─▒n─▒ incelerken, bu yayg─▒n g├Âr├╝┼čle ba─čda┼čmayan bir fikir ileri s├╝rer. Ona g├Âre divan ┼čairlerinin sevgililerinde, ki bu sevgiliye ├žok defa ┼čairler ┼čah veya sultan derler, Osmanl─▒ sultanlar─▒n─▒n nitelikleri g├Âr├╝lebilir. (Tanp─▒nar, s. XX). B├Âylece Tanp─▒nar, bir divan ┼čiiri - Osmanl─▒ toplumu ili┼čkisinin var oldu─čuna i┼čaret eder. Walter Andrews, ÔÇťPoetry's Voice Society's SongÔÇŁ (┼×airin Sesi, Toplumun T├╝rk├╝s├╝) adl─▒ kitab─▒nda Osmanl─▒ toplumundaki otoriter yap─▒n─▒n, mistik din anlay─▒┼č─▒n─▒n ve meclisler halinde bir araya gelmenin divan ┼čiirimizde yans─▒d─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rmektedir.
Yunus Emre'nin eseri bize toplum yap─▒s─▒ ile ┼čiir ili┼čkisini ara┼čt─▒rmak i├žin verimli bir kaynak sunar. Biz, Yunus'un ┼čiirinde, sosyal kurumlar─▒, ekonomik ili┼čkileri, de─čer yarg─▒lar─▒ ile o ├ža─č─▒n T├╝rk toplumunun yans─▒d─▒─č─▒ kan─▒s─▒nday─▒z. Ama unutmamak gerekir ki, ┼čiir bir sanat yaratmas─▒d─▒r, hik├óye anlatmaz, olaylar─▒ a├ž─▒klamaz. Bizim ┼čiirimiz ise ince bir soyutlamad─▒r. ─░ster halk ┼čiirimiz, ister divan ┼čiirimiz olsun bu soyut ├žizgide y├╝r├╝r. ─░nsan─▒ ve toplumu ger├žeklerden ay─▒r─▒p bir imgeler ve hayaller d├╝nyas─▒na ├žeker. Ancak bu simgeler, hayaller ve benzetmeler perdesini aralayarak onun ard─▒nda yatan toplum ve insan ili┼čkilerini yakalayabiliriz. Yunus'un en uzun ve en soyut ┼čiiri ÔÇťRisalet al-NushiyyeÔÇŁ mesnevisini alal─▒m. Bu mesnevi tasavvuf felsefesinin genel g├Âr├╝┼č├╝ i├žinde bize insan─▒ yapan, toprak, ate┼č, yel ve su gibi d├Ârt unsuru, bunlardan insana ge├žen iyi ve k├Ât├╝ nitelikleri, bu d├Ârt unsurla Mutlak-V├╝cut olan Tanr─▒'n─▒n ili┼čkilerini ┼čiir dilinden anlat─▒r.

«   01   ...    11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   ...    52   »   


´╗┐