´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 23


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


Yunus'un ┼čiirinde, bir tasavvuf perdesi alt─▒nda anlat─▒lan bu d├╝zen, ger├žek bir beylik d├╝zenidir. Bu d├╝zen ÔÇťaskeriyeÔÇŁye dayan─▒r; ba┼č─▒nda han, bey yahut sultan vard─▒r. Sultandan, askerden, i┼č erlerinden, din adamlar─▒ndan, il ve ┼čehir halk─▒ndan olu┼čan toplum d├╝zenini sultan─▒n emrindeki sipahi ve kullardan kurulmu┼č ordu korur, denetler ve d├╝zenler. Yunus'un ┼čiirinde anlat─▒lan toplum yap─▒s─▒, s├Âz gelimi, o vaktin Karaman Beyli─či'nden hi├ž farkl─▒ g├Âr├╝nmez. Sultan divan─▒nda beylerin yer ald─▒─č─▒ bu toplum yap─▒s─▒, Yunus Emre'nin Karamanl─▒ olma ihtimalini kuvvetlendirir. O kadar ki, ak─▒l ve kanaat sultanlar─▒n─▒n seferlerini okurken ┼×ikari tarihini okur gibi oluruz. Sanki ÔÇťKaraman Beyi Nura Sufi, Ermenak kalesinde d├╝zenin bozuldu─čunu, k├ófirin ─░slama fenal─▒k etti─čini duyar, ├žavu┼člara emir verip le┼čker toplar, var─▒p d├╝┼čman le┼čkerini s─▒nd─▒r─▒r, kaleyi al─▒r. Bozulan d├╝zeni yeniden kurar. Bey d├Âner divanda oturur, iy┼č u i┼čretle me┼čgul olur.ÔÇŁ (┼×ikari I, s. 14-15)
Yunus Emre, tasavvuf d├╝zeni gibi soyut bir sistemi neden b├Âyle ger├žek bir toplum d├╝zeni gibi anlat─▒yor? Bunun ├Ânemli nedenleri var. ─░lkin, b├╝t├╝n b├╝y├╝k sanat erleri gibi Yunus da, ┼čiirini i├žinde b├╝y├╝d├╝─č├╝ toplumdan soyutlamak istemiyor. ┼×iir ne kadar simgelere ve imgelere de dayansa, toplum, ┼ču veya bu bi├žimde onlar─▒n aras─▒nda kendini g├Âsteriyor. Sonra, Yunus Risalet al-Nushiyye'de bir ├Â─čretici, e─čitici. Urum'da, ┼×am'da, k├Âyl├╝ler ve g├Â├žerler aras─▒nda dola┼čarak onlara yeni bir din ideolojisini ├Â─čretmek istiyor. Tasavvuf, medreseli ayd─▒nlar i├žin bile kavranmas─▒ ├žok zor, ├žok soyut bir sistem. ├ça─č─▒m─▒z─▒n ayd─▒n─▒ G├Âlp─▒narl─▒ bile, Tasavvufu anlatabilmek i├žin, 1936'da ┼č├Âyle konu┼čuyor: ÔÇťVahdet-i V├╝cut, V├╝cud-─▒ Mutlak'─▒ Hak bilip, b├╝t├╝n kainat─▒ Tanr─▒'n─▒n ilminde sabit ve zahirde ancak v├╝cud-u z─▒lli ile mevcut suver-i ilmiyyeden ibaret addetmek, di─čer bir tabirle m├╝kevvenat─▒ hakikatte madum bilip, b├╝t├╝n taayy├╝nat ve ┼č├╝unu ay├ón-─▒ sabiteden saymakt─▒r.ÔÇŁ (G├Âlp─▒narl─▒, Yunus ile ├é┼č─▒k Pa┼ča, s. 26). 13. y├╝zy─▒lda halk bu a├ž─▒klamadan ve bu dilden ne anlas─▒nd─▒? Yunus bilin├žli bir T├╝rk├žele┼čtirmeci olarak Arap├ža ve Fars├ža s├Âzleri ve deyimleri T├╝rk├žele┼čtiriyor. Ama T├╝rk├že'de Tasavvufun soyut kavramlar─▒n─▒ kar┼č─▒layacak s├Âzc├╝kler hazinesi yok. Halbuki T├╝rkmence, daha o y├╝zy─▒lda bile, ordu d├╝zenini, akrabal─▒k ili┼čkilerini, d├Âv├╝┼č ve kavgay─▒ anlatmada zengin bir epik dil geli┼čtirmi┼č. Bunun en g├╝zel ├Ârneklerini Dede Korkut Kitab─▒'nda buluruz. Yunus'un bu s├Âzl├╝ edebiyat─▒ iyi bildi─čini daha ilerde g├Ârece─čiz. Yunus bu zorunlulukla Tasavvuf'taki ak─▒l ilkesini han, iyilik ve k├Ât├╝l├╝k kuvvetlerini de bu han─▒n emrinde asker yap─▒nca bu epik dilin olanaklar─▒ kendisine a├ž─▒l─▒yor. B├Âylece g├Âklerde ve tanr─▒sal g├╝├žler aras─▒nda kurulan Tasavvuf d├╝zeni, yerde, insanlar aras─▒nda anlat─▒lan somut bir d├╝zen bi├žimini al─▒yor; anlat─▒lmas─▒ da, anla┼č─▒lmas─▒ da kolayla┼č─▒yor. Toplum, kendi damgas─▒n─▒ ┼čiire a├ž─▒k├ža vuruyor. A┼ča─č─▒daki dizeleri bunu g├Âstermek i├žin Risalet al-Nushiyye'den se├žtik:

Gel imdi dinle s├Âz├╝ ┼čerh edeyim
Birin birin an─▒ sana diyeyim
*
─░ki sultandurur sana havale
Diler her birisi kim m├╝lk├╝ ala
*
On├╝├ž bin erd├╝r├╝r rahm├óni le┼čker
Zebunsuz kimselerdir key erenler
*
Ulu o─člu Tama eyi i┼č etmez
Cihan m├╝lk├╝ onun olursa yetmez
*
Bin er donlu dururlar kapusunda
Esir etmi┼č cihan─▒ tapusunda
*
G├Ârem bir ┼čahs gelir benzi sararm─▒┼č
Dutulmu┼č dili akl─▒ yavu varm─▒┼č
*
Tama haps─▒na d├╝┼čt├╝m ├ž─▒kamaz─▒m
Kat─▒ berktir duvar─▒ y─▒kamaz─▒m

«   01   ...    13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   ...    52   »   


´╗┐