´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 25


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


Tarih├ži diyor ki, ÔÇťGer├žekten Konya'da ├Ânemli bir me┼čgale hububat─▒n un haline getirilmesi olup,ÔÇŽ. Meram vadisindeki de─čirmenlerde yap─▒lmakta idi.ÔÇŁ (Baykara, 52). Yunus'un ┼čiirinde s─▒k s─▒k pazar kurulur; tacir, bezirg├ón, aktar d├╝kk├ón a├žar. Sarraflar─▒n bir huyu vard─▒r, de─čer bilmeyen al─▒c─▒ya cevherlerini g├Âstermezler. D├╝kk├ónlar avadanl─▒kla doludur. Arada s─▒rada bu d├╝kk├ónlar ya─čma da edilir (Divan, 163).
Yunus'un ┼čiirinde tavhane ├žal─▒┼č─▒r, tavhaneden ac─▒ t├╝t├╝n ├žekilince ortal─▒k ayd─▒nl─▒k olur. (Divan, 48). Culhalar vard─▒r; bez dokusun diye culhaya iplik verilir. (Divan, 100) Kuyudan kova ile su ├žekilir; kuyu da vard─▒r so─čulmu┼čtur, su vermez. (Divan, 213) Yunus ┼čiirinde anlat─▒lan toplumda ÔÇťK─▒rk ki┼či da─čdan g├╝cile odun indirir, (Divan, 135) a─čac─▒n buda─č─▒ ate┼če girer, kazan─▒ kaynat─▒r, suyu k─▒zd─▒r─▒r. (Divan, 73) Kuruyan a─čac─▒ keser yakarlar. Tarih├ži diyor ki: ÔÇťToros da─člar─▒nda kereste ticareti daima Anadolu ile M─▒s─▒r aras─▒nda ├Ânemli bir ticaret konusu idi. Bu i┼či Tahtac─▒lar yapard─▒. Osmanl─▒ devlet inhisar─▒ Tahtac─▒lar'dan bir par├ža keresteyi ├╝├ž ak├žaya al─▒r, M─▒s─▒r'a yedi ak├žaya satard─▒. (─░nalc─▒k, 147) Sonra k├Âm├╝r yak─▒l─▒r, demir k─▒zd─▒r─▒l─▒r, ├Ârse ├žeki├ž ile vurarak d├Â─č├╝l├╝r. (Divan, 199) Manc─▒n─▒klara ta┼č konup at─▒l─▒r, kaleler y─▒k─▒l─▒r. (Divan, 116) ┼×ikari diyor ki: ÔÇťSultan divan edip, kaleyi ├ževirip, yedi yerden manc─▒n─▒k kurdular. Her manc─▒n─▒k seksen batman ta┼č atard─▒. Otuz g├╝n kaleyi d├Â─čd├╝ler, kafir zebun oldu, ne kadar ev varsa manc─▒n─▒k ta┼č─▒ ile harap olup y─▒k─▒ld─▒.ÔÇŁ (┼×ikari, 110)
Yunus'un ┼čiirinde k├Ây k├Ây dola┼č─▒p ufak tefek, ayna filan satan ├žer├žiye de yer vard─▒r. Vard─▒klar─▒ yerlerde ÔÇťayna al─▒r m─▒s─▒n?ÔÇŁ diye sorarlar; (Divan, 131) ÔÇťg├╝lleri her dem taze bah├želer, bol ├╝r├╝n veren ba─člar ve bostanlar vard─▒r bu ┼čiirde; ba─člar bak─▒ms─▒z kal─▒nca diken b├╝r├╝r, tarlay─▒ temizlemek i├žin ate┼č vurup dikeni yakmaktan ba┼čka ├žare yoktur. (Divan, 50) ÔÇťBezirg├ónlar gelir gider, bazen k├ór eder, bazen zarar eder; bazen de yollar─▒n─▒ ┼ča┼č─▒r─▒r kaybolurlar. Halk mumsuz bal, tortusuz ya─č ├╝retir, ya─č─▒ bala kat─▒p yerler. (Divan, 288) ÔÇťEl ile arpa ekilir, harman edilip sap d├Âk├╝l├╝r, ┼činikle tah─▒l ├Âl├ž├╝l├╝r (Divan, 190). O─članlar dan─▒┼čmana okumaya gider. (Divan, 262) Do─čanlar ├Ârde─če ve kekli─če sal─▒n─▒r, g├Âkte u├žan─▒ da, suda y├╝zeni de yakalarlar. (Divan, 52) K├╝lhan yak─▒l─▒r, hamam─▒n suyu ─▒s─▒t─▒l─▒r. ├çakmak ta┼č─▒ ├╝zerine kav konur, demirle ta┼ča vura vura ate┼č yak─▒l─▒r. (Divan, 50).
B├╝y├╝kler meydanlarda top ile ├ževgan oynarlarÔÇŁ (Divan, 100). ÔÇťK├╝├ž├╝kler deÔÇŁ eteklerini at edip, ├╝st├╝ne binerek ÔÇťg├Ân├╝l e─člendirirler. (Divan, 252) Yahut ku┼člara tuzak kurarlar. (Divan, 87) ├çocu─ču be┼či─če yat─▒r─▒rlar, elini aya─č─▒n─▒ sararlar, tuza korlar, ba┼č─▒na para dizerler, kunda─č─▒n─▒ g├╝nde iki kez ├ž├Âzerler, a─čz─▒na da emcik verirler (Divan, 114). Da─čdan hezer keserler, d├╝lgerler yontar, su dolab─▒ yaparlar, dolap sular─▒ al├žaktan ├žeker, y├╝kse─če d├Âker (Kitab─▒m─▒z no.58).
Beyler at ├╝st├╝nde gezerler (Kitab─▒m─▒z no.147). Dan─▒┼čmenler okula giderler (Kitab─▒m─▒z no.147). ├ľl├╝ye kefen bi├žilir, y─▒kamak i├žin suyu ─▒s─▒t─▒l─▒r, tabuta konur, d├Ârt yana sal├ó verilir, namaz─▒ k─▒l─▒n─▒r, salaca mezara g├Ât├╝r├╝l├╝r, halk mezar─▒n ├ževresinde toplan─▒r, halka olup oturur, ├Âl├╝ g├Âm├╝l├╝r, ├╝st├╝ne toprak at─▒l─▒r (Kitab─▒m─▒z no.45). Birbirinden ayr─▒lan insanlar, tuz ekmek yiyerek helalla┼č─▒r (Kitab─▒m─▒z no.149).
Yunus'un ┼čiirinde g├╝r bir ─▒rmak gibi ├ža─člayan bu i┼č ve hayat sahneleri k├╝├ž├╝k yerle┼čim birimlerinde g├Âr├╝lecek cinsten de─čildir; Yunus kentli bir ┼čair olmal─▒d─▒r.
Yunus'un ┼čiirini dokuyan bu i┼čler ve ├žal─▒┼čmalar, bazen Ris├ólet al-Nushiyye'de oldu─ču gibi tasavvuf sembolleri ve soyut imgeler ve nak─▒┼člar halinde anlat─▒l─▒r:

Bu d├╝nyan─▒n mis├óli bir de─čirmene benzer
Gaflet onun sepeti bu halk anda ├╝─č├╝n├╝r

Bu ├ólem bir oluktur halk varl─▒─č─▒ ├žark eli
├çarh─▒ ├žarha benzetmi┼č ┼č├╝k├╝r ol benzetene
(Divan, 85)

Ben bu ├Âm├╝r harman─▒n─▒ d├Â─čd├╝m getirdim u┼č yine
Yunus eydür bu dükkânı dereyim andan varayım
(Divan, 190)

Do─čruluk manc─▒─č─▒n─▒ isti─čfar ta┼č─▒ ile

«   01   ...    15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   ...    52   »   


´╗┐