´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 27


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


Bu iki sevgilinin sonradan aralar─▒ a├ž─▒l─▒r, saltanat y├╝z├╝nden vuru┼čmal─▒ olurlar. ├çevresindeki beyler, Mehmet'le sava┼čs─▒n diye Al├óeddin'i k─▒┼čk─▒rtmaktad─▒r. Al├óeddin der ki: ÔÇťMuhkem muhabbetim vard─▒r, etmeyin, b├Âyle s├Âylemeyin.ÔÇŁ Beyler ├╝stelerler ve derler ki: ÔÇťBu o─člana ne kadar iyilik etsen sana o kadar cefa edecektir. Zira o─člandan hakikat olmaz.ÔÇŁ (s. 70) . Daha sonra ├žat─▒┼čmalar b├╝y├╝y├╝nce, Al├óeddin, beylerine hak verir ve biz anlar─▒z ki beylerin o─član i├žin s├Âyledikleri bir atas├Âz├╝d├╝r. Al├óeddin ┼č├Âyle der: ÔÇťEzelden meseldir ki o─član─▒n vefas─▒ olmazÔÇŁ (s. 84).
┼×ik├óri'yi okuduktan sonra Yunus'un ┼čiirini daha iyi anl─▒yoruz. ÔÇťO─član da olsa s├Âz├╝nde yalan olmad─▒k├ža bir insan asilzade say─▒labilirÔÇŁ derken, Yunus atas├Âz├╝n├╝n anlam─▒n─▒ tersine ├ževiriyor. B├Âyle anlay─▒┼č, Yunus'un ho┼čg├Âr├╝s├╝ne ve insan sevgisine yak─▒┼č─▒yor.
Bu o─član ve o─članc─▒l─▒k olay─▒n─▒n Konya'da ne ├Âl├ž├╝de tutundu─ču; hangi toplum katlar─▒nda yayg─▒n oldu─ču; tekkede, asker aras─▒nda, bey konaklar─▒nda ne derecede bulundu─ču; eski Yunan k├╝lt├╝r├╝ ve Tasavvufla ilgileri bizim konumuzun d─▒┼č─▒nda kal─▒yor. Ama ┼ču kadar─▒n─▒ biliyoruz ki, divan ┼čiirimizde anlat─▒lan sevgililerin bir k─▒sm─▒ k─▒zlar de─čil o─članlard─▒. Nedim'in, ├Âteki ┼čairlerin sakallar─▒ yeni ├ž─▒km─▒┼č, b─▒y─▒klar─▒ yeni terlemi┼č o─članlara sevgiler sunan, onlarla yapt─▒klar─▒ hamam e─člencelerini anlatan gazelleri, divanlar─▒nda kolayca bulunabilir. Divan ┼čairlerimiz bunu ay─▒p saym─▒yor, a├ž─▒k├ža s├Âyl├╝yorlard─▒:

Ne kadar nâzik ü nerm olsa nigârı sevemem
Ne kadar âfet-i cân olsa civânı severim
(Ne kadar nazik ve yumu┼čak olsa gen├ž k─▒z─▒ sevemem, ne kadar can yak─▒c─▒ olsa gen├ž o─član─▒ severim)

Merd olan eyleye merde ra─čbet
┼×ahs-─▒ n├ómerde sez├ód─▒r avrat
(Erkek olan erke─če meyleder, erke─či sever; kad─▒n sevmek ancak mert olmayan ki┼čiye l├óy─▒kt─▒r.) (Levent, 589)

Biz yine Yunus Emre'ye d├Ânelim, ve onun ┼čiirinde s├Âylenen toplum hik├óyesini dinlemeye devam edelim.
Yunus'un en g├╝zel ┼čiirlerinden ikisi, bir mezarl─▒kta yatan insanlar─▒n anlat─▒lmas─▒na ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. Yunus kara yerin alt─▒nda yatan insanlar─▒ anlat─▒rken, yer ├╝st├╝nde ya┼čayan insan s─▒n─▒flar─▒ndan ger├žek bir kesit verir ve toplum katlar─▒ndan ├že┼čitli insan manzaralar─▒ sunar. Bu adamlar vezirler, hocalar, dani┼čmendlerdir; ba┼č u├žlar─▒na k─▒r─▒k yay as─▒lm─▒┼č, ku┼ča─č─▒ berk yi─čitlerdir; atlar─▒n─▒n izi tozlu, ├Ânleri davulbazl─▒ muhte┼čem beylerdir; daha evlenmemi┼č gen├ž k─▒zlar, yanlar─▒ n├Âkerli (k├Âleli) hatunlar, ak de─čirmi y├╝zl├╝ gelinlerdir. (Divan, 303). Beyli pa┼čal─▒, vezirli hocal─▒, dani┼čmendli, k├Âleli bir toplumu anlatan bu mezarl─▒k ancak bir kent mezarl─▒─č─▒ olabilir. ┼×unlar bu ┼čiirden dizeler:
Yer y├╝z├╝nda gezer idim u─črad─▒m m├╝lketler yatur
Kimi ulu kimi ki├ži key ku┼ča─č─▒ berkler yatur
Kimi yi─čit kimi koca kimi vezir kimi hoca
G├╝nd├╝zleri olmu┼č gece anc─▒lay─▒n ├žoklar yatur
Atlar─▒ izi tozulu ├Ânleri tab─▒l baz─▒l─▒
─░le g├╝ne h├╝km├╝ yaz─▒l─▒ ┼ču muhte┼čem beyler yatur

Elleridir k─▒nal─▒ hep karava┼člar─▒ ┼čekerleb
Kargu gibi uzun boylu g├╝l y├╝zl├╝ hatunlar yatur
*
N├Âkerli k─▒zd─▒r kimisi al─▒nmadan ├žoklar yatur

Yunus bilmez kendi halin ├çalab'dur s├Âyletir dilin
Bir nicesi yeni gelin ak de─čirmi y├╝zler yatur
(Divan, 304)

«   01   ...    17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   ...    52   »   


´╗┐