´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Yunus Emre - I : 30


YUNUS EMRE - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 45


Bu bir k─▒rg─▒nl─▒k, k├╝sk├╝nl├╝k ve protesto hareketi idi. Arkalar─▒na giydikleri kaba y├╝nden bir h─▒rka (suf) bu protestonun sembol├╝ haline geldi. Bir h─▒rka, bir lokma ya┼čamaya ba┼člayan M├╝sl├╝manlar, dualar─▒nda zikre ve semaha daha ├žok yer vermeye ba┼člad─▒lar. B├Âylece din t├Ârenlerinde de ayr─▒l─▒k belirdi.
M├╝sl├╝man mistiklerinin bir b├Âl├╝m├╝ ise, d├╝nyaya k├╝s├╝p bir k├Â┼čeye ├žekilmekle kalmad─▒lar, s─▒ras─▒ geldik├že ve uygun yer ve zaman ele ge├žirdik├že protestolar─▒n─▒ ve k─▒rg─▒nl─▒klar─▒n─▒ a├ž─▒k├ža ortaya koymaktan ├žekinmediler. Kurulu S├╝nni d├╝zenlere kar┼č─▒ gelenleri desteklediler, ba┼č kald─▒ranlara kat─▒ld─▒lar. S├╝nnilik kurulu d├╝zenlerin dini haline geldi─či i├žin, d├╝zene kar┼č─▒ gelenlerin hepsi kendilerine bir Bat─▒n├« tarikat veya mezhep yak─▒┼čt─▒rd─▒lar; Sufilerin ├žo─ču bu Bat─▒n├« inan─▒┼člar─▒ payla┼čt─▒lar. ─░ran'da, daha sonra da Sel├žuklular'da Bat─▒n├« ayaklanmalar─▒ kurulu S├╝nni d├╝zeni sarsan giri┼čimler oldu.
Mistikleri hayattan ├žekilmeye, protestolara ve ayaklanmalara iten Arap kentsoylular─▒ hakk─▒nda Goldziher dikkate de─čer bilgiler verir. Daha sa─čl─▒─č─▒nda Peygamber on ki┼čiye ÔÇťsiz cennetliksinizÔÇŁ diye mu┼čtu vermi┼čti. Bunlara ─░slam tarihi (A┼čereyi M├╝be┼č┼čere) ad─▒n─▒ verir, hepsi sade ya┼čayan, al├žak g├Ân├╝ll├╝, dini b├╝t├╝n M├╝sl├╝manlard─▒ bunlar─▒n. Bir insan ├Âmr├╝ne s─▒─čacak kadar k─▒sa zamanda ortaya ├ž─▒kan b├╝y├╝k sosyal ve ekonomik de─či┼čmelerden sonra cennetle mu┼čtulanan bu M├╝sl├╝manlardan El Zubeyr ├Âl├╝r ve terekesinden ┼čunlar ├ž─▒kar: On milyon dirhem alt─▒n tutar─▒nda ta┼č─▒nmaz mal, ─░skenderiye, Kufe ve Ba─čdat'taki evler say─▒lmazsa yaln─▒z Medine'de on bir ev. Ba┼čka bir cennetlik M├╝sl├╝man─▒n mal varl─▒─č─▒ ise 220 bin dirhem g├╝m├╝┼č ile, her birinin i├žinde ├╝├ž kantar alt─▒n bulunan y├╝z me┼čin kese tutuyordu. Goldziher ÔÇťS─▒rat k├Âpr├╝s├╝nden ge├žmek i├žin pek a─č─▒r bir y├╝kÔÇŁ diyor. (Goldziher, 118).
─░slam mistikli─či ├Ânemli i┼člevler g├Ârd├╝. M├╝sl├╝man tarihinde dogmalardan kurtulmu┼č, ba─č─▒ms─▒z d├╝┼č├╝nceyi mistikler temsil ederler. Bu bak─▒mdan M├╝sl├╝man mistikleri Bat─▒'n─▒n b├╝y├╝k ve ger├žek d├╝┼č├╝n├╝rlerine benzerler. ─░slamda ┼čiir, m├╝zik, oyun gibi g├╝zel sanatlar─▒ bu mistik ak─▒m korudu, kollad─▒, geli┼čtirdi. Bat─▒'da pek az mistik ┼čair var. Do─ču'da ise, ├Âzellikle T├╝rkler aras─▒nda b├╝y├╝k ┼čairlerin hepsi ├že┼čitli mistik ak─▒mlar─▒n i├žinde yer al─▒r. ─░slam ├╝lkelerinde halk─▒n edebiyat dilinin kurulup geli┼čmesinde de en ├Ânemli i┼či Sufiler g├Ârm├╝┼č. Yoksuldan ve halktan yana olmak, mal─▒ ve devleti hor g├Ârmek, Sufili─čin en belirli niteliklerinden biri olmu┼čtur.
Yunus Emre bir s├Âz ustas─▒d─▒r. S├Âz├╝n olanaklar─▒n─▒ iyi kullanarak, ┼čiirini g├╝zel s├Âylemek onun en b├╝y├╝k kayg─▒s─▒d─▒r. ÔÇť┼×ol s├Âz├╝ s├Âylegil kim s├Âz├╝n h├╝l├ósas─▒d─▒r.ÔÇŁ Bu nedenle Yunus'un ┼čiirinden yola ├ž─▒karak Tasavvuf sistemini a├ž─▒klamak do─čru bir yol de─čildir. Yunus bize, inceliklerine inerek bir Tasavvuf felsefesi anlatmaz. Sufilik onun eserine ┼čiir a─č─▒rl─▒klar─▒na g├Âre se├žilmi┼č simgeler ve nak─▒┼člar olarak girer. Bu simge ve nak─▒┼člar─▒n say─▒s─▒ s─▒n─▒rl─▒d─▒r: A┼čk, sevgili, dost, ┼čarap, bah├že, g├╝l, b├╝lb├╝l gibi simgeler onun ┼čiirinde ├žok s─▒k kullan─▒l─▒r. Ama Yunus Emre, bilin├žli olarak, bu simgelere de─či┼čik anlamlar y├╝kler. B├Âylece ├že┼čitli ve ├žok zengin yorumlara a├ž─▒k olmak ┼čiiri tekd├╝zelikten kurtar─▒r; ┼čiire insan─▒n sevin├žlerini, ac─▒lar─▒n─▒, d├╝┼člerini ve d├╝┼č k─▒r─▒kl─▒klar─▒n─▒ anlatmak olana─č─▒ verir. Yunus'un eseri, b├╝t├╝n b├╝y├╝k sanat├ž─▒lar─▒nki gibi ┼ču veya bu sistemin anlat─▒lmas─▒ de─čil, insan duygular─▒n─▒n anlat─▒lmas─▒ olur. Sabahattin Ey├╝bo─člu, tek bir s├Âzc├╝─če, ÔÇťdostÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝ne Yunus'un y├╝kledi─či bu anlam zenginli─čini belirtmektedir: ÔÇťKimdir bu dost? ├çok sevdi─či Taptuk Emre mi? O de─čil diyemezsiniz. Onun ├žok sevdi─či Hac─▒ Bekta┼č m─▒? O de─čil diyemezsiniz. Onun ├žok sevdi─či Muhammed, Muhammed'in sevdi─či Ali mi? Onlar de─čil diyemezsiniz. B├╝t├╝n insanlar─▒n b├╝t├╝n minarelerden ve ├žan kulelerinden ├ža─č─▒rd─▒─č─▒ Tanr─▒ m─▒d─▒r? De─čildir diyemezsiniz. Yunus'un dost dedi─či, onun ard─▒ndan b├╝t├╝n Anadolu saz ┼čairlerinin dost dedi─či varl─▒k, dost s├Âz├╝yle anlatt─▒─č─▒ boz bulan─▒k ├╝lk├╝ ger├žek insanl─▒k de─čil midir? De─čildir diyemezsiniz. Yunus Emre'nin dost dedi─či ├╝st├╝n ger├žek bug├╝n ├é┼č─▒k Veysel'in dost dedi─či ├╝lk├╝n├╝n benzeri de─čildir diyebilir misiniz? Diyemezsiniz. Yunus Emre bu milletin, Anadolu halk─▒n─▒n hem ger├že─čini, hem ├╝lk├╝s├╝n├╝ kendi ├ža─č─▒n─▒n en at─▒lgan, en sava┼čgan dili ile s├Âylemi┼čtir. Onun dost kavram─▒nda yaln─▒z Tasavvufun mutlak g├╝zelli─čini, soyut sevgilisini de─čil, halk─▒n b├╝t├╝n ├Âzlemlerini bulur gibi oluruz.ÔÇŁ (Ey├╝bo─člu, s. 33).
Ey├╝bo─člu'nun ÔÇťdostÔÇŁta buldu─ču ve soyuttan ve dinselden ger├žek insan ili┼čkilerine kadar uzanan bu anlam zenginli─čini, Yunus ┼čiirindeki ├Âteki insan nitelemelerinde de buluruz. Bu insanlar─▒n da bir b├Âl├╝─č├╝ Tasavvuf imgeleri olarak sunulur bize. Bunlar canlard─▒r, erenlerdir, padi┼čaht─▒r, erdir, ger├žek erdir, ├ó┼č─▒kt─▒r, ger├žek ├ó┼č─▒kt─▒r. Adlar─▒ de─či┼čik de olsa t─▒pat─▒p birbirine benzer bunlar. Aralar─▒nda boy pos, huy hus, duygu d├╝┼č├╝nce farklar─▒ yoktur. Birinin yerine rahat├ža ├Âtekini koyabiliriz. Hepsi de a┼čk ┼čarab─▒ndan i├žmi┼č iyilik, g├╝zellik, bilgelik gibi niteliklerle bezenerek Tanr─▒ suretleri halini alm─▒┼člard─▒r.

«   01   ...    20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   ...    52   »   


´╗┐