Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

Link to this comparison view

derleme:salem_cadi_olaylari [2015/07/28 17:56] (current)
Line 1: Line 1:
 +嚜縊~NOCACHE~~
 +<​php>​tpl_youarehere();</​php>​
 +----
 +<​php>​esnek_yatay_reklam();</​php>​
 +[<​6>​]
 +~~Title: Salem Cad覺 Olaylar覺~~
 +=== SALEM CADI OLAYLARI ===
 +----
 +[[http://​tr.wikipedia.org/​wiki/​Salem_cad覺_mahkemeleri|Salem cad覺 olaylar覺]];​ 1692 - 93 y覺llar覺 aras覺nda 襤ngiliz s繹m羹rgelerinin yaad覺覺 [[http://​tr.wikipedia.org/​wiki/​Massachusetts|Massachusetts]]'​in (g羹n羹m羹zde ABD'​nin kuzeydousunda eyalet) Salem Kasabas覺'​nda yaanm覺t覺r. [[http://​tr.wikipedia.org/​wiki/​Barbados|Barbados]]'​tan getirilen Tituba adl覺 bir k繹le kad覺n覺n anlatt覺覺 [[http://​tr.wikipedia.org/​wiki/​Vudu|vudu]] 繹yk羹lerinden etkilenen birka癟 gen癟 k覺z, i癟lerine eytan girdiini iddia ederler ve aralar覺nda Tituba'​n覺n da bulunduu 羹癟 Salemli kad覺n覺 cad覺l覺kla su癟larlar. Onlar da, ikence alt覺nda bakalar覺n覺 su癟lar ve sonunda bir ihbarc覺l覺k [[http://​tr.wikipedia.org/​wiki/​Histeri|histeri]]si t羹m Massachusetts'​i sarar. \\
 +Bu histeri dalgas覺 s覺ras覺nda,​ 羹癟te ikisi kad覺n olan 162 kii yarg覺lan覺p 19'u as覺lma ve 1 kii de ezilmeyle cezaland覺r覺l覺r. \\
 +Olaylar覺n geliimi 繹yledir; Salem'​in 繹nde gelen t羹ccarlar覺ndan Samuel Parris, bir d繹nem Barbados'​la ticaret yapm覺, oradan d繹nerken de yan覺nda eine ev ilerinde yard覺mc覺 olmas覺 i癟in Jhon ve Tituba adl覺 kar覺koca k繹leleri getirmiti. Bayan Tituba, Parris ailesinin 9 ya覺ndaki k覺z覺 Betty ve 11 ya覺ndaki yeenleri Abegail'​in bak覺c覺l覺覺n覺 yap覺yordu. zellikle k覺覺n souk havalarda k覺zlar evin d覺覺na 癟覺kamad覺klar覺ndan ve zamanlar覺n覺n 癟ounu Tituba'​n覺n yan覺nda ge癟iriyorlard覺. Tituba da onlara vakit ge癟irmeleri i癟in bir s羹r羹 vudu b羹y羹leri ve b羹y羹c羹leri i癟eren Barbados 繹yk羹leri anlat覺yordu. Onlar覺 ok edebilecek kadar ilgin癟 ve k繹t羹 繹geler i癟eren bu 繹yk羹lerden etkilenmeye balayan k覺zlar, 癟ok ge癟meden Tituba'​dan ald覺klar覺 bilgilerle kasabadaki ya覺tlar覺 olan dier k覺zlarla birlikte karanl覺k ilerle uramaya balad覺lar. 襤lk zamanlar bir bardak i癟indeki suya yumurta ak覺 koymak suretiyle ilkel olarak oluturduklar覺 kristal k羹relerde birbirilerinin fallar覺na bakt覺lar, birbirlerinin kocalar覺n覺n neye benzeyecei konusunda yorumlar getiriyorlar ve eleniyorlard覺. Ancak elenceli ve can s覺k覺nt覺s覺n覺 gideren bir oyun gibi devam eden olay, bir kabusa d繹n羹meye balad覺. \\
 +1692 y覺l覺n覺n ocak ay覺ndan sonra, k覺zlar sara gibi n繹betler ge癟irmeye, garip sesler 癟覺karmaya,​ yerlerde ve 癟ukurlar i癟inde s羹r羹nmeye,​ ac覺 i癟inde v羹cutlar覺n覺n eip b羹kmeye balad覺lar. O d繹nemlerde cad覺 b羹y羹lerinin hastal覺k ve 繹l羹m sebebi olduuna ve cad覺lar覺n g羹癟lerini eytan覺n kendisinden ald覺klar覺na inan覺l覺rd覺. Bu sebeple bu ac覺lar i癟indeki masum g繹r羹n羹l羹 k覺zlar覺n ac覺lar覺n覺n sona erdirilmesi i癟in onlar覺 bu hale koyan cad覺lar覺n bulunmas覺na karar verildi. Soruturma s覺ras覺nda kendi yapt覺klar覺n覺n ortaya 癟覺kmas覺ndan korkan k覺zlar baz覺 adlar vermeye balad覺lar. \\
 +K覺zlar, Tituba'​n覺n b羹y羹leriyle olan ilgilerini gizlemek i癟in mi yoksa ger癟ekten b羹y羹lenmi olabileceklerinden korktuklar覺ndan m覺 bilinmez; kasabada o g羹ne kadar benzeri olaylarla adlar覺 hi癟 an覺lmam覺 insanlar覺 su癟lad覺lar. \\
 +Soruturmadan hemen 繹nce, Mary'​nin teyzesi cad覺lar覺 bulmak i癟in b羹y羹den yararlanmak istedi ve Tituba'​ya tarifi eski 襤ngiliz re癟etelerinden al覺nan bir "cad覺 pastas覺"​ yapmas覺n覺 emretti. avdar ve b羹y羹lenmi k覺zlar覺n idrarlar覺yla yap覺lacak olan pasta, bir k繹pee yedirilecekti. Sonras覺nda da k繹pek ya 癟覺ld覺racakt覺 ya da gidip yeni sahibi olan cad覺y覺 bulacakt覺. Parris, eytandan kurtulmak i癟in eytandan fayda bekleyen bu kad覺na 癟ok k覺zm覺t覺,​ fakat art覺k olanlar olmutu. Parris kilisede; "​Aram覺zda eytan geziniyor, 繹fkesi y覺k覺c覺 ve korkun癟 olacak ve en k繹t羹s羹 ne zaman susturulabileceini ancak ve ancak Tanr覺 bilir" diye konuma yapt覺. \\
 +襤lk su癟lananlar;​ Tituba, kocas覺n覺n yokluu zaman覺nda ailesiyle tek ba覺na kalan Sarah Good ve ua覺 ile evlenmeden ayn覺 evde nikahs覺z yaayan yal覺 kad覺n Sarah Osborne oldular ve bu 羹癟 kad覺n hemen tutuklanarak mahkemeye 癟覺kar覺ld覺lar. Kad覺nlar覺n sorgular覺 esnas覺nda ise k羹癟羹k k覺zlar sara n繹betleri ge癟irmeye balad覺lar ve cad覺lar覺n hayaletlerinin mahkeme salonunda dolat覺klar覺n覺,​ onlara; sald覺r覺p t覺rnaklad覺klar覺n覺,​ 覺s覺rd覺klar覺n覺 s繹ylediler. Mahkeme heyeti taraf覺ndan bunlar覺 yapt覺rmamalar覺 konusunda uyar覺 alan Sarah Good ve Sarah Osborne masum olduklar覺n覺 ve olaylarla bir ilgileri olmad覺klar覺n覺 yinelediler. Cad覺 pastas覺 olay覺ndan bu yana s羹rekli olarak Parris'​ten dayak yiyen ve k羹癟羹k k覺zlara anlatt覺覺 hikayelerin ortaya 癟覺kmas覺ndan korkan Tituba, cad覺 olduunu itiraf etmek zorunda kald覺. Kendisini kurtarmak i癟in ise; kapkara bir k繹pein onu tehdit ettiini ve k覺zlara ikence yapmas覺 i癟in zorlad覺覺n覺,​ biri k覺rm覺z覺 dieri siyah iki kedinin de onu emri alt覺na alm覺 olduunu s繹yledi. Ayr覺ca geceleri her iki Sarah ve onlar覺n hayvanlar覺 ile birlikte cad覺 toplant覺lar覺na u癟arak gittiklerini anlatt覺. Bununla birlikte onu evvelki gece k羹癟羹k Ann'ye sald覺rmak i癟in zorlad覺klar覺n覺 s繹yledi. Bu itiraflar s覺ras覺nda "Bir evvelki gece cad覺lar benim kafam覺 kesmeye 癟al覺t覺lar"​ diyerek ba覺rd覺 Ann. Bunun 羹zerine k羹癟羹k Ann'​den de tasdik gelince kad覺nlar覺n 羹癟羹n羹n de cad覺 olduklar覺na kesinlik getirildi. Tituba 繹l羹me gideceini anlay覺nca esas b羹y羹k darbeyi Salem Kasabas覺'​na indirmeye karar verdi ve cad覺lar覺n 羹癟 kiiyle s覺n覺rl覺 olmad覺覺n覺 a癟覺klad覺. Ona g繹re Salem'​de 6 - 7 kiilik bir cad覺 grubu vard覺 ve bu grup uzun boylu, beyaz sa癟l覺 ve hep siyah c羹ppeler giyen gizemli bir adam taraf覺ndan y繹netiliyordu. Sonraki g羹nlerdeki sorgular覺nda Tituba siyahlar i癟indeki bu adam覺n gelip kendisine defalarca eytan覺n defterini imzalatmaya 癟al覺m覺t覺 ve o arada defterde Salem'​de yaayan 9 kiiye ait imzay覺 g繹rd羹羹n羹 anlatt覺. K覺zlar覺n 羹zerinden hayaletleri 癟ekmesi i癟in uyar覺lan kad覺nlardan yal覺 olan Sarah Osborne a覺r zincirlere dayanamad覺 ve 繹ld羹. Bu dava i癟indeki ilk 繹l羹md羹. B繹ylece ilk iki cad覺, Boston hapishanesine g繹nderilirken mahkeme heyeti dier cad覺lar覺n peine d羹meye karar verdi. \\
 +Kasabada yaayan cad覺 grubunun haberini alan mahkeme k覺zlar覺 daha fazla ad vermeleri i癟in zorlay覺nca,​ Ann Jr. daha 繹nceden intikam duygusuyla dolu olan annesinin de zoruyla kasaban覺n kongre 羹yelerinden birisinin kar覺s覺 olan Martha Corey'​i su癟lad覺. Martha, k羹癟羹k Ann'i bu sa癟ma su癟lamadan vazge癟irmek i癟in onu ailesinin yan覺nda ziyarete gitti. Ancak Ann korkun癟 n繹betler ge癟irmeye balad覺 ve onun hayaletinin bir adam覺 kazan i癟inde piirirken g繹rd羹羹n羹 s繹yledi. K覺zlardan Mercy ise, baka cad覺lar覺nda ona kat覺ld覺覺n覺 ve kendisini eytan覺n defterini imzalamas覺 i癟in zorlad覺klar覺n覺 anlatt覺. Marta Corey mahkemede kendisini savunurken olduk癟a baar覺l覺 idi. Ne var ki k覺zlar onun savunmas覺 s覺ras覺nda derin ac覺lar i癟indeydiler ve mahkemeye 覺s覺r覺k izlerini g繹steriyorlard覺. Kasaba heyetinden olan kocas覺 bile onu itiraf etmesi i癟in zorlam覺t覺. \\
 +Bir sonraki san覺k ise b繹lgenin 繹nde gelen isimlerinden Rebecca Nurse idi. 襤lk mahkeme s覺ras覺nda eer bu iki kad覺n su癟lanm覺 olsalard覺 san覺r覺z ki mahkeme heyeti k覺zlar覺 yalanc覺l覺kla su癟layacakt覺. Ancak olaylar 繹yle bir hal alm覺t覺 ki herkes k覺zlar覺n a覺zlar覺ndan 癟覺kacak isimlere bak覺yordu. Rebbeca'​y覺 da yine Ann Jr. annesinin isteiyle su癟lam覺t覺. Dier k覺zlar覺n da kendilerini tasdiklemesi 羹zerine asl覺nda kilise mensubu olan bu kad覺nda okkan覺n alt覺na gitti. Bu arada Sarah Good'​un 4 ya覺ndaki k覺z覺 da bu su癟lamalardan nasibini ald覺 ve annesi ile birlikte 癟al覺maktan su癟land覺. \\
 +Bu karambol esnas覺nda Mary'​nin yanlar覺nda hizmet癟i olarak 癟al覺t覺覺 Procten ailesi (ki bu aile eer n繹betler ge癟irmeye devam ederse Mary'i 癟ok k繹t羹 d繹veceklerini s繹ylemilerdi ve bu da bir nevi cad覺l覺k say覺l覺rd覺),​ Rebbeca'​n覺n k覺z kardei (ablas覺n覺n as覺ls覺z olarak su癟land覺覺n覺 iddia ediyordu) ve Tituba'​n覺n her eyden habersiz kocas覺 Jhon tutukland覺lar. K覺zlardan Abegail ise Mary'i defteri imzalam覺 olmakla su癟lad覺 (癟羹nk羹 Mary yan覺nda 癟al覺t覺覺 aileden korkmu ve yapt覺覺 su癟lamalar覺 geri 癟ekmek zorunda kalm覺t覺). B繹yle k羹癟羹k k覺zlar kendi aralar覺nda bir oto kontrol mekanizmas覺n覺 oluturdular;​ ya cad覺 olarak birilerini su癟lamak zorundayd覺lar ya da kendileri cad覺 olarak su癟lanacaklard覺. Mary ile Martha'​n覺n kocas覺 olan Giles, uzun y覺llard覺r Salem Kasabas覺'​nda yaayan ve sansasyonel partiler veren Bridget Bishotl ve zaten akl覺 yerinde olmayan ve cad覺 su癟lamas覺n覺 seve seve kabul eden Abegail Hobes'​ta tutukland覺lar. \\
 +Nisan ay覺nda mahkeme, bu akl覺 bozuk kad覺n覺n su癟lamalar覺na dayanarak kasabadan 9 kiiyi daha tutuklad覺 (癟ok yal覺 bir adam olan Nenemiah, kendi anne ve babas覺, Birdget'​in olu ve kar覺s覺, Rebbeca'​n覺n dier kardei Mary Esty, zenci bir k繹le, Sarah Wilds ve zengin bir t羹ccar覺n kar覺s覺 olan Lina English). Art覺k mahkemeye san覺k olarak sadece Salem Kasabas覺'​ndakiler deil komu kasabadakiler bile 癟ar覺l覺r hale gelmiti olaylar. San覺klar s羹rekli iddialar覺 reddediyor, k覺zlar ise 覺srarla n繹bet ve 癟覺l覺k krizleri ile birlikte onlar覺 su癟lamaya devam ediyorlard覺. Yeni san覺klardan ise sadece Nenemiah'​覺n bir cad覺 olmad覺覺n覺 a癟覺klad覺lar. Bu hesaplar覺na g繹re onlar; yal覺, savunmas覺z ve su癟suz insanlar覺 su癟lamayacak kadar masum ve ac覺 癟eken zavall覺 k覺zlard覺. Dierleri ise tutukland覺lar. Olaylar 癟ok k覺sa s羹re i癟inde geliiyordu. Nisan ay覺n覺n sonuna gelindiinde ise 6 cad覺 daha tutukland覺. Art覺k san覺klar ve 繹yk羹leri o kadar 癟ok artm覺t覺 ki herkes olay覺n balang覺c覺n覺 bile unutmaya bal覺yordu nerdeyse. \\
 +Bu 繹yk羹ler i癟inde en ilgin癟 olanlardan birisi ise 繹yle gelimiti:​ Maine'​de oturan George Burroughs tutukland覺 ve mahkemeye 癟覺kar覺ld覺. Eski zamanlarda Salem Kasabas覺'​nda bir s羹re papazl覺k yapm覺 bir adamd覺 ve o d繹nemde kasaba sakinlerinin bir k覺sm覺 ile tabi簾 ki 繹zellikle Ann Jr.'​覺n annesi ile pek ge癟inememiti ve bu da intikam i癟in olduk癟a iyi bir yoldu. Onu ilk su癟layan Ann Jr., bir papaz覺n kendisine imzalamas覺 i癟in defteri getirdiini ve ad覺n覺n ise Burroughs olduunu s繹ylediini,​ bundan 繹nce ise bir 癟ok insan覺 kurban ettiini art覺k kendisinin cad覺dan bile 羹st羹n mertebede eytana 癟ok yak覺n bir varl覺k olduunu anlatt覺. Senaryo birbirine 癟ok iyi balan覺yordu. Herkes Tituba'​n覺n bahsettii siyah c羹ppeli adam覺n bu olduuna emin olmutu. Mahkeme cad覺 grubunun efendisini, eytan覺n ua覺n覺 yakalam覺 olmakla m羹thi bir gurur duymaya balad覺 ve tutuklanmalar son h覺z覺yla devam etti. \\
 +1692 y覺l覺 may覺s ay覺n覺n sonu geldiinde k羹癟羹k k覺zlar覺n su癟lamalar覺 y羹z羹nden hapiste ve sorguda olmak 羹zere nerdeyse 95 - 100 kii tutuklanm覺t覺. Baz覺 yasal zorunluluklardan dolay覺 bu su癟lular bir 羹st mahkemeye 癟覺kana kadar beklemek zorundayd覺lar. Massachusetts'​ten yetkili bir yarg覺癟 gelince as覺l davalar haziran ay覺n覺 buldu. Davas覺 ilk sonu癟lanan Bridget Bisholt oldu iki g羹n sonrada as覺ld覺. Bu arada yarg覺癟lardan birisi k覺zlar覺n mahkeme s覺ras覺nda g繹rd羹kleri hayaletlerin yeterli delil oluturmayaca覺n覺 ve davalar覺n d羹mesi gerektiini savunarak mahkeme heyetinden ayr覺ld覺. Tabi簾 ki onun bu hareketi cad覺l覺kla su癟lanmas覺na sebep oldu. Masum k覺zlar 繹nlerinde hi癟bir engel tan覺m覺yorlard覺. Bu hayalet g繹rme olaylar覺 mahkeme heyetince de 癟eitli uzun tart覺malara konu oldu ve sonu癟 olarak bunlar覺n tam bir delil tekil edilemeyeceine karar verildi ve baka g羹venilir yollar aramaya balad覺lar. Cad覺lar覺 k覺zlara dokundurmaya karar verdiler ve bu da dierinden farkl覺 deildi. K覺zlar ac覺 dolu 癟覺l覺klarla n繹betler ge癟irmeye devam ettiler ve sonu癟ta 20 hazirana gelindiinde 6 kiinin daha as覺lmas覺na karar verilmiti bile. \\
 +Bu arada mahkeme s覺ras覺nda ilgin癟 bir lanet olay覺 da oldu. Mahkeme balad覺覺ndan beri cad覺 avc覺s覺 olarak bulunan Peder Noyes, Sarah Good'u itiraf etmeye zorluyordu. Fakat Sarah kendisine "Ben senin bir b羹y羹c羹 olduundan daha fazla cad覺 deilim. Eer sen imdi can覺m覺 al覺rsan, bir g羹n Y羹ce Tanr覺 sana i癟men i癟in bolca kan verecek"​ diye hayk覺rd覺. Peder Noyes olaylardan yakla覺k 25 y覺l sonra b羹y羹k bir i癟 kanama ge癟irdi ve 繹ld羹. \\
 +K覺zlar art覺k kasaba i癟inde eriilmez bir g羹ce sahip olmulard覺. Bu arada komu kasabadaki cad覺lar覺 tan覺mad覺klar覺 i癟in adlar覺n覺 bilmiyorlar ve oradaki halktan baz覺lar覺n覺 癟a覺r覺p dokunma testi yap覺yorlard覺. Bu arada baz覺 san覺klarda kendilerini idamdan kurtarabilmek i癟in bakalar覺n覺n adlar覺n覺 veriyor "beni olaya bu zorlad覺",​ "bana 繹yle yapmam覺 s繹yledi"​ gibi yalanlarla davay覺 dalland覺r覺p budakland覺r覺yorlard覺. Komu kasabadan bir yarg覺癟 ve eski bir valinin olunu su癟lad覺lar,​ iin en ilginci ise ayn覺 kasabadan iki k繹pekte bu su癟lamalardan nasibini ald覺. Y羹zlerce insan yarg覺land覺 bir o kadar覺 dokunma testinden ge癟ti. Austos ay覺na gelindiinde 4 kii daha daraac覺nda salland覺. Peder Burroughs ise tam as覺lmadan 繹nce y羹ksek sesle dua ederek izleyenler ve halk覺n aras覺nda s繹ylentilere neden oldu. 羹nk羹 o zamanki inan覺lara g繹re eytan ya da onun uaklar覺 dua edemezlerdi. Ancak k覺zlar覺n bast覺r覺lamaz h覺rslar覺 sayesinde o da as覺lmaktan kurtulamad覺 ve H覺ristiyan adetlerine g繹re g繹m羹lmeyi hak etmedii i癟in bir tepe 羹zerindeki s覺 ve k羹癟羹k mezara dierlerinin yan覺na g繹m羹ld羹. Eyl羹l ay覺nda ise ayn覺 tepedeki mezarlara 8 kii daha g繹nderildi. \\
 +Yarg覺lama s覺ras覺nda su癟lamalar覺 asla kabul etmeyen zengin ve varl覺kl覺 Giles Corey, dava sonucunda mal varl覺覺na el konulaca覺n覺 biliyordu. Bunun olmas覺n覺 istemedii i癟in davaya bakan mahkemeyi tan覺mad覺覺n覺 s繹yledi. B繹ylece mahkeme davaya bakamayaca覺 gibi mal varl覺覺n覺 da korumu olacakt覺. Ancak mahkemenin buna tepkisi hi癟te Corey'​in bekledii gibi olmad覺. Salem meydan覺nda halka a癟覺k bir yerde Corey yere zincirlendi ve 羹zerinde b羹y羹k bir tahta plaka konuldu. Bu plakan覺n 羹st羹 癟ok a覺r bir ta y覺覺n覺 ile kapat覺ld覺. Corey ezilmeye balam覺t覺 ancak yinede itiraf etmiyordu su癟unu ve 羹st羹ne 羹stl羹k daha fazla ta koymalar覺 i癟in onlara ba覺r覺yordu. Daha fazla ta konulduu zaman Corey dayanamad覺 ve 繹ld羹. Daha sonra olaya bir a癟覺kl覺k k羹癟羹k Ann'​den geldi. Corey, eytan覺n defterini imzalarken as覺larak 繹lmeyeceine dair eytandan garanti alm覺t覺. \\
 +O d繹nemde kimse taraf覺ndan tam olarak bilinmese bile bunlar son idamlard覺. K覺zlar覺n su癟lamalar覺 tam bir histeri krizi durumuna ulam覺t覺 ve en sonunda mahkeme heyeti bakan覺 Phips'​in kar覺s覺n覺 bile cad覺l覺kla su癟lad覺lar. Bunun sonras覺nda 29 Ekim tarihinde Phisp mahkemeyi da覺tt覺, fakat hapishaneler cad覺larla doluydu. 襤lemlerin bitirilmesi i癟in umumi mahkemeler g繹revlendirildi,​ art覺k davalara Salem'​de deil her cad覺n覺n kendi yaad覺覺 kasabada bak覺l覺yordu. \\
 +Olaylar覺n sonuna doru k覺zlar覺n g繹rd羹羹 hayaletler mahkemece delil olarak kabul edilmeyince su癟lamalar覺n b羹y羹k bir k覺sm覺 d羹m羹 oldu. En son davaya ise may覺s 1693 y覺l覺nda bak覺ld覺 ve kalan dier t羹m san覺klar su癟suz bulundu. B繹ylece bu toplumsal kabus sona erdi. Olaylar覺n balamas覺na sebep olduuna inan覺lan Tituba serbest b覺rak覺ld覺 ve mahkeme masraflar覺n覺n kar覺lanabilmesi i癟in bir k繹le tacirine sat覺ld覺 (O d繹nemlerde san覺klar覺n 癟ou su癟lamalar覺 inkar ettikleri i癟in tutukluluk s羹releri ve davalar覺 uzun s羹rm羹t羹r ve t羹m yarg覺lama masraflar覺 san覺klara 繹dettirilmitir). \\
 +[<​6>​]
 +<​php>​esnek_yatay_reklam();</​php>​
 +''​Konuyla ilgili [[http://​tr.wikipedia.org/​wiki/​Cad覺_Kazan覺_(oyun)|Cad覺 Kazan覺 (The Crucible)]] filmi seyredilmelidir.'' ​