´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ ├ťtopya Kitapl─▒─č─▒ ┬╗ G├╝ne┼č ├ťlkesi : 01


G├ťNE┼× ├ťLKES─░

TOMMASO CAMPANELLA


G├ťNE┼× ├ťLKES─░ (CIVITAS SOLIS)

├ľNS├ľZ

Tommaso Campanella (1568-1639), d├╝┼č├╝ncelerini yirmi yedi y─▒ll─▒k hapis hayat─▒yla ├Âdemi┼č bir d├╝┼č├╝nce kahraman─▒d─▒r. Onun ya┼čad─▒─č─▒ d├Ânem, Avrupa Katolik d├╝nyas─▒n─▒n par├žalanmaya ba┼člad─▒─č─▒, modern d├╝nyay─▒ haz─▒rlayan politik, ekonomik ve k├╝lt├╝rel olaylar─▒n olu┼čtu─ču g├╝nlere rastlar. Daha XIV. ve XV. y├╝zy─▒llarda, Katolik Kilisesinin kat─▒ dogmalar─▒na, b├╝y├╝k ve haks─▒z zenginli─čine, derebeylik d├╝zeninin k├Ât├╝l├╝klerine kar┼č─▒, ├že┼čitli tarikatlar─▒n ├Ânderli─činde, yer yer ba┼čg├Âsteren ayaklanmalar Avrupa'y─▒ ba┼čtan ba┼ča saran bir nitelik kazanm─▒┼čt─▒. Bir yandan Kilisenin, bir yandan da kral kuvvetlerinin bast─▒r─▒p ortadan kald─▒rd─▒─č─▒ bu tarikat ayaklanmalar─▒, ba┼čka ba┼čka yerlerde, ba┼čka adlarla yeniden ├Ârg├╝tlenip harekete ge├žiyordu. ─░┼čte, Bohemya'da uzun s├╝re etkin olan Picard'lar ya da Adamist'ler! ─░┼čte, ─░talya, Fransa ve Almanya'da ┬źinsan─▒n bu d├╝nyada mutlu olmas─▒n─▒┬╗ isteyen Beggard'lar! ─░┼čte, ─░ngiltere'deki Wyclif'├žiler, orta Avrupa'daki Hus'├žular! B├╝t├╝n bu tarikatlar, dinsel yenilikler yan─▒nda, daha hakl─▒ bir toplumsal d├╝zen kurma ├žabas─▒ i├žindeydiler. Hus'├žular─▒n bir kolu olan Taborit'ler, dinsel t├Ârenlerin bir├žo─čunu atmakla kalm─▒yor, din reformunu mal ortakl─▒─č─▒na dayanan toplumsal bir devrimle tamamlamak istiyorlard─▒.
─░┼čte, Campanella bu toplumcu g├Âr├╝┼čten, bu devrimci ilkelerden yola ├ž─▒kar ve ┬źBen do─čacak yeni sabahlar─▒n ├žan sesiyim┬╗ der. Ne yaz─▒k ki, ufukta beliren bu yeni sabah─▒ g├Âremeyecektir. Ama, onun ad─▒ felsefe ve sosyal doktrinler tarihinde, bir m├╝jdeci olarak, ya┼čam─▒┼č ve ya┼čayacakt─▒r.
Campanella, ─░talya'da Calabria b├Âlgesinde Stilo kasabas─▒nda d├╝nyaya geliyor. Daha k├╝├ž├╝k ya┼čtan, ├╝st├╝n zek├ós─▒ ve okumaya olan a┼č─▒r─▒ tutkunlu─čuyla dikkati ├žekiyor. On ├╝├ž ya┼č─▒nda ├že┼čitli konular ├╝st├╝ne ┼čiirler yaz─▒yor, uzun uzun s├Âylevler veriyor. On be┼č ya┼č─▒nda Cosenza Dominiken Manast─▒r─▒na giriyor ve orada Aquino'lu ermi┼č Augustinus'un ┬źSumma Theologica┬╗s─▒n─▒ defalarca okuyor. ├çok ge├žmeden manast─▒rda okumad─▒─č─▒ eser kalm─▒yor. Bilgiye olan susuzlu─čunu bir ┼čiirinde ┼č├Âyle dile getiriyor: ┬źD├╝nyan─▒n b├╝t├╝n kitaplar─▒ doyuramaz kafam─▒n a├žl─▒─č─▒n─▒. Neler neler okumad─▒m! Ama yine de kafam─▒n a├žl─▒─č─▒ndan ├Âl├╝yorumÔÇŽ Anlay─▒┼č─▒m artt─▒k├ža, bilgim eksiliyorÔÇŽ┬╗
Dinsel konulardan az zamanda b─▒kan Campanella, felsefeye veriyor kendini. B├╝y├╝k ─░talyan filozofu Telesio'da arad─▒─č─▒ ├Ânderi buluyor. Do─čruyu kitaplardan ├žok, tabiat─▒n g├Âzleminde arayan Telesio, Aristoteles'in b├╝t├╝n bir ├ža─č─▒ etkileyen felsefesine kar┼č─▒ tabiat felsefesini savunuyordu. Bu ama├žla da Academia Telesiana ad─▒yla bir felsefe derne─či kurmu┼čtu. Telesio'nun temel d├╝┼č├╝ncesi ┼čuydu: Bilim soyut kavramlardan de─čil, ger├žek varl─▒klardan yola ├ž─▒kmal─▒d─▒r; deney, bilimin ba┼čvurmas─▒ gereken temel kurald─▒r.
Campanella yirmi iki ya┼č─▒nda ilk eserini yaz─▒yor. Bu, Telesio'yu d├╝┼čmanlar─▒na kar┼č─▒ savunmak ve Aristoteles felsefesini ├ž├╝r├╝tmek amac─▒yla kaleme ald─▒─č─▒ ÔÇťPhilosophia Sensibus DemonstrataÔÇŁt─▒r. 1) Eser cizvitlerin sald─▒r─▒s─▒na u─čruyor. Sapk─▒nl─▒k ve b├╝y├╝c├╝l├╝kle su├žlanan Campanella, Papa'n─▒n emriyle Cosenza'dan ayr─▒l─▒p Stilo'ya d├Ânmek zorunda kal─▒yor. Stilo manast─▒r─▒nda bo┼č vakitlerini okumak, bilgisini artt─▒rmakla de─čerlendiren Campanella, ├žok ge├žmeden ┬źbu dar ve karanl─▒k hapis-evinden┬╗ ka├ž─▒yor. On y─▒l, ─░talya'y─▒ ba┼čtan ba┼ča dola┼č─▒yor. Venedik'te Galilei'yle, daha bir├žok tarih├ži ve filozofla tan─▒┼č─▒yor. U─črad─▒─č─▒ yerlerde, al─▒┼č─▒lm─▒┼č d├╝┼č├╝ncelerle, k├Âr inan├žlarla sava┼č─▒yor. ─░talya'n─▒n hemen b├╝t├╝n b├╝y├╝k kentlerini g├Ârd├╝kten sonra, sava┼čkan ve kararl─▒, Stilo'ya d├Ân├╝yor.
Campanella'n─▒n hayat dram─▒ burada ba┼čl─▒yor. 1600'lerde b├╝t├╝n G├╝ney ─░talya, ─░spanya'n─▒n bir s├Âm├╝rgesi haline gelmi┼čti. ├ľzellikle Calabria b├Âlgesi, din adamlar─▒n─▒n elinde daha da yoksulla┼čm─▒┼čt─▒. Bir yandan engizisyon vah┼četi, bir yandan yoksulluk, toplumsal isteklere yol a├žmaktayd─▒. K├╝lt├╝r merkezleri olan kitapl─▒klar ve akademiler kapat─▒lm─▒┼čt─▒. Serbest d├╝┼č├╝nce manast─▒rlarda bar─▒nabiliyordu ancak.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   ...    46   »   

1) Duyularla A├ž─▒klanan Felsefe

´╗┐