´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ ├ťtopya Kitapl─▒─č─▒ ┬╗ G├╝ne┼č ├ťlkesi : 03


G├ťNE┼× ├ťLKES─░

TOMMASO CAMPANELLA


* * *

Campanella, hemen hepsi Latince olan say─▒s─▒z eserler yazm─▒┼čt─▒r. Felsefe tarihinde Campanella'n─▒n ad─▒, Aristoteles felsefesinin d├╝┼čman─▒ ve deneysel y├Ântemin ├Ânc├╝s├╝ olarak an─▒lmaktad─▒r. Bacon'dan ├Ânce, fizik alan─▒nda, g├Âzlem olmadan, varsay─▒mlar deneylemeyle kontrol edilmeden sa─člam hi├ž bir bilgiye var─▒lamaz, diyen o olmu┼čtur (G. Fonsgrive), Calabria'l─▒ filozof, her ┼čeyden ├Ânce, felsefeyle tanr─▒bilimi birbirinden ay─▒rmak gerekti─čini ileri s├╝r├╝yor. Ona g├Âre, felsefe duygu ve ak─▒l yoluyla var─▒lan tabiat bilgisidir, ─░ncil'se imanla tabiat-├╝st├╝ d├╝nyas─▒n─▒ tan─▒may─▒ ama├ž edinmi┼čtir. Tabiat─▒ ├Â─črenmek, g├╝nl├╝k ya┼čay─▒┼č─▒m─▒zda ondan faydalanmak anlam─▒na geldi─či halde, tanr─▒bilim sadece ruhun kurtulu┼čuyla ilgilenmektedir. Onun i├žin, felsefe, tabiat─▒n s─▒rlar─▒na y├Ânelmi┼č bir ara┼čt─▒rma olarak, Kutsal kitaplar─▒n bask─▒s─▒ndan kendini kurtarmal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝, bu kitaplar─▒n b├Âylesi bilgiyle hi├ž bir ili┼čkisi yoktur. Ayr─▒ca felsefe, kendini insandan (├Ârne─čin, Aristoteles'ten) gelen her t├╝rl├╝ otoriteden de kurtarmal─▒d─▒r. (Bruna Widmar)
Felsefe eserlerinin de─čeri ne denli b├╝y├╝k olursa olsun, Carnpanella'dan bug├╝ne kalan, ad─▒n─▒ ├Âl├╝ms├╝zle┼čtiren ┼čey, hi├ž ┼č├╝phe yok ki, G├╝ne┼č ├ťlkesi'nde dile getirdi─či toplumsal bir d├╝zen d├╝┼č├╝ncesidir. ─░lk defa Utrecht'de 1643'de bas─▒lm─▒┼č olan G├╝ne┼č ├ťlkesi, (Civitas Solis), Platon'un Devlet'i ve Thomas More'un Utopia's─▒yla ayn─▒ d├╝┼č├╝nce ├žizgisi ├╝zerinde, insano─člunu mutlu bir ya┼čay─▒┼ča kavu┼čturma yolundaki isteklerin en temiziyle yaz─▒lm─▒┼č eserlerin ba┼č─▒nda gelir.
G├╝ne┼č ├ťlkesi, Campanella'n─▒n, g├╝n├╝n birinde ger├žekle┼čece─čini d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ filozof├ža bir devlet tasar─▒s─▒d─▒r. Campanella b├╝t├╝n k├Ât├╝l├╝klerin ve haks─▒zl─▒klar─▒n kayna─č─▒, insan─▒n kendinden ba┼čkas─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmemesinde, d├╝nya mal─▒n─▒n benim senin diye b├Âl├╝┼č├╝lmesinde buluyor. Ona g├Âre, insanlar, genel yarar kaygusundan uzak olduklar─▒ s├╝rece, kendi dar ├ževrelerinde, kendilerinden ba┼čkas─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmezler. Oysa, toplum halinde birle┼čen insanlar─▒n amac─▒ genel yarar olmal─▒d─▒r. ├ľzel ├ž─▒karlar─▒ kald─▒ral─▒m, toplum yarar─▒ndan ba┼čka bir ┼čey kalmaz ortada. Bencil davran─▒┼člar, eninde sonunda, toplum g├╝├žlerinin ├žat─▒┼čmas─▒na yol a├žar. Oysa bu g├╝├žlerin genel yarara y├Ânelmesi, g├╝├žler aras─▒nda tutarl─▒ bir denge yarat─▒r. Onun i├žin, G├╝ne┼č ├ťlkesi'nde her ┼čey devletin, genel yarar─▒n buyru─ču alt─▒ndad─▒r.
Ama, denilecektir ki, ├Âzel mal m├╝lk olmazsa, insanlar─▒ nas─▒l ├žal─▒┼čt─▒r─▒r─▒z? Campanella buna, insanlarda dayan─▒┼čma bilinci, topluma yararl─▒ olma iste─či yaratarak, diye cevap verecektir. Tarih bize Romal─▒lar─▒n, yoksulluklar─▒na ra─čmen, yurtlar─▒ u─čruna seve seve sava┼ča at─▒ld─▒klar─▒n─▒ g├Âstermiyor mu? ─░lk H─▒ristiyanlar zaman─▒nda, kazan├žtan, mal m├╝lk d├╝┼č├╝ncesinden uzak, d├╝nyadan elini ete─čini ├žekmi┼č, topluluk u─črunda kendi ├ž─▒karlar─▒n─▒, sevgilerini, hatta canlar─▒n─▒ bile hi├že sayan rahipler ayn─▒ ├Âzgecilik ├Ârne─či vermiyorlar m─▒yd─▒ bize? Bug├╝nk├╝ toplumda bile, karde┼č├že ├žal─▒┼čma, ├ž─▒kars─▒z yar─▒┼čma ├Ârnekleri g├Ârm├╝yor muyuz? ┼×imdilik devede kulak olan bu ├Ârnekler ni├žin bir g├╝n genelle┼čmesin? Ayr─▒ca ┼ču da var: G├╝ne┼č ├ťlkesi'nde ├žal─▒┼čma bir angarya olmaktan ├ž─▒km─▒┼č, bir zevk halini alm─▒┼čt─▒r. Aylakl─▒k ay─▒p, y├╝z k─▒zart─▒c─▒ bir ┼čeydir orada.
Campanella filozof├ža devlet tasar─▒s─▒nda, mal m├╝lk ortakl─▒─č─▒ yan─▒nda, kad─▒n ortakl─▒─č─▒n─▒ da ele al─▒yor. Kendinden ├Ânce, Platon da devlet i├žinde anla┼čma, kayna┼čma yarat─▒r diye, kad─▒n ve ├žocuklar─▒n ortak olmas─▒n─▒ savunmu┼čtu. Ne var ki, Platon, bu ortakl─▒─č─▒ yaln─▒z y├Âneticiler i├žin ├Âng├Âr├╝yordu. Campanella ise, bu ortakl─▒─č─▒ b├╝t├╝n toplum i├žin istiyor. ┼×unu unutmamak gerekir ki, kurmac─▒ Platon'dan ├Ânce, kad─▒n ortakl─▒─č─▒ Heredotus'un da belirtti─či gibi baz─▒ ─░skit kabilelerinde varm─▒┼č. Bu kabilelerde kad─▒nlar ata biner, avlarda, sava┼člarda erkeklere e┼člik ederlermi┼č. Yunan tarih├žisine bak─▒l─▒rsa bu ortakl─▒─č─▒n amac─▒, kan ba─č─▒yla herkesi birbirine s─▒k─▒ s─▒k─▒ya ba─člamak, k─▒skan├žl─▒klar─▒n, kinlerin ├Ân├╝n├╝ almakm─▒┼č.
├ľte yandan, Lykurgos Yasalar─▒ evlilik i├žin birtak─▒m ya┼č s─▒n─▒rlar─▒ koymakta ve g├╝├žs├╝z d├╝┼čen ya┼čl─▒ erkeklere, aile yuvalar─▒n─▒ bozmamak i├žin, kar─▒lar─▒n─▒ zaman zaman, evlenmeden ├žoluk ├žocuk sahibi olmak isteyen bekar erkeklere sunma hakk─▒ tan─▒maktad─▒r.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   ...    46   »   


´╗┐